Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 4/1999, s. 49-50
Hanna Tchórzewska
Rehabilitacja chorych leczonych z powodu raka jelita grubego
Rehabilitation of patients treated for large bowel cancer
z Zakładu Rehabilitacji Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie
Kierownik Zakładu: dr Krystyna Mika
Rehabilitacja jest procesem mającym na celu zmniejszenie niedostosowania fizycznego, psychicznego, społecznego czy zawodowego, a spowodowanego chorobą lub jej leczeniem. Ważnym elementem rehabilitacji w onkologii jest pomoc w przystosowaniu pacjentów do tych niedogodności, których nie można skorygować. Najogólniej można stwierdzić, że rehabilitacja w przypadkach chorych onkologicznych jest problemem bardzo złożonym, to też w tym krótkim opracowaniu poruszone zostaną tylko jej najważniejsze aspekty praktyczne takie, jak rehabilitacja fizyczna, psychospołeczna i seksualna.
Rehabilitacja fizyczna
U chorych leczonych z powodu nowotworów jelita grubego, u których w wyniku operacji doszło do wytworzenia sztucznego odbytu brzusz-nego (stomia), usprawnianie dzieli się na dwa okresy: przed- i pooperacyjny. Postępowanie usprawniające przed zabiegiem operacyjnym obejmuje:
1. oddziaływania psychoterapeutyczne polegające na informowaniu, edukacji i przekonaniu pacjentów o celowości i potrzebie ich czynnego uczestnictwa w procesie rehabilitacji. Czym więcej pacjenci nauczą się przed operacją, tym łatwiejsza jest późniejsza współpraca po zabiegu. Do tego mogą posłużyć różnego rodzaju instrukcje, informatory, broszury, filmy, konsultacje z fizjoterapeutą, a niekiedy z psychologiem.
2. Nauka wykonywania ćwiczeń niezbędnych we wczesnym okresie pooperacyjnym, zawsze z wyjaśnianiem celu i skutków powyższych zabiegów. Ćwiczenia wykonywane w pierwszym okresie pooperacyjnym mają zapobiegać powikłaniom płucnym jak i zakrzepom żylnym. Z uwagi na przecięcie powłok brzusznych podczas operacji, należy przestawić chorego na tor oddychania piersiowy, asekurując miejsce w którym nastąpiło cięcie chirurgiczne.
3. W tym okresie uczymy również pacjentów efektywnego odkrztuszania i kaszlu. W czasie tych zabiegów należy przytrzymywać dłońmi okolicę rany operacyjnej. W celu poprawy odkrztuszania wskazane jest oklepywanie klatki piersiowej i pleców oraz wykonywanie elementów masażu (np. wibracja).
Okres pooperacyjny rehabilitacji obejmuje:
1. Ćwiczenia oddechowe – wprowadza się je jak najwcześniej po operacji, a jako sprzęt pomocniczy może posłużyć butelka z wodą, czy zestawy do oddychania np. „Triflo”.
2. Profilaktykę przeciwzakrzepową. Bezruch, otyłość oraz skłonność osobnicza do zapalenia żył sprzyjają wystąpieniu zakrzepów w obrębie żył głębokich kończyn dolnych, dlatego poza profilaktyką farmakologiczną, wprowadza się począwszy od pierwszej doby po operacji, wysokie ułożenia kończyn dolnych, ćwiczenia czynne i bandażowanie nóg do prób pionizacji.
3. Pozycje ułożeniowe i pionizację. Należy dążyć do jak najszybszego uruchomienia pacjenta, stopniowo wprowadzając ćwiczenia samoobsługi i zmiany pozycji w leżeniu. U pacjentów, u których wykonano operację sposobem brzuszno-krzyżowym nie zaleca się siadania ze względu na ból w okolicy krocza. Pionizację należy prowadzić z leżenia bokiem poprzez opuszczenie kończyn dolnych. Pionizację rozpoczynamy już w 1-2 dobie po decyzji lekarza prowadzącego. Początkowo należy asekurować pacjenta lub korzystać ze sprzętu pomocniczego (balkoniki, podpórki dwukołowe).
4. We wczesnym okresie pooperacyjnym nie prowadzi się ćwiczeń wymagających dużego napięcia w obrębie tłoczni brzusznej. W celu uniknięcia przepukliny w niektórych przypadkach wydaje się słuszne noszenie przez chorych sznurówek miękkich z wyciętym otworem na stomię. W późniejszym okresie rehabilitacji w warunkach domowych, zaleca się chodzenie w lekko pochylonej pozycji, a na czas spoczynku nocnego wałek pod nogi. Powrót do pełnego wyprostu zaleca się po ustąpieniu bólu pooperacyjnego.
5. W proces szeroko pojętej rehabilitacji wchodzi również nauka czynności higienicznych i pielęgnacyjnych w zależności od rodzaju przetoki. Ten proces powinien zakończyć się sprawnością w samodzielnej pielęgnacji przetoki jeszcze przed opuszczeniem szpitala i bez specjalnej pomocy ze strony otoczenia.
Rehabilitacja psychospołeczna
Chory wychodzący ze szpitala może być sprawny fizycznie, a mimo to niezdolny do samodzielnego radzenia sobie w swoim własnym otoczeniu. Pacjenci, u których koniecznym było okaleczenie w postaci wytworzenia odbytu sztucznego należą do grupy najbardziej obciążonych psychicznie wśród leczonych z powodu nowotworów.
Obok podstawowego problemu związanego z lękiem spowodowanym chorobą, czy też leczeniem chirurgicznym nierzadko skojarzonym z napromienianiem i/lub chemioterapią, pojawiają się dodatkowe problemy związane z procesem adaptacji do zmian anatomicznych i czynnościowych do których doszło w ciele oraz do zmian z nich wynikających w sytuacji życiowej. Z wielu badań dotyczących akceptacji i adaptacji chorych do stomii wynika, że naruszenie fizyczności ma swoje odbicie w samoocenie i samoakceptacji chorego. Dotyczy to nie tylko sfery sprawności, czy wyglądu chorego. Pacjenci ze stomią gorzej oceniają swoje możliwości społeczne oraz funkcjonowanie w wielu sferach życia społecznego i osobistego. Dlatego też bardzo ważne jest udzielanie wsparcia i rzetelnych informacji na każdym etapie leczenia, nawet wtedy, gdy chory bezpośrednio o to wsparcie nie prosi. Bardzo duże znaczenie mają tu grupy wsparcia – towarzystwa, czy kluby stomijne. W Polsce działają między innymi – Polskie Towarzystwo Opieki nad Chorymi ze Stomią (POL-ILKO) oraz Gdańskie Towarzystwo Stomijne. Do zadań ich należą wszelkie działania, które mają na celu jak najszybszy i jak najpełniejszy powrót pacjentów ze stomią do pełnej aktywności życiowej po operacji. Jednym z kierunków działania są szkolenia wolontariuszy, ludzi, którzy sami przeszli operację i żyjąc ze stomią, udzielają wsparcia i porad nowooperowanym. Często przewaga wolontariuszy nad profesjonalistami polega na tym, że sami posiadając stomię, służą przykładem osobistym, a kontakty z nimi mając charakter nieformalny, wzmagają efektywność pomocy. Podobne zadania pomocy, a szczególnie doradztwa pielęgnacyjnego i poradnictwa w doborze sprzętu stomijnego prowadzą poradnie stomijne, (np. przy Centrum Onkologii w Warszawie).
Rehabilitacja seksualna
Życie seksualne jest tak bardzo osobistą sprawą każdego człowieka, że zarówno chorzy jak i lekarze niechętnie i z obawą poruszają tę problematykę. Rehabilitacja seksualna wymaga podejścia do spraw związanych z płciowością człowieka w szerokim aspekcie, począwszy od przekonania pacjentów, że chorzy na raka mogą być atrakcyjnymi, wartościowymi partnerami pomimo uszkodzeń związanych z chorobą i przekonaniu ich partnerów o różnych wartościach współżycia. W tym miejscu należy mocno podkreślić, że stomia nie stanowi żadnych przeciwwskazań do prokreacji i rodzicielstwa. Dysfunkcje seksualne u chorych ze stomią mogą być wywołane zarówno czynnikami psychicznymi jak i somatycznymi. Leczenie tych zaburzeń zależy od czynników je wywołujących. Pojawienie się dysfunkcji seksualnych u chorych ze stomią może być związane z zabiegiem operacyjnym, czy też dalszą terapią (np. radioterapia, chemioterapia). Efektem tego może być obniżony popęd seksualny, czy też powstrzymywanie się od kontaktów seksualnych. Duża część dysfunkcji seksualnych nie jest związana z samym leczeniem. Stres związany z procesem diagnozowania, informacją o konieczności wyłonienia sztucznego odbytu, już same w sobie mogą być czynnikami powodującymi te zaburzenia. Ponadto, często obserwowane pogorszenie samooceny, wywołujące lęk przed brakiem akceptacji ze strony partnera, lub partnerki dopełniają obrazu złożoności tej problematyki i stanowią zarazem najczęstsze psychologiczne przyczyny unikania kontaktów seksualnych i obniżenie popędu płciowego.
Nowa Medycyna 4/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna