Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 14-16
Marian Pytasz, Agata Pytasz, Dariusz Giet
Rozwój i wydolność fizyczna dzieci 12-14-letnich z różnych środowisk
z Katedry Fizjologii Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Szczecińskiego
Kierownik Zakładu: dr Alicja Urbańska
Streszczenie
The aime of this study was the comparaism of the level of somatic development and physical efficiency of the children from the different environments.
The children from the urban agglomerations to be charakteristics by better somatic development in comparaison with the children from little towns, and particulary from the villages. These differences have no reflexion in the parameters of the physical efficiency. These parameters were different in the examinated group, both in the rest, as well in the physical effort.
Wstęp
Badania rozwoju fizycznego dzieci prowadzone są w Polsce od wielu lat, ich celem jest nie tylko ustalenie trendów rozwojowych dziecka, ale także zbadanie wpływu czynników pozagenetycznych na rozwój, a zwłaszcza wpływu środowiska, z którego dzieci się wywodzą. W wielu badaniach prowadzonych w latach siedemdziesiątych (1, 2, 3, 4, 5, 8) ustalono, że dzieci ze środowisk wiejskich są fizycznie słabiej rozwinięte niż dzieci ze środowisk wielkomiejskich, a także z regionów wielkoprzemysłowych. Górowały nad nimi natomiast wydolnością fizyczną. To stwierdzenie wskazywało, że poziom życia i warunki bytowe silniej oddziaływują, zwłaszcza na rozwój fizyczny, niż inne niekorzystne warunki środowiska wielkomiejskiego lub wielkoprzemysłowego.
Interesujące było dla nas zatem pytanie, jak kształtuje się rozwój fizyczny dzieci i ich wydolność w końcu lat dziewięćdziesiątych w Polsce u dzieci z różnych środowisk w zachodniej Polsce.
Materiał i metody badań
Badania przeprowadzono łącznie na 220 chłopcach i dziewczętach w wieku 12-14 lat, podzielonych na 3 grupy, zależnie od środowiska: wielkomiejskiego, małomiasteczkowego lub wiejskiego. Liczebność badanych grup podano w tabelach. Uzyskane dane porównano z danymi dotyczącymi dzieci algierskich, badanych w połowie lat osiemdziesiątych. Badano wzrost i masę ciała dzieci, a spośród parametrów fizjologicznych, określających wydolność fizyczną, badano częstość skurczów serca oraz ciśnienie krwi skurczowe i rozkurczowe. Parametry te badano w warunkach spoczynkowych oraz po wysiłku fizycznym, którym było 30 głębokich przysiadów wykonanych w ciągu 1 minuty. Wysiłek ten odpowiadał 30-40% wysiłkowi maksymalnemu. Badano również inne parametry fizjologiczne (oddechowe, czas restytucji, reakcje ortostatyczne) ale nie stanowią one tematu niniejszego doniesienia. Uzyskane wyniki opracowano statystycznie testem t-Studenta.
Wyniki badań i omówienie
Stwierdzono wyraźne różnice parametrów morfologicznych między dziećmi z różnych środowisk, zwłaszcza między dziećmi miejskimi i ze wsi. Dotyczyło to przede wszystkim wysokości ciała, szczególnie u chłopców. Byli oni bowiem o 7 do 8 cm wyżsi, niż ich rówieśnicy ze wsi. U dziewcząt różnice były mniejsze, sięgające 3 cm (tab. 1). Różnice między chłopcami z miast i wiejskimi okazały się statystycznie istotne. W przypadku dziewcząt istotne były różnice tylko między dziewczętami z dużego miasta a wiejskimi (tab. 2). Opisane różnice dotyczyły również masy ciała, choć były one znacznie mniejsze, w zakresie 2-4 kg. Interesujące jest to, że dziewczęta wiejskie były o 2 kg cięższe niż ich rówieśniczki z małych miast (tab. 1). Wyraźnie, w porównaniu z polskimi, były mniejsze i lżejsze dzieci algierskie. Różnice w wysokości ciała sięgały 12 cm u chłopców i 6 cm u dziewcząt oraz prawie 10 kg w masie ciała u chłopców i 5 kg u dziewcząt.
Tabela 1. Wysokość i masa ciała dzieci z różnych środowisk.
PłećŚrodowiskonWysokość ciała (cm)Masa ciała (kg)
xδ ?min-maxxδ ?min-max
ChłopcyDuże miasto50159? 8,80147-17047,9? 7,0535-61
Małe miasto40158? 8,09142-17446,0? 6,4834-56
Wieś20151? 8,01134-16444,0? 10,3030-69
Algieria20147? 6,83136-15838,0? 9,9527-57
DziewczętaDuże miasto60156? 5,20145-16747,0? 5,8934-58
Małe miasto40154? 5,59144-16543,0? 5,4733-52
Wieś20151? 8,23142-16245,0? 7,8731-60
Algieria20150? 7,88133-16242,5? 7,5230-57
Tabela 2. Statystyczna istotność różnic między parametrami anatomicznymi i tętnem u młodzieży z różnych środowisk.
PłećŚrodowiskoWysokość ciałaMasa ciałaTętno
spoczynkowewysiłkowe
ChłopcyDuże miasto (A1)A1:C1**  A1:B1**
Małe miasto (B1)B1:C1** A1:B1**A1:C1**
Wieś (C1)    
DziewczętaDuże miasto (A2)  A2:B2*A2:B2**
Małe miasto (B2)A2:C2*A2:B2*A2:C2*A2:C2**
Wieś (C2)    
Trudno było natomiast uchwycić wyraźne prawidłowości w przypadku parametrów fizjologicznych określających wydolność fizyczną dzieci. Tętno spoczynkowe było wprawdzie wyższe u chłopców z dużych miast, ale wysiłkowe było wyraźnie niższe. Mimo, że różnice w tętnie spoczynkowym i wysiłkowym u chłopców i dziewcząt miejskich i wiejskich były statystycznie istotne, to tylko u dziewcząt z dużych miast, zarówno tętno spoczynkowe jak i wysiłkowe było niższe (tab. 2 i 3). To może wskazywać na ich lepszą wydolność fizyczną. W porównaniu z dziećmi polskimi bardziej wydolne okazały się dzieci algierskie (tab. 4). Dotyczyło to zwłaszcza chłopców.
Tabela 3. Statystyczna istotność różnic między ciśnieniem spoczynkowym i wysiłkowym u dzieci z różnych środowisk.
PłećŚrodowiskoCiśnienie skurczoweCiśnienie rozkurczowe
spoczynekpo wysiłkuspoczynekpo wysiłku
ChłopcyDuże miasto (A1)A1:B1**  A1:C1**
Małe miasto (B1)B1:C1** B1:C1**B1:C1**
Wieś (C1)    
DziewczętaDuże miasto (A2) A2:B2**A2:B2**A2:B2**
Małe miasto (B2) A2:C2**A2:C2**A2:C2**
Wieś (C2)    
Tabela 4. Tętno spoczynkowe i wysiłkowe (HR) u dzieci z różnych środowisk.
PłećŚrodowiskonTętno spoczynkowe (1min.)Tętno wysiłkowe (1min.)
xδ ?min-maxxδ ?min-max
ChłopcyDuże miasto5090? 8,0577-105116? 8,03103-128
Małe miasto4082? 11,3064-108135? 14,82117-165
Wieś2087? 9,5368-100131? 10,05120-148
Algieria2076? 9,3458-93114? 12,3094-142
DziewczętaDuże miasto6084? 9,8867-99115? 10,8999-134
Małe miasto4089? 13,1662-110142? 13,26122-170
Wieś2090? 8,0276-108141? 16,89116-196
Algieria2084? 10,5270-107123? 14,30102-143
Nie stwierdzono dużych różnic w ciśnieniu tętniczym skurczowym i rozkurczowym między badanymi grupami dzieci, zarówno w spoczynku jak i po wysiłku fizycznym. Różnice te były niewielkie, bo około 5 mmHg. Jednak niektóre z nich okazały się statystycznie istotne (tab. 3). Wydaje się, że te parametry lepiej kształtowały się u dzieci ze wsi i to zarówno w warunkach spoczynku jak i po wysiłku (tab. 5).
Tabela 5. Ciśnienie skurczowe (RRs) i rozkurczowe (RRr) w spoczynku i po wysiłku u dzieci z różnych środowisk.
PłećŚrodowiskonRRs spoczynkoweRRs po wysiłku
xδ ?min-maxxδ ?min-max
ChłopcyDuże miasto45117? 7,4898-130134? 11,67108-145
Małe miasto40107? 8,7590-123133? 13,56105-155
Wieś20116? 8,82100-135136? 11,60110-160
DziewczętaDuże miasto55115? 7,41102-130130? 9,04119-145
Małe miasto40115? 10,6990-130138? 15,18116-165
Wieś20119? 10,02100-140139? 12,90110-170
PłećŚrodowiskonRRr spoczynkoweRRr po wysiłku
xδ ?min-maxxδ ?min-max
ChłopcyDuże miasto4571? 7,5260-8365? 8,6350-78
Małe miasto4068? 8,1155-8165? 7,4853-80
Wieś2076? 5,3970-8572? 4,8360-80
DziewczętaDuże miasto5566? 6,6355-7662? 6,0250-75
Małe miasto4074? 7,360-8767? 9,8845-80
Wieś2074? 5,6860-8071? 6,2460-80
Niniejsze badania potwierdziły obserwacje wysuwane ponad dwadzieścia lat temu, że w środowiskach o wyższym standardzie życia dzieci lepiej rozwijają się pod względem fizycznym, mimo niekorzystnych wpływów innych czynników otoczenia wielkomiejskiego lub wielkoprzemysłowego (1, 2, 3, 4, 5, 8). Różnice te ulegają jednak zatarciu, co być może związane jest ze skokiem cywilizacyjnym środowisk małomiasteczkowych i wiejskich. Przyczyną może być także fakt, iż badane przez nas dzieci pochodziły w większości z zachodnich regionów Polski, gospodarczo lepiej rozwiniętych, niż populacje dzieci z Lubelszczyzny (3, 4). Charakterystyczne było także to, że dziewczęta wiejskie, mimo że wyraźnie niższe, były cięższe od swoich rówieśniczek z małych miast (6).
Nie można natomiast wyciągać jednoznacznych wniosków co do różnic w wydolności fizycznej dzieci polskich z badanych środowisk. Tylko dzieci algierskie w porównaniu z dziećmi polskimi były fizycznie bardziej wydolne. Natomiast wśród dzieci polskich tylko dziewczęta wiejskie były mniej wydolne od swoich miejskich rówieśniczek, co może się właśnie wiązać z ich większą masą ciała przy niższym wzroście (7).
Wnioski
1. Istnieją dość wyraźne różnice morfologiczne między dziećmi z badanych środowisk. Dzieci miejskie są cięższe i wyższe od dzieci wiejskich.
2. Nie stwierdzono tak wyraźnych różnic między badanymi grupami dzieci w przypadku krążeniowych parametrów fizjologicznych określających ich wydolność fizyczną.
3. Wyraźne różnice można zanotować między dziećmi polskimi i algierskimi. Te ostatnie są lżejsze i niższe, ale fizycznie bardziej wydolne od dzieci polskich.
Piśmiennictwo
1. Berdychowski W., Szymańska M.: Normy rozwoju fizycznego dzieci gdańskich w wieku od 7 do 14 lat, Ped. Pol., 1977, 52:307-310. 2. Brózik H. i wsp.: Rozwój fizyczny wiejskich dzieci szkolnych gminy Żelechlinek, Przegl. Ped., 1976, 6:89-99. 3. Chrząstek-Spruch H., Szajner -Milart I.: Rozwój fizyczny dzieci lubelskich od 0 do 17 lat, Przegl. Antropol., 1974, 40: 251-263. 4. Chrząstek-Spruch H., Szajner-Milart I.: Wskaźniki rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży miasta Lublina od 0 do 17 lat, Ped. Pol., 1973, 48:14950-1500. 5. Cieślik J.J., Kaliszewska-Drozdowska M.D.: Wskaźniki rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży miasta Poznania w wieku od 3 do 18 lat, Ped. Pol., 1975, 50: 899-904. 6. Giet D.: Adaptacja układu krążenia i oddychania do wysiłku fizycznego u dzieci miejskich i wiejskich w wieku 12 lat, Praca magisterska, IKF, Uniwersytet Szczeciński, 1995. 7. Mahdjoub Y.: Les Reactions Physiologiques des systemes circulatoires et respiratoires aux efforts physiques chez les garcons et les filles de 9 a 18 ans, Memoire, Centre Uniwersitaire, Batna, 1985, Algieria. 8. Nowicki G.: Rozwój fizyczny dzieci bydgoskich, Przegl. Antropol., 1975, 41: 273-280.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: