Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 3/1999, s. 40-47
Waldemar Lasota, Tadeusz Spruch
Diagnostyka zaburzeń wzwodu prącia
The diagnostics of erectile disfunction
z Katedry Kliniki Urologii Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Tadeusz Spruch
WSTĘP
Odpowiednia diagnostyka leży u podstaw skutecznej terapii zaburzeń wzwodu prącia.
Diagnostyka dotycząca nieprawidłowości wzwodu prącia jest trudna, ponieważ dotyczy sfery delikatnej, intymnej i ograniczonej przez różne uwarunkowania kulturowe.
Dlatego lekarz terapeuta jak i średni personel medyczny przeprowadzający pierwsze rozmowy z pacjentem powinni stworzyć atmosferę zrozumienia, intymności i wykazać się szczególnym taktem i wyczuciem. Do prawidłowego postępowania diagnostycznego lekarzowi badającemu niezbędna jest dobra znajomość anatomii i fizjologii narządów płciowych męskich, opanowanie podstaw psychologii i znajomość wszystkich dostępnych metod diagnostycznych.
Dla nadania właściwego kierunku postępowaniu diagnostycznemu i zastosowania odpowiednich metod badań niezbędne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu chorobowego w czasie pierwszej wizyty pacjenta.
WYWIAD
Dostępność dużej liczby technik badawczych w diagnostyce zaburzeń wzwodu prącia nie zwalnia klinicysty od wnikliwego zebrania wywiadu, a wręcz przeciwnie, obliguje go do obrania na podstawie informacji otrzymanych od pacjenta odpowiedniej drogi diagnostycznej (4).
Przy pierwszym kontakcie klinicysta nawiązuje więź terapeutyczną z pacjentem, która decyduje o efektach dalszej współpracy i wyniku leczenia.
Cel wywiadu (ryc. 1)
Przeprowadzając wywiad podczas pierwszej wizyty pacjenta klinicysta powinien otrzymać odpowiedzi na następujące pytania (4, 7):
1. Jaki jest powód zgłoszenia się pacjenta do lekarza? niejednokrotnie pacjenci zgłaszają się do poradni kierowani innymi pobudkami:
– przychodząc za namową partnerki bez chęci współpracy z własnej strony;
– niekiedy cierpiąc na zgoła inne schorzenia: np. dewiacje seksualne, czy wady rozwojowe.
Ryc. 1.
Tabela 1. Ocena etiologii zaburzeń wzwodu wg Siroki i Krane (9).
Historia zaburzeńPrzyczyny psychologicznePrzyczyny organiczne
Począteknagłystopniowy
Występowaniesytuacyjnestałe
Libidozwykle obniżonenieznacznie obniżone
Ejakulacjamniejszazachowana lub brak
2. Czy pacjent prawidłowo rozumie pojęcie zaburzeń wzwodu prącia?
Zdarza się, że pacjenci zgłaszający zaburzenia wzwodu prącia w rzeczywistości cierpią na:
? przedłużający się wytrysk nasienia
? przedwczesny wytrysk nasienia
? obniżenie popędu płciowego
3. Jaki jest przebieg choroby?
Pacjent powinien przedstawić początek, przebieg i wszystkie punkty zwrotne w zaburzeniach wzwodu prącia. Na tym etapie możemy podjąć próbę rozpoznania, czy zaburzenia wzwodu mają podłoże psychogenne, czy organiczne.
4. Jakie choroby przebył, na jakie choruje?
Istotne pytanie, które może rzucić światło na etiologię zaburzeń wzwodu u pacjenta.
Według A.Gregoire´a (4) warto zapytać pacjenta o:
1. Schorzenia układu krążenia:
? nadciśnienie
? zawał serca
? dusznica bolesna
? chromanie przystankowe
? zimne kończyny
? utraty przytomności
2. Cukrzycę:
? wywiad rodzinny odnośnie występowania cukrzycy
? zaburzenia czucia w kończynach górnych i dolnych
? poliuria
? częste infekcje
3. Zaburzenia neurologiczne:
? stwardnienie rozsiane
? uszkodzenie rdzenia kręgowego
? operacje rdzenia kręgowego i mózgu
4. Nieprawidłowości hormonalne/endokrynologiczne
5. Zaburzenia budowy narządów płciowych, choroby lub leczenie chirurgiczne
W wywiadzie chorobowym należy uwzględnić dane dotyczące przebytych urazów i zabiegów chirurgicznych stwarzających ryzyko określonych powikłań mogących mieć wpływ na zaburzenia wzwodu prącia (8) (tab. 2).
Tabela 2.
NeurologiczneUrazy głowy/chirurgia
Urazy rdzenia kręgowego/chirurgia
Usunięcie węzłów chłonnych zaotrzewnowych
NaczynioweOperacje połączenia aorto-biodrowego
Operacje połączenia aorto-udowego
GastroenterologiczneResekcje brzuszne-zewnątrzotrzewnowe
Resekcje okrężniczo-odbytnicze
MiedniczneUrazy miednicy
Naświetlania miednicy
Resekcje węzłów chłonnych w obrębie miednicy
UrologiczneImplantacja I 125 do gruczołu krokowego
Radykalna prostatektomia
Cystoprostatektomia
Przezbrzuszna plastyka cewki moczowej
Otwarta adenomektomia
Usunięcie obu jąder
Endoskopowe nacięcie cewki moczowej
Endoskopowe nacięcie zwieracza zewnętrznego cewki moczowej
Przezcewkowa elektroresekcja gruczoloka stercza - TURP
Należy zwrócić uwagę jakie leki i używki chory przyjmuje:
Do nich zalicza się następujące grupy leków i używki:
? leki przeciwnadciśnieniowe
? tiazydy
? beta-blokery
? metylodopa
? leki blokujące układ autonomiczny
? antydepresyjne trójcykliczne
? inhibitory monoaminoxydazy
? antypsychotyczne
? barbiturany
? środki hipolipidemiczne
? leki o działaniu antyandrogennym
? alkohol
? nikotyna
6. Ważne jest jak pacjent ocenia swoje samopoczucie? Poruszając problem stanu sfery psychicznej pacjenta, należy ukierunkować jego odpowiedzi tak by uzyskać odpowiedź na następujące pytania:
? czy odczuwa niepokój
? czy ma stany depresji
? czy ma konflikty z partnerką
? czy przeżył rozwód lub śmierć partnerki
? czy przeżywa stres z jakiegoś powodu
? czy ma kłopoty w pracy
Ważnym zagadnieniem jest to, jakie są relacje pomiędzy pacjentem a partnerką:
Istotny jest stosunek partnerki do chorego i jego choroby i ewentualna chęć współpracy partnerki z klinicystą.
Na podstawie otrzymanych informacji klinicysta może określić właściwy kierunek diagnostyczny i odpowiednią drogę terapeutyczną. Może pomóc zrozumieć pacjentowi przyczynę jego dolegliwości a także wpłynąć na zmianę relacji pomiędzy partnerami.
Z pierwszej wizyty pacjent powinien wynieść przekonanie o kompetencji terapeuty i zrozumieniu jego problemów.
Podczas pierwszej wizyty pacjent otrzymuje ankietę wstępną, która ułatwi mu jasne sformułowanie problemu, a lekarzowi przybliży przyczynę zgłoszenia się pacjenta.
Przykładami takich ankiet są: Międzynarodowy Kwestionariusz Punktowej Oceny Wzwodu (IIEF), Kwestionariusz Oceny Funkcji Seksualnych (SFI), czy Inwentarz Zdrowia Seksualnego dla Mężczyzn (IIEF-5) (4, 8, 10) (tab. 3, 4).
Tabela 3. International Index of Erectile Function (IIEF). Wielopłaszczyznowa skala do oceny zaburzeń erekcji.
1. W ciągu minionych 4 tygodni jak często był Pan zdolny mieć wzwód prącia
w czasie aktywności seksualnej**
Brak aktywności seksualnej
Prawie nigdy lub nigdy
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)
Czasem (około połowę razy)
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)
Prawie zawsze lub zawsze
2. W ciągu minionych 4 tygodni kiedy miał Pan wzwód prącia w czasie stymulacji seksualnej****
jak często Pana wzwód był wystarczająco silny do penetracji?
Brak stymulacji seksualnej
Prawie nigdy lub nigdy
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)
Czasem (około połowę razy)
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)
Prawie zawsze lub zawsze
3. W ciągu minionych 4 dni kiedy próbował Pan odbyć stosunek seksualny*,
jak często był Pan zdolny do penetracji (wejścia) do pochwy swojej partnerki?
Nie próbowałem odbyć stosunku seksualnego
Prawie nigdy lub nigdy
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)
Czasem (około połowę razy)
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)
Prawie zawsze lub zawsze
4. W ciągu minionych 4 tygodni podczas stosunku seksualnego* jak często był Pan zdolny
utrzymać wzwód prącia po penetracji (wejściu) do pochwy swojej partnerki?
Nie próbowałem odbyć stosunku seksualnego
Prawie nigdy lub nigdy
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)
Czasem (około połowę razy)
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)
Prawie zawsze lub zawsze
5. W ciągu minionych 4 tygodni podczas stosunku seksualnego jak trudno było Panu utrzymać
wzwód prącia do zakończenia stosunku?
Nie próbowałem odbyć stosunku seksualnego
Niezwykle trudno
Bardzo trudno
Trudno
Nieznacznie trudno
Nie było trudno
6. W ciągu minionych 4 tygodni ile razy próbował Pan odbyć stosunek seksualny?Nie próbowałem odbyć stosunku seksualnego
1-2 próby
3-4 próby
5-6 próby
7-10 prób
11 lub więcej prób
7. W ciągu minionych 4 tygodni kiedy próbował Pan odbyć stosunek seksualny,
jak często było to dla Pana satysfakcjonujące?
Nie próbowałem odbyć stosunku seksualnego
Prawie nigdy lub nigdy
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)
Czasem (około połowę razy)
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)
Prawie zawsze lub zawsze
Te pytania dotyczą wpływu Pana problemów ze wzwodem prącia na Pana życie seksualne w ciągu minionych 4 tygodni. Proszę odpowiedzieć na te pytania tak szczerze i tak jasno jak to tylko możliwe. Proszę odpowiedzieć na każde pytanie zaznaczając tylko jeden kwadracik znaczkiem [x]. Jeżeli nie jest Pan pewien jak odpowiedzieć, proszę dać najlepszą odpowiedź jaką Pan może. Przy odpowiadaniu na te pytania, mają zastosowanie następujące definicje:
* Stosunek seksualny – jest zdefiniowany jako penetracja (wprowadzenie prącia do) pochwy partnerki;
** Aktywność seksualna – obejmuje stosunek, pieszczoty, grę wstępną i masturbację;
*** Wytrysk – jest zdefiniowany jako wytrysk nasienia z cewki (lub odczucie tego);
**** Stymulacja seksualna – obejmuje sytuacje takie jak gra miłosna z partnerką, oglądanie zdjęć, filmów erotycznych itp.
Tabela 4. Inwentarz Zdrowia Seksualnego dla Mężczyzn (IIEF-5).
Wypełnia lekarz
Imię i nazwisko Data badania
Wskazówki dla pacjenta. Jednym z ważniejszych elementów ogólnego dobrego samopoczucia fizycznego i psychicznego jest możliwość współżycia płciowego. Dysfunkcja erekcyjna (nieprawidłowości wzwodu prącia) jest jedną z częstszych dolegliwości sfery seksualnej (płciowej). Istnieje wiele możliwości leczenia tej dolegliwości. Poniższy kwestionariusz został zaprojektowany, aby pomóc Panu oraz Pańskiemu lekarzowi rozpoznać u Pana możliwość wystąpienia zaburzeń wzwodu prącia oraz zdecydować o potencjalnym leczeniu. Każde pytanie ma kilka możliwości odpowiedzi, z których proszę zakreślić tę, która najlepiej odpowiada Pana sytuacji. Proszę zakreślić tylko jedną odpowiedź.
W przeciągu ostatnich 4 tygodni:
1. Jak oceniłby Pan swoją pewność, że mógłby Pan mieć i utrzymać wzwód prącia Bardzo niska

1
Niska

2
Umiarkowana

3
Duża

4
Bardzo duża

5
2. Kiedy miał Pan wzwód prącia w czasie stymulacji seksualnej, jak często Pana wzwód był wystarczająco silny do penetracjiBrak stymulacji seksualnej

0
Prawie nigdy lub nigdy

1
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)

2
Czasem (około połowę razy)

3
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)

4
Prawie zawsze lub zawsze

5
3. Podczas stosunku seksualnego jak często był Pan zdolny utrzymać wzwód prącia po penetracji (wejściu) do pochwy swojej partnerkiNie próbowałem odbywać stosunku seksualnego

0
Prawie nigdy lub nigdy

1
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)

2
Czasem (około połowę razy)

3
Wiele razy (znaczniej więcej niż połowę razy)

4
Prawie zawsze lub zawsze

5
4. Podczas stosunku seksualnego jak trudno było Panu utrzymać wzwód prącia do zakończenia stosunku:Nie próbowałem odbywać stosunku seksualnego

0
Niezwykle trudno

1
Bardzo trudno

2
Trudno

3
Nieznacznie trudno

4
Nie było trudno

5
5. Kiedy próbował Pan odbyć stosunek seksualny, jak często było to dla Pana satysfakcjonująceNie próbowałem odbywać stosunku seksualnego

0
Prawie nigdy lub nigdy

1
Kilka razy (znacznie mniej niż połowę razy)

2
Czasem (około połowę razy)

3
Wiele razy (znacznie więcej niż połowę razy)

4
Prawie zawsze lub zawsze

5
Wynik: Wynik 21 punktów lub mniej sugeruje występowanie zaburzeń wzwodu prącia.
Kwestionariusze
Liczne zastosowanie kwestionariuszy w ocenie zaburzeń wzwodu prącia daje klinicyście możliwość standardowej oceny stanu zdrowia pacjenta, obiektywnego porównania z innymi leczonymi z powodu zaburzeń wzwodu i możliwość obserwacji efektów zastosowanej terapii u danego pacjenta (4, 9).
Kwestionariusze i ankiety mają również znaczenie edukacyjne, dla pacjentów, pozwalając im lepiej zrozumieć swoje dolegliwości i obserwować postępy terapeutyczne, a lekarzom dają możliwość obiektywnej oceny efektów zastosowanej terapii i jej skuteczności (7).
Przykłady kwestionariuszy do diagnostyki i oceny zaburzeń wzwodu prącia przedstawiono powyżej.
BADANIE FIZYKALNE
Badanie fizykalne zbliża klinicystę do postawienia prawidłowej diagnozy i wdrożenia odpowiedniego leczenia oraz jest następnym etapem postępowania diagnostycznego.
Badanie fizykalne stwierdzić pozwala nam stwierdzić wszelkie anomalie w budowie narządów płciowych pacjenta, nieprawidłowy rozwój drugorzędnych cech płciowych, a także występowanie zaburzeń ogólnoustrojowych (4, 10), np.:
? objawy nadczynności i niedoczynności tarczycy (niemiarowe tętno, zmiany skórne, wytrzeszcz gałek ocznych, utrata owłosienia)
? objawy chorób wątroby (plamy wątrobowe, żółtaczka)
? objawy niedokrwistości (bladość powłok)
? poważniejsze zaburzenia sercowo-naczyniowe (ubytki tętna obwodowego, sinica)
? objawy przewlekłej niewydolności nerek
Oglądanie pacjenta (ryc. 2)
Badanie przedmiotowe rozpoczynamy od dokładnego obejrzenia pacjenta, zwracamy uwagę na (4, 6, 8):
? typ budowy męski
? typ owłosienia
? rozwój gruczołów piersiowych
? stopień rozwoju narządów płciowych
Ryc. 2. Ważne elementy badania przedmiotowego mężczyzn z zaburzeniem wzwodu prącia.
Badanie palpacyjne
Badaniem palpacyjnym oceniamy:
? konsystencję i wielkość gruczołu tarczowego
? gruczoły piersiowe w kierunku ginekomastii
? oceniamy jamę brzuszną (aby wykluczyć anomalie w obrębie dużych naczyń jamy brzusznej)
? badamy tętno obwodowe
Badanie narządów płciowych
Przystępując do badania narządów płciowych w pierwszej kolejności oceniamy budowę, wielkość i konsystencję prącia i jąder. Badamy, czy w prąciu nie występują zmiany powodujące zaburzenia wzwodu (Pryor, Dickinson):
1. Związane z dolegliwościami bólowymi
? stulejka
? owrzodzenie prącia
? przerwane wędzidełko
2. Skrzywienia
? spodziectwo
? chorda bez spodziectwa
? wrodzone skrócenie cewki moczowej
? inne skrzywienia występujące w czasie wzwodu
? choroba Peyroniego
3. Zaburzenia rozmiarów
? brak prącia
? mikropenia - z lub bez spodziectwa
? olbrzymie prącie wrodzone
? obrzęk limfatyczny
4. Inne nieprawidłowości powodujące zaburzenia wzwodu
? zwłóknienie prącia w następstwie priapizmu
? choroba Peyroniego
? nieprawidłowe ukrwienie
? nieprawidłowe mięśnie ciał jamistych
? nieprawidłowy odpływ krwi z ciał jamistych
Badając jądra oceniamy ich wielkość i konsystencję. Przy prawidłowej wielkości i konsystencji jąder należy podejrzewać, że funkcja hormonalna jąder jest prawidłowa.
Małe jądra mogą być objawem hypogonadyzmu. W takim przypadku należy dokładnie zbadać gruczoły piersiowe w kierunku ginekomastii i ocenić drugorzędne cechy płciowe.
Badając jądra należy wykluczyć ponadto:
? wodniak jądra
? nowotwór jądra
Badając powrózek nasienny i najądrze, oceniamy ich prawidłowy przebieg i budowę.
Należy wykluczyć choroby mogące wpływać na zaburzenia wzwodu. Są nimi:
? wodniak powrózka nasiennego
? wodniak najądrza
? żylaki powrózka nasiennego
? przepuklina pachwinowa skośna
Konieczność badania per rectum gruczołu krokowego jest dyskusyjna. Różni autorzy mają odmienne poglądy na ten temat. Wydaje się, że urolog powinien uzależnić konieczność oceny gruczołu krokowego od zebranego wywiadu i przede wszystkim od wieku pacjenta cierpiącego na zaburzenia wzwodu prącia (4, 8, 9).
Ponadto podczas badania przedmiotowego należy zmierzyć pacjentowi ciśnienie tętnicze i wykluczyć ewentualne nadciśnienie, oraz sprawdzić występowanie podstawowych odruchów neurologicznych w celu wykluczenia ewentualnej neuropatii układu autonomicznego (cukrzyca).
Podczas pierwszej wizyty należy zlecić pacjentowi podstawowe badania laboratoryjne:
? oznaczenie morfologii krwi
? oznaczenie poziomu elektrolitów w surowicy krwi
? oznaczenie poziomu enzymów wątrobowych w surowicy krwi
? oznaczenie lipidów osocza
? oznaczenie poziomu cholesterolu
? oznaczenie poziomu glukozy w surowicy krwi i oznaczenie krzywej cukrowej
? oznaczenie poziomu mocznika i kreatyniny w surowicy krwi
? wykonanie analizy moczu
Oznaczenie poziomu hormonów płciowych lekarz badający uzależnia od wywiadu zebranego od pacjenta i od wyników badania przedmiotowego (3, 4).
BADANIA DODATKOWE
Do ostatecznego zdiagnozowania i określenia rodzaju zaburzeń wzwodu prącia, lekarzowi potrzebne są wyniki badań dodatkowych:
Monitorowanie nocnych wzwodów prącia.
Nocne wzwody prącia zaobserwowano w czasie snu w fazie szybkich ruchów gałek ocznych.
U chłopca 15 letniego obserwuje się około 4 takich epizodów trwających łącznie ok.185 min, ilość wzwodów nocnych i ich łączny czas trwania zmniejsza się z wiekiem. I tak u 70 letniego mężczyzny obserwuje się 2 wzwody nocne o czasie trwania ok. 90 min. Test ten obecnie nie jest tak powszechnie stosowany, wobec możliwości podania do ciał jamistych środka wasoaktywnego, jednakże jest przydatny w diagnostyce zaburzeń wzwodu pochodzenia organicznego. Do monitorowania nocnych wzwodów prącia służą (6):
? test znaczkowy
? erekcjiometr opaskowy
? taśma Snap-Gauge
? RigiScan – aparat do pełnego monitorowania nocnych wzwodów prącia (ryc. 3a, 3b).
Ryc. 3a.
Ryc. 3b. Sposób instalacji aparatu Rigi Scan.
W chwili obecnej głównym wskazaniem do monitorowania nocnych wzwodów prącia jest:
? stwierdzenie u pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi, czy schorzenia te są u nich przyczyną zaburzeń wzwodu
? nadwrażliwość pacjentów na środki wazoaktywne
? niewrażliwość pacjentó na środki wazoaktywne
? chęć przekonania pacjentów z zaburzeniami wzwodu o podłożu psychogennym , że są w stanie osiągnąć wzwód
– podanie do ciała jamistego prącia środka wazoaktywnego (4, 8, 11, 12)
? papaweryna
? papaweryna + fentolamina
? prostaglandyna E 1
? Możliwość diagnostycznego podania do ciała jamistego środka wazoaktywnego znacznie ułatwiła diagnostykę zaburzeń wzwodu prącia.
? Dodatnia odpowiedź na test zależy nie tylko od prawidłowego dopływu krwi tętniczej do ciał jamistych, ale też od prawidłowej czynności mięśni gładkich ciał jamistych i od unerwienia mięśni gładkich.
? Rodzaj środka wazoaktywnego i jego dawkę ustala lekarz terapeuta.
? Podawanie środka wazoaktywnego należy rozpoczynać od małych dawek, które w razie potrzeby można zwiększyć przez dostrzykiwanie.
? Po podaniu do ciała jamistego prącia środka wazoaktywnego po upływie 5-10 minut występuje wzwód. Pełna sztywność członka eliminuje w znacznym stopniu zaburzenia wzwodu o podłożu naczyniowym. Buvat i wsp. (1) stwierdzili niepełny wzwód po podaniu papaweryny u 44% pacjentów bez znacznych zaburzeń naczyniowych i u 33% pacjentów z zaburzeniami wzwodu o podłożu psychogennym (ryc. 4).
Ryc. 4. Technika diagnostycznej injekcji ciała jamistego.
? Należy uczulić pacjenta, że wzód prącia utrzymujący się do 6 godzin po podaniu środka wazoaktywnego wymaga zgłoszenia się do lekarza.
– kolorowa ultrasonografia dopplerowska (6, 8, 10)
? Kolorowa ultrasonografia dopplerowska służy do oceny i pomiaru przepływu krwi w tętnicach prącia (tętnice: grzbietowa prącia i ciał jamistych). Może ukazywać tkanki i naczynia prącia równocześnie ze spektrum dopplerowskim.
? Przy pomocy tej techniki można ocenić szybkość przepływu krwi przez tętnice prącia.
? Prawidłowa szybkość powinna być większa od 25-30 cm/s. Badanie zapisu fali dostarcza informacji o ewentualnych nieprawidłowościach w obrębie tętnic prącia.
? Najlepszy zapis szybkości przepływu tętniczego w prąciu uzyskujemy po podaniu do ciała jamistego środka wazoaktywnego.
? Maksymalna szybkość przepływu powinna być mierzona w fazie wypełniania ciał jamistych, przed wystąpieniem wzwodu (ryc. 5, 6).
– arteriografia, angiografia subtrakcyjna (6, 8, 10)
Ryc. 5. Kolorowa ultrasonografia dopplerowska.
Ryc. 6. Obraz kolorowej ultrasonografii dopplerowskiej: a) – normalny, b) – zaburzenia wzwodu prącia.
? Badanie kontrastowe naczyń tętniczych prącia i naczyń zaopatrujących.
? Angiografia subtrakcyjna (DSA) precyzyjniej ukazuje drobne naczynia tętnicze prącia.
Wykonywanie arteriografii i angiografii subtrakcyjnej jest zasadne tylko przy zamiarze chirurgicznej rekonstrukcji naczyń zaopatrujących prącie.
– kawernosometria (4, 6, 8)
Pomiar przepływu i ciśnienia krwi w ciałach jamistych prącia po podaniu środka wazoaktywnego. Dla standaryzacji wyników pomiaru ustalono dawkę papaweryny 80mg, a pomiary ciśnienia wykonuje się po upływie 10 minut od inekcij (2).
Ustalono 5 typów odpowiedzi (tab. 5):
Tabela 5.
OdpowiedźLiczbaCiśnienie w ciałach jamistych w 10 minut po podaniu papaweryny (mmHg)Przepływ krwi wywołujący wzwód (ml/min)Przepływ krwi utrzymujący wzwód (ml/min)Ciśnienie w ciałach jamistych po perfuzji (mmHg)Rozpoznanie
I1761311071Stan prawidłowy
II2227381163Stan prawidłowy
III4721562325Impotencja pochodzenia tętniczego
IV2115987311Impotencja pochodzenia żylnego
V1913,5> 120Niemożliwy13Impotencja pochodzenia żylnego
Wykonanie kawernosometrii jest zasadne tylko u pacjentów z niepełnymi wzwodami prącia, u których ultrasonografią dopplerowską potwierdzono prawidłową funkcję tętnic prącia.
– kawernosografia (4, 6, 8)
Badanie kontrastowe ciał jamistych prącia obrazujące nieprawidłowości budowy ciał jamistych , błony białawej oraz nieprawidłowe miejsca wypływu krwi.
Kawernosografia pomocna jest przy diagnostyce zaburzeń wzwodu będących następstwem Priapizmu (ryc. 7).
Ryc. 7. Farmakokawernosografia – odpływ żylny z żyły grzbietowej głębokiej prącia.
– badania neurofizjologiczne (4, 5, 6, 8, 10)
Badania będące pośrednimi testami służącymi do oceny przewodnictwa nerwowo-mięśniowego w zaburzeniach wzwodu:
? badanie odruchu opuszkowo-jamistego
? badanie odruchów z krzyżowego odcinka kęgosłupa
? wywoływanie potencjałów ruchowych z nerwu sromowego
Rozpoznanie
Analizując zebrane wyniki klinicysta może określić charakter i etiologię zaburzeń wzwodu u danego pacjenta (ryc. 8).
Ryc. 8. Schemat postępowania diagnostycznego w zaburzeniach wzwodu prącia.
Tylko poznanie przyczyny zaburzeń wzwodu prącia pozwala na postawienie właściwej diagnozy i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.
WNIOSKI
? Prawidłowa diagnostyka zaburzeń wzwodu prącia jest podstawą skutecznej terapii.
? Lekarz badający powinien stworzyć pacjentowi atmosferę intymności i pełnego zrozumienia jego problemu.
? Zebranie wnikliwego wywiadu umożliwia dalsze postępowanie diagnostyczne.
? Badanie fizykalne jest ważnym dalszym etapem postępowania diagnostycznego.
? Dokładne poznanie fizjologii i patologii wzwodu prącia umożliwia osiągnięcie sukcesu terapeutycznego.
Piśmiennictwo
1. Buvat J. et al.: Intracavernous injection of papaverine (ICIP) – assessment os its diagnostic and therapeutic value in 100 impotent patients, World Journal of Urology 1987, 5, 150. 2. Dickinson I.K., Pryor J.P.: Pharmacocavernometry – a modified papaverine test, British Journal of Urology, 1989, 63, 539. 3. Godlewski J. i wsp.: Biotyp, testosteron i dwuhydrotestosteron w przedwczesności i zaburzeniach erekcji, Pol. Tyg. Lek. 1980, 48, 1957. 4. Gregorie A, Pryor J.P.: Impotencja, Warszawa 1994, 107. 5. Hedlund H. et al.: Characterization of contraction-mediating of prostanoid receptors in human penile erectile lissues, J. Urol 1989, 141:182. 6. Holmes S. et al.: Male Erectile Dysfunction, Oxford 1997. 7. Kaplan H.S.: The New Sex Therapy, London 1974. 8. Kirby R. et al.: Erectile Dysfunction, Oxford 1999. 9. Krane R.J. et al.: Male Sexual Dysfuncion, Boston/Toronto 1983, 135. 10. Lewis R.W., Barret D.M.: Nowoczesne leczenie zaburzeń wzwodu. AUE Update Series 1996, t.14, l. 20. 11. Virag R.: Intracavernosus injection of papaverine for erectile failure, Lancet II 1982, 938. 12. Zorgniott A.W., Lefleur R.S.: Auto-injection of the corpus cavernosum with a vasoactive drug combination for vasculogenic impotence. J. Urol. 1985, 133, 39.
Nowa Medycyna 3/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna