Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Nowa Medycyna » 2/2006 » Guzy ślinianek przyusznych – diagnostyka i leczenie w oparciu o materiał Oddziału Otolaryngologii Chirurgii Głowy i Szyi Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Lublinie w latach 2000-2005
- reklama -
Usługi na jak najwyżym poziomie - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Nowa Medycyna 2/2006, s. 34-37
Agata Żuchnik-Wrona, Krzysztof Kupisz

Guzy ślinianek przyusznych – diagnostyka i leczenie w oparciu o materiał Oddziału Otolaryngologii Chirurgii Głowy i Szyi Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Lublinie w latach 2000-2005

Tumors of the parotid glands – diagnostics and treatment in the material of the Departament of Otolaryngology Head and Neck Surgery of Lublin Specialistic District Hospital in the years 2000-2005
z Oddziału Otolaryngologii Chirurgii Głowy i Szyi Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Lublinie
Ordynator Oddziału: dr n. med. Krzysztof Kupisz
Streszczenie
Introduction: Salivary glands tumors are not very often, present 5-10% of all head and neck tumors. About 85% of them concern parotid glands, significantly seldom it concern submandibular glands (about 10%). Tumors of the sublingual gland are exceptionally rarely – less than 1%.
Aim of the study: The aim of our study was to estimate the frequency and the histological structure of the benign and malignant tumors of the parotid gland in surgically threated patients of the Departament of Otolaryngology Head and Neck Surgery of Lublin Specialistic District Hospital.
Material and methods: In the Departament of Otolaryngology Head and Neck Surgery of Lublin Specialistic District Hospital 89 patients were surgically treated because of parotid glands tumors in the years 2000-2005. In 70 patients (78,6%) benign tumors and in 19 patients (21,4%) malignant tumors were observed.
Results: All patients with benign tumors were surgically treated, patients with malignant tumors were operated on and irradiated. The diagnosis have included ultrasonography and biopsy. When the malignant tumor, tumor of the deep part of the gland or tumor of the parapharyngeal space was suspected a computer tomography and histological examination during surgical treatment were performed. In group of 70 patients with benign tumors in 52 (74,3%) a superficial parotidectomy, in 11 cases (15,7%) a total parotidectomy with tumor penetrating to parapharyngeal space and in 7 patients (10%) a subtotal parotidectomy with tumor of a deep part of parotid gland were done. All 19 patients with malignant tumors underwent total as planoepithelial carcinoma (36,8%).
WSTĘP
Nowotwory gruczołów ślinowych występują stosunkowo rzadko, stanowią ok. 5-10% wszystkich guzów głowy i szyi. Okoł. Nowotwory małych gruczołów ślinowych stanowią około 4% wszystkich guzów ślinianek (1, 2). Większość nowotworów ślinianek przyusznych to guzy łagodne – ok. 85%, blisko połowa guzów ślinianek podżuchwowych to nowotwwywodzących się z małych gruczołów ślinowych to guzy złośliwelopostaciowy (guz mieszany) i gruczolak limfatyczny (guz Warthina), najczęstsze guzy złośliwe to: rak śluzowo-naskórkowy, rak gruczolakowato-torbielowaty, rak gruczołowy (1, 2). Rak płaskonabłonkowy występuje w grucpatologicznych raka płaskonabłonkowego i w celu odróżnienia tych nowotworów mogą być konieczne specjalne barwienia. W przypadku stwierdzenia raka płaskonabłonkowego w gruczole ślinowym należy pomyśleć o możliwości przerzutu z ogniska pierwtnego w innym miejscu.
Klasyfikację histologiczną guzów ślinianek zaproponowaną przez Światową Organizację Zdrowia przedstawiono poniżej (3):
Gruczolaki
- Gruczolak wielopostaciowy
- Mioepitelioma
- Gruczolak podstawnokomórkowy
- Gruczolak limfatyczny Warthina
- Gruczolak kwasochłonny
- Gruczolak kanalikowy
- Gruczolak łojowy
– Gruczolak łojowy limfatyczny
- Brodawczak przewodu
– Brodawczak przewodu odwrócony
– Brodawczak wewnątrzprzewodowy
– Brodawkowaty gruczolak ślinowy
- Gruczolakotorbielak
– Brodawkowaty
– Śluzowy
Raki
- Rak z komórek surowiczych
- Rak śluzowo-naskórkowy
– Dobrze zróżnicowany
– Skąpo zróżnicowany
- Rak gruczołowato-torbielowaty
– Postać gruczołowo-kanalikowa
– Postać lita
- Wielopostaciowy gruczolakorak nisko zróżnicowany
- Rak przewodu ślinowego
- Gruczolakorak podstawnokomórkowy
- Rak łojowy
- Rak kwasochłonny
- Gruczolakotorbielako-brodawkowaty rak
- Gruczolakorak
- Rak płaskonabłonkowy
- Rak nieinwazyjny
– Rak inwazyjny
– Mięsakorak
– Przerzutowy gruczolak wielopostaciowy
- Rak mioepitelialny
- Rak niezróżnicowany
– Rak małokomórkowy
– Rak niezróżnicowany ze zrębem limfoidalnym
Guzy pochodzenia nienabłonkowego
- Naczyniaki
- Tłuszczaki
- Guzy pochodzenia nerwowego
- Inne guzy niezłośliwe pochodzenia mezenchymalnego
- Mięsaki
Chłoniaki złośliwe
- Pozawęzłowe chłoniaki ze zrębu gruczołów ślinowych
- Chłoniak złośliwy wywodzący się z węzłów chłonnych ślinianki
Guzy wtórne
Guzy niesklasyfikowane
CEL PRACY
Celem pracy była ocena częstości występowania oraz histologii łagodnych i złośliwych nowotworów ślinianek przyusznych u chorych leczonych operacyjnie z powodu guzów ślinianek przyusznych w materiale oddziału.
MATERIAŁ I METODY
W Oddziale Otolaryngologii Chirurgii Głowy i Szyi Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Lublinie w latach 2000-2005 leczono operacyjnie 89 pacjentów z powodu guzów ślinianek przyusznych. Guzy łagodne rozpoznano u 70 pacjentów (78,6%), guzy złośliwe u 19 chorych (21,4%). W grupie 70 chorych, u których stwierdzono guzy łagodne u 11 chorych (15,7%) guzy przyusznicy penetrowały do przestrzeni przygardłowej, u 7 pacjentów (10%) rozwijały się w części głębokiej gruczołu. Wśród 19 pacjentów z guzami złośliwymi przyusznicy w 12 przypadkach (63,2%) zajęta była część powierzchowna, a w 7 przypadkach (36,8%) obie części gruczołu. Diagnostyka guzów obejmowała badanie ultrasonograficzne, biopsję cienkoigłową. W przypadkach podejrzenia o nowotwór złośliwy, guz części głębokiej czy też przestrzeni przygardłowej wykonywano tomografię komputerową i śródoperacyjne badanie histologiczne. We wszystkich przypadkach wykonywano pooperacyjne badanie histologiczne.
Zakres operacji uzależniono od charakteru i umiejscowienia guza oraz jego rozległości. W grupie 70 pacjentów z guzami łagodnymi u 52 chorych (74,3%) wykonano parotitektomię powierzchowną, u 11 chorych (15,7%) usunięto całkowicie śliniankę przyuszną wraz z guzem wnikającym do przestrzeni przygardłowej, w kolejnych 7 przypadkach (10%) wykonano subtotalną parotidektomię usuwając guz części głębokiej ślinianki przyusznej. W grupie 19 chorych u których stwierdzono występowanie guzów złośliwych u wszystkich chorych wykonano totalną parotidektomię. Porażenie nerwu twarzowego przed leczeniem operacyjnym stwierdzono u 3 chorych (15,8%) co wymagało radykalnego usunięcia ślinianki przyusznej wraz z guzem i resekcją nerwu twarzowego. W 3 przypadkach do rekonstrukcji nerwu twarzowego użyto nerw dodatkowy łącząc go z gałązką jarzmową nerwu twarzowego. U 16 pacjentów (84,2%) wykonano radykalną zmodyfikowaną operację węzłów chłonnych szyi po stronie guza, w 4 przypadkach (21%) potwierdzono histologicznie przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych szyi. W 11 przypadkach (57,9%) leczenie chirurgiczne skojarzono z napromienianiem.
WYNIKI
Wśród guzów łagodnych stwierdzono: Adenoma polymorphum – u 35 chorych (50%), co jest zgodne z doniesieniami innych autorów (4). Adenolymphoma zaobserwowano w 11 przypadkach (15,7%), adenoma oxyphilicum u 7 chorych (10%), benign lymphoepithelial lesion u 5 chorych (7,1%), sarcoidosis w 4 przypadkach (5,7%), w 8 przypadkach (11,4%) rozpoznano łagodne zmiany pochodzenia zapalnego. W grupie 19 pacjentów z potwierdzonymi guzami złośliwymi ca planoepitheliale stwierdzono u 7 chorych (36,8%), acinic cell carcinoma u 4 chorych (21%), ca mucoepidermale u 3 chorych (15,7%), ca adenoides cysticum u 3 chorych (15,7%) i ca in tu mixto u 2 chorych (10,5%). Szczegółowe dane przedstawiono na wykresach.
DYSKUSJA
Badanie fizykalne pomaga odróżnić nowotwór od łagodnych zmian naciekowych i zapalnych. W śliniance przyusznej nowotwór prawie zawsze można rozpoznać jako odosobniony guz w obrębie tkanki gruczołu. Zapalenie i łagodne choroby naciekowe prowadzą do rozlanego powiększenia gruczołu. Wyjątkowo nowotwór może powodować rozlane powiększenie ślinianki w przypadku 1) chłoniaka naciekającego gruczoł, 2) małego guza, który zaciskając główny przewód ślinianki prowadzi wtórnie do rozlanego obrzmienia oraz 3) guza płata głębokiego ślinianki przyusznej przesuwającego resztę gruczołu bocznie. Guz ślinianki może również naśladować rozlane ognisko zapalenia, nawet z tworzeniem ropnia w wyniku zapalenia i rozpadu sąsiadującego węzła chłonnego (5). Odróżnienie nowotworu ślinianki podżuchwowej od łagodnych zmian zapalnych wymaga dokładnego badania i histologicznego potwierdzenia choroby ze względu na duży odsetek chorych z przewlekłym zapaleniem gruczołu spowodowanym kamicą ślinianki. Nowotwory powstające z małych gruczołów ślinowych prawie zawsze występują jako bezobjawowe guzy podśluzówkowe.
Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa jest najbardziej przydatnym badaniem w diagnostyce nowotworów gruczołów ślinowych. W przypadku trudności z interpretacją cytologiczną wskazane jest wykonanie badania histologicznego śródoperacyjnego: w przypadku guza części powierzchownej przyusznicy – po wykonaniu powierzchownej parotidektomii z wypreparowaniem nerwu twarzowego, w przypadku guza ślinianki podżuchwowej – po wycięciu całej ślinianki.
Badania obrazowe takie jak TK i MR są wskazane, jeśli lekarz podejrzewa nowotwór złośliwy i jest zalecane u chorych z porażeniem nerwu twarzowego, przerzutami szyjnymi, zrośnięciem guza ze skórą lub innymi tkankami oraz w przypadku guzów części głębokiej ślinianki przyusznej.
Fot. 1. Chora z ca planoepitheliale ślinianki przyusznej prawej.
Fot. 2. Obraz guza w badaniu CT.
Fot. 3. Pień nerwu twarzowego i jego gałęzie.
Autorzy są zgodni co do sposobu leczenia nowotworów ślinianek, uważając leczenie chirurgiczne za podstawowe (5). W przypadkach nowotworów o dużym stopniu złośliwości (rak gruczolako-torbielowaty, rak w guzie mieszanym czy guzy mieszane pierwotnie złośliwe, gruczolakorak, rak śluzowo-naskórkowy o dużym stopniu złośliwości, rak płaskonabłonkowy) leczenie chirurgiczne powinno być uzupełnione napromienianiem.
Inne nowotwory o mniejszym stopniu złośliwości, zwłaszcza, jeśli można je usunąć z szerokim marginesem, nie zawsze wymagają uzupełniającego leczenia.
Podstawą podjęcia decyzji o leczeniu uzupełniającym jest pooperacyjne badanie patomorfologiczne. Wskazaniem do pooperacyjnego napromieniania może być brak zgody na reoperację chorego po zbyt oszczędzającej operacji gdy przedoperacyjne rozpoznanie histopatologiczne i objawy kliniczne sugerowały guz łagodny (6).
Większość autorów jest również zgodna co do postępowania z nerwem twarzowym w przypadkach nowotworów złośliwych ślinianek. Jeśli nerw twarzowy jest porażony przed operacją, a tym samym wciągnięty w proces nowotworowy, należy go usunąć wraz guzem i resztą przyusznicy przeprowadzając jednocześnie rekonstrukcję. Brak upośledzenia czynności nerwu przed operacją jest wskazaniem do jego zaoszczędzenia. Nie ma podstaw, które tłumaczyłyby usuwanie nerwu twarzowego przy operacjach guzów łagodnych, nawet jeśli jest to kolejna wznowa gruczolaka wielopostaciowego (7, 8). Przerzuty do węzłów chłonnych w guzach złośliwych występują w około 16% przypadków (7, 8). Uważa się, że wskazaniem do operacji węzłów jest stwierdzenie obecności przerzutów; nie ma potrzeby rutynowego wykonywania operacji elektywnych przy niewyczuwalnych węzłach. Należy wówczas zastosować pooperacyjną radioterapię na lożę po usuniętym guzie i na wybraną grupę węzłów szyjnych.
WNIOSKI
W analizowanym przez nas materiale wśród guzów złośliwych ślinianek przyusznych najczęściej obserwowano występowanie carcinoma planoepitheliale – 36,8%. Wśród guzów łagodnych zaobserwowano najczęstsze występowanie adenoma polymorphum – 50%.
Piśmiennictwo
1. Lee K.J.: Essential Otolaryngology Head and Neck Surgery, seventh edition Appleton&Lange 1999. 2. Cummings C.W., et al.: Otolaryngology Head and Neck Surgery, Mosby-Year Book, Inc 1993. 3. Gluckman J., Gullane P., Johnson J.: Praktyczne postępowanie w guzach głowy i szyi. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 1996. 4. Lissowska J., et al.: Smoking, alkohol, diet, dentition and sexual practices in the epidemiology of oral cancer in Poland. Eur. J. Cancer Prev., 2003 Feb; 12 (1): 25-33. 5. Lewin F., et al.: Smoking tobacco, oral snuff, and alcohol in the etiology of squamous cell carcinoma of head and neck: a population-based case-referent study in Sweden. Cancer., 1998 Apr 1; 82 (7): 1367-1375. 6. Prince S., Bailey B.M.: Squamous carcinoma of the tongue: review. Br. J. Oral. Maxillofac Surg., 1999 Jun; 37, (7): 164-174. 7. Hicks W.L. Jr, et al.: Squamous cell carcinoma of floor of mouth: a 20-year review. Head Neck 1997 Aug; 19 (5) :400-405. 8. Bień S.: Uwagi dotyczące aktualnej klasyfikacji TNM dla raka wargi i jamy ustnej, gardła, krtani, jamy nosa i zatok przynosowych oraz dużych gruczołów ślinowych. Otolaryngolog. Pol., 2003, 57, 441-448. 9. Iro H., Waldfahrer F.: Evaluation of the newly updated TNM classification of head and neck carcinoma with data from 3247 patients. Cancer 1998 Nov 15; 3(10): 2201-2207. 10. Layland M.K., Sessions D.G., Lenox J.: The influence of lymph node metastasis in the treatment of squamous cell carcinoma of the oral cavity, oropharynx, larynx and hypopharynx: N0 versus N+. Laryngoscope 2005 Apr; 115 (4): 629-639. 11. Zupi A., et al.: Surgical management of neck in squamous cell carcinoma of floor of the mouth. Oral. Oncol., 1998 Nov; 34 (6): 472-475. 12. van den Brekel M.W., et al.: Assessment of tumor ivasion into the mandibule: the value of different imaging techniques. Eur., Radil., 1998; 8 (9): 1552-1557. 13. Spencer K.R., et al.: The use of titanium mandibular reconstruction plates in patients with oral cancer. Intr. J. Oral. Maxillofac. Surg., 1999 Aug; 28(4): 288-290.
otrzymano: 2006-04-18
zaakceptowano do druku: 2006-05-16

Adres do korespondencji:
*Agata Żuchnik-Wrona
Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego
Oddział Otolaryngologii Chirurgii Głowy i Szyi
Al. Kraśnicka 100, 20-718 Lublin
tel. (0-81) 525-78-90
e-mail: awrona2@wp.pl

Nowa Medycyna 2/2006
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.

Pozostałe artykuły z numeru 2/2006:

- reklama -
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies