Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 23-25
Robert Leszczyński
Pułap tlenowy oraz wentylacja płuc a wyniki sportowe 13-15-letnich zawodników na średnich dystansach
z Zakładu Teorii Treningu Sportowego i Biomechaniki Instytutu Kultury Fizycznej Uniwersytetu Szczecińskiego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Jan Jaszczanin
Streszczenie
In works author take the problem of trening endurance children and young people.
He try to compare vital capacity , lungs ventilation and maximum oxygen uptake with score of young runners.
Przyjmując, że pułap tlenowy i wentylacja decydują w dużej mierze o wyniku sportowym w konkurencjach wytrzymałościowych, autor prezentuje w artykule porównanie wymienionych wskaźników z wynikami sportowymi osiągniętymi przez 13-15-letnich biegaczy na dystansach 600 m i 1000 m. Ujawnione zależności potwierdziły możliwość wykorzystania wskaźników VO2 max i MVV w ocenie stanu wytrenowania oraz w prognozowaniu wyników sportowych zawodników dyscyplin wytrzymałościowych.
Wstęp
Bieg jest z punktu fizjologicznego najkorzystniejszą formą ruchu, ponieważ angażuje cały organizm, wszystkie jego układy. Zmusza do zwiększonego wysiłku serce i układ krążenia oraz poprawia wentylację płuc przyczyniając się do usprawnienia mechanizmów metabolicznych i zaopatrzenia organizmu w tlen.
Liczne doświadczenia oraz badania teoretyczne (2, 5, 6) pozwalają nakreślić optymalne etapy rozwoju młodych zawodników. Wiek rozpoczęcia treningu wytrzymałościowego według opinii autorów (2, 5, 6) przypada na 8-12 rok życia, bowiem już w tym okresie występuje korzystna proporcja narządowa i stała harmonizacja ich czynności, sprzyjające ekonomicznemu wysiłkowi wytrzymałościowemu. W rozwoju ogólnej wytrzymałości dzieci najbardziej efektywną jest metoda ciągła i zmienna obciążeń fizycznych. Obciążenia te są najbardziej adekwatne dla tego wieku, ponieważ ich intensywność pozwala wyeliminować zadłużenie tlenowe, a energetyczny koszt pracy pokrywany jest przede wszystkim w oparciu o reakcje aerobowe.
Wydaje się, że oddziałując przede wszystkim na możliwości tlenowe organizmu młodych zawodników można oczekiwać, iż najważniejszym mechanizmem fizjologicznym decydującym o wydolności fizycznej jest sprawność funkcji zaopatrzenia w tlen i jego przyswajania. W związku z tym, najczęściej stosowanym kryterium określającym poziom wydolności fizycznej organizmu są wskaźniki maksymalnego przyswajania tlenu (VO2 max). Wskaźnik ten zależy od pojemności życiowej i maksymalnej wentylacji płuc. Osiągnięcie wysokiej zdolności poboru tlenu możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy wzrastający organizm dziecka będzie od najmłodszych lat obciążany optymalnym dla jego wieku wysiłkiem fizycznym.
Niektórzy autorzy (1, 3, 4, 5) są zdania, iż istnieje ścisła zależność między wielkością pułapu tlenowego a zdolnością do wykonywania wysiłków, czyli im wyższy wskaźnik VO2 max, tym zawodnik może wykonać bardziej intensywny wysiłek bez oznak zmęczenia.
Zgodnie z powyższym, wydaje się słuszne założenie, że spośród zawodników o zbliżonym stażu treningowym najlepszy wynik sportowy powinna uzyskać osoba, która charakteryzuje się wyższym wskaźnikiem VO2 max.
Metody badań
Celem niniejszego doniesienia jest określenie wskaźników VO2 max 13-15-letnich biegaczy w odniesieniu do osiąganych wyników sportowych.
Grupę badawczą stanowili zawodnicy 13-15-letni reprezentujący UKS 8 Police, w liczbie 10-ciu (5 chłopców, 5 dziewcząt) należący do czołówki województwa w biegach średnich i długich w kategorii młodzików. Staż treningowy – średnio 2 lata.
Tabela 1. Charakterystyka zawodników biorących udział w badaniu.
ZawodnikWiek (lata)Wysokość ciała(cm)Masa (kg)
Dziewczęta
A.N.1316548,5
K.Ch.1316151,5
I.W.1415749
J.B.1415347
A.B.1416449
Średnia16049
Chłopcy
B.N.1416744
G.P.1516753
W.P.1517966
K.D.1517976
Z.K.1617258
Średnia172,859,4
Wyniki badań i omówienie
Porównując wartości maksymalnego pochłaniania tlenu można stwierdzić, że zarówno u chłopców jak i dziewcząt przyjmują one zbliżone wartości po przeliczeniu ich na kilogram masy ciała (tab. 2) Warty podkreślenia jest bardzo wysoki pułap tlenowy uzyskiwany przez dziewczęta względem chłopców. W przypadku maksymalnej dowolnej wentylacji płuc (MVV) obserwowane są pewne różnice wartości. W przypadku chłopców wysoki wskaźnik VO2 max odpowiada znacznej wartości MVV (tab. 2). Zależności powyższej nie zaobserwowano u dziewcząt. Porównując te wskaźniki z wynikami sportowymi zauważa się zbliżone wielkości pułapu tlenowego, które odpowiadają niewielkim różnicom w uzyskiwanych czasach w przypadku dziewcząt (tab. 2, 3, 4). Poza wynikami badań A.N. dostrzec można podobną zależność w odniesieniu do wskaźników maksymalnej wentylacji płuc. Natomiast u chłopców zauważa się bardziej wyraźny wpływ na osiągany wynik sportowy wielkości wskaźnika VO2 max oraz maksymalnej wentylacji płuc (tab. 2, 3, 4). Wyjątkiem jest wynik sportowy osiągnięty przez Z.K. Wydaje się, że przyczyną tego może być wiek zawodnika (staż treningowy).
Tabela 2. Wartości maksymalnego zużycia tlenu oraz maksymalnej dowolnej wentylacji płuc (MVV) uzyskane w okresie bezpośrednio poprzedzającym start na zawodach.

Zawodnik

Pułap tlenowyMVV l/min
l/min ml/kg/min 
Dziewczęta
A.N.2,8659,5870,04
K.Ch.2,9758,23125,59
I.W.2,8658,3698,39
J.B.2,5456,44121,42
A.B.2,7656,3298,85
Średnia2,8057,79102,86
Chłopcy
B.N.2,6560,22114,86
G.P.3,3663,39203,12
W.P.4,3165,30202,38
K.D.4,4158,02201,37
Z.K.2,9450,68171,65
Średnia3,5359,52178,68
Tabela 3. Najlepsze wyniki uzyskane przez zawodników na zawodach sportowych w okresie 08-15 V 98 r.
ZawodnikWynik sportowy min.
Dziewczęta - dystans 600 m
A.N.1:48,51
K.Ch.1:48,57
I.W.1:49,16
J.B.1:48,05
A.B.1:48,76
Chłopcy - dystans 1000 m
B.N.3:10,21
G.P.3:06,70
W.P.3:04,20
K.D.3:07,27
Z.K.2:50,70
Tabela 4. Zestawienie danych według uzyskanych wartości względem grupy badawczej.
ZawodnikWynik sportowyPułap tlenowy ml/kg/minMVV l/min
Dziewczęta
A.N.IIIV
K.Ch.IIIIIII
I.W.VIIIV
J.B.IIVII
A.B.IVVIII
Chłopcy
B.N.VIIIV
G.P.IIIIII
W.P.IIIIIII
K.D.IVIVIII
Z.K.IVIV
Opierając się na badaniach dokumentujących zależność między maksymalną wentylacją płuc i pułapem tlenowym a wynikiem sportowym młodych biegaczy (5) należałoby spodziewać się istnienia tych zależności. Analiza materiału potwierdza istnienie ogólnie znanych prawidłowości iż większe możliwości aerobowe organizmu w znacznym stopniu mają wpływ na osiągane wyniki w konkurencjach wytrzymałościowych. Potwierdzają to wyniki uzyskane przez zawodników biorących udział w badaniu, którzy należą do czołówki województwa w swojej kategorii wiekowej (tab. 2, 3). Warty podkreślenia jest fakt uzyskiwania przez młodych sportowców wielkości pułapu tlenowego i wentylacji, odpowiadających średnio, a w niektórych przypadkach, dobrze wytrenowanym dorosłym zawodnikom. Sukcesy zawodników w konkurencjach wytrzymałościowych nie są jednak wyłącznie uzależnione od wysokiej wartości pułapu tlenowego i maksymalnej wentylacji (1, 2, 3, 5). Ujawniają to także rezultaty własnych badań. Indywidualne wyniki (tab. 2) nie we wszystkich przypadkach potwierdzają wykazaną zależność. W związku z tym nie możemy być pewni, że osoba o najwyższym pułapie tlenowym i maksymalnej wentylacji uzyska najlepszy wynik sportowy. Przeprowadzone badania nie wykazały istotnych różnic w wielkościach pułapu tlenowego między dziewczętami a chłopcami (p > 0,05).Wskazuje to prawdopodobnie na mniejsze wytrenowanie zawodników oraz nie zakończony proces dojrzewania płciowego po którym różnica między dziewczętami i chłopcami jest bardziej wyraźna.
Wnioski
Wydaje się, że powyższe wyniki badań mogą stanowić podstawę do sformułowania następujących wniosków:
1. Większe możliwości aerobowe organizmu mają znaczny wpływ na osiąganie lepszych wyników sportowych w konkurencjach wytrzymałościowych – jednakże nie warunkują ich.
2. Indywidualne wielkości pułapu tlenowego i wentylacji 13-15-letnich zawodników osiągają wartości charakterystyczne dla dorosłych, dobrze wytrenowanych zawodników.
3. Wskaźniki VO2 max i maksymalnej wentylacji płuc odgrywają ważną rolę w ocenie stanu wytrenowania oraz w prognozowaniu wyników sportowych zawodników dyscyplin wytrzymałościowych, szczególnie na etapie wstępnego przygotowania młodych biegaczy dystansów średnich.
Piśmiennictwo
1. Bogdanowicz S.: Fizjologia wysiłku fizycznego. Akademia Medyczna w Gdańsku. Gdańsk 1985. 2. Drozdowski Z.: Antropologia sportowa. Morfologiczne podstawy wychowania fizycznego i sportu. PWN. Poznań 1972. 3. Kozłowski S., Nazar K.: Wprowadzenie do fizjologii klinicznej. PZWL. Warszawa 1985. 4. Raczek J.: Doskonalenie wytrzymałości w procesie treningu sportowego. Instytut Sportu. Warszawa. 1987. 5. Raczek J.: Wytrzymałość dzieci i młodzieży. Resortowe Centrum Metodyczno-Szkoleniowe Kultury Fizycznej i Sportu. Warszawa 1991. 6. Schlieder G., Rahn S.: Rozwój wytrzymałości dzieci i młodzieży. Sport Wyczynowy. 1972. nr 8.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: