Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 41-44
Jerzy Eider
Wysokość i masa ciała dziewcząt uprawiających gimnastykę sportową w wieku 7-15 lat
z Zespołu Dydaktycznego Sportów Różnych Instytutu Kultury Fizycznej Uniwersytetu Szczecińskiego
Kierownik Zespołu: dr Jerzy Eider
Streszczenie
Girls who train sports gymnastics (n = 55) are shorter and have smaller body mass and a little bigger increase of those two somatic traits than non-training girls of their age (n = 130). The biggest increase of height and body mass in the group of girl-gymnasts of the age of 7-15 has been found in the 1st and 2nd tests for 7-year-old children and 2nd and 3rd tests for 13-15-year-old girls. The largest increase of height among the non-training girls has been found between 2nd test and 3rd test for 7-8-year girls, and the largest increase in body mass – at the age of 14-15. Dynamics of increase of somatic indexes has been more intensive with girls who train sports gymnastics.
Wstęp
Gimnastyka sportowa jest tą dyscypliną sportu, w której systematyczne treningi rozpoczyna się już w wieku od 5 do 7 lat. Intensywny, specjalistyczny trening zbiega się z okresem dużej wrażliwości młodego organizmu na bodźce środowiskowe. Nierzadkie są stwierdzenia, że uprawianie gimnastyki może wpływać ujemnie na warunki somatyczne trenujących dziewcząt i chłopców (2, 8, 9). Tym niemniej jednak hamującego wpływu treningu na wzrost i dojrzewanie dzieci nie wykazano (3-9).
Wydaje się, że prowadzenie ciągłych badań tych samych osób trenujących może w znacznym stopniu poszerzyć wiedzę z zakresu przedstawionego zagadnienia. Istotnym jest aby takie badania były wykonywane aż do osiągnięcia przez badanych pełnej dojrzałości płciowej, somatycznej i wysokiego stopnia zaawansowania sportowego (2).
Celem niniejszej pracy było uzyskanie informacji dotyczącej kształtowania się wysokości i masy ciała dziewcząt uprawiających gimnastykę sportową w porównaniu do ich rówieśniczek stanowiących grupę kontrolną.
Materiał i metody badań
Materiał badawczy stanowiły wyniki pomiarów wysokości i masy ciała 185 dziewcząt w wieku od 7 do 15 lat. Grupę tę tworzyło 55 dziewcząt uprawiających gimnastykę sportową, uczęszczających do klas szkolnych – gimnastycznych oraz 130 rówieśniczek stanowiących grupę porównawczą, będących uczennicami klas szkolnych – kontrolnych.
Gimnastyczki były uczennicami Szkoły Podstawowej nr 33 w Szczecinie. Wszystkie należały do klubu sportowego MKS „Kusy” Szczecin. W omawianej grupie gimnastycznej 37 dziewcząt (67,3%) posiadało młodzieżowe i mistrzowskie klasy. Pozostałe 18 dziewcząt nie reprezentowało klas sportowych, w okresie badań były uczennicami I-II klas szkolnych. Zawodniczki, w zależności od posiadanej klasy sportowej, trenowały tygodniowo 3-6 razy po 2-4 godzin dziennie.
Grupę kontrolną stanowiły dziewczęta Szkoły Podstawowej nr 33 i 27 w Szczecinie, które zostały dobrane losowo. Uczęszczały one na zajęcia wychowania fizycznego w szkole w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Nie brały udziału w zorganizowanych pozaszkolnych zajęciach ruchowych oraz nie były uczestniczkami żadnych kół zainteresowania o charakterze rekreacyjno-ruchowym.
Pomiary wysokości i masy ciała wykonano czterokrotnie u tych samych dziewcząt w odstępach trzymiesięcznych. Badania I i II przeprowadzono na początku marca i czerwca roku szkolnego 1995/96, natomiast badania III i IV – w pierwszych dniach września i grudnia roku szkolnego 1996/97. Uzyskane wyniki opracowano podstawowymi metodami statystycznymi (1).
Wyniki badań i omówienie
Analiza uzyskanych wyników wysokości ciała we wszystkich czterech badaniach wykazała, że dziewczęta trenujące gimnastykę sportową posiadały mniejsze wskaźniki tej cechy w porównaniu do ich rówieśniczek z grup kontrolnych. Jedynie gimnastyczki uczęszczające do V klasy szkolnej – gimnastycznej podczas badania I i II a następnie do VI klasy w badaniach III i IV były nieznacznie wyższe od nie trenujących (p>0,05) (tab. 1).
Tabela 1. Wysokość i masa ciała badanych dziewcząt.
Klasa szkolnaDane stat.Badanie IBadanie IIKlasa szkolnaBadanie IIIBadanie IV
Wysokość ciała (cm)Masa ciała (kg)Wysokość ciała (cm)Masa ciała (kg)Wysokość ciała (cm)Masa ciała (kg)Wysokość ciała (cm)Masa ciała (kg)
KSzGKSzKKSzGKSzKKSzGKSzKKSzGKSzKKSzGKSzKKSzGKSzKKSzGKSzKKSzGKSzK
Ix
S
124,0
3,67
127,1
7,38
22,6
2,28
23,7
3,96
125,3
3,63
127,8
7,33
24,0
2,39
24,2
4,04
II126,5
3,50
129,5
7,28
25,0
2,44
24,9
4,18
127,0
3,27
129,7
7,16
25,5
2,43
25,2
4,18
1,55310,99211,26150,18141,53140,09531,41130,2632
IIx
S
129,0
3,24
131,8
5,01
25,5
2,08
28,4
4,94
129,4
3,37
132,8
5,36
25,9
2,00
29,5
4,68
III130,5
3,39
134,2
5,43
27,3
2,26
30,7
4,82
131,0
3,47
134,5
5,36
27,7
2,46
30,9
4,81
2,0501x2,1617x2,1533x2,8317x2,2914x2,5416x2,1703x2,3510x
IIIx
S
134,6
5,25
141,8
10,89
27,9
3,66
38,0
9,40
135,1
5,26
142,5
5,69
28,6
3,34
38,9
9,31
IV136,0
5,29
143,6
5,54
29,5
3,35
40,3
9,83
136,6
5,27
144,0
5,84
30,0
3,43
40,4
9,71
1,79153,0015x2,8643x3,1215x2,8215x3,0915x2,5701x3,0014x
IVx
S
135,8
3,61
148,0
4,48
30,3
4,04
40,8
0,57
136,6
4,64
148,0
5,07
31,0
2,17
41,6
0,28
V137,6
5,50
149,0
4,58
31,8
2,51
42,3
0,57
138,0
6,08
149,5
4,58
32,3
2,51
42,5
0,50
3,0015x3,6413x2,3541x6,8521xx2,2534x5,7715xx2,1476x5,6401xx
Vx
S
150,2
3,89
148,0
5,65
36,7
3,89
39,0
2,82
150,7
4,59
149,0
4,24
37,0
4,24
39,7
3,18
VI151,4
5,30
150,0
5,65
38,0
4,24
40,2
3,18
152,0
5,65
150,0
4,95
38,2
3,88
40,7
2,47
0,32150,48170,27170,51450,18140,42570,27710,5417
VIx
S
145,5
0,70
159,5
4,24
37,7
3,18
42,2
4,32
146,5
1,41
160,0
4,24
39,0
2,82
43,0
3,97
VII148,0
2,82
160,0
4,24
40,2
2,47
43,2
3,61
148,2
2,47
160,7
3,88
40,7
2,47
43,2
3,61
3,2615x1,22153,0251x1,23753,1523x1,07532,9515x1,1645
VIIx
S
150,8
3,54
156,5
1,50
41,0
4,00
42,8
3,32
151,3
3,54
156,6
2,02
41,8
3,77
44,1
2,46
VIII152,6
3,51
156,8
2,02
44,0
4,00
46,6
3,05
153,3
3,25
157,0
1,80
45,0
4,00
46,6
3,05
2,4187x0,49512,3715x0,72052,3854x0,73472,3794x0,4578
KSzG: klasa szkolna – gimnastyczna, x – różnica istotna na poziomie 0,05;
KSzK: klasa szkolna – kontrolna, xx – różnica istotna na poziomie 0,01.

Dalsza analiza zebranego materiału badawczego dotyczyła kształtowania się wysokości ciała pomiędzy czterokrotnymi badaniami w tych samych klasach szkolnych. Prawie we wszystkich klasach szkolnych (gimnastycznych i kontrolnych) wystąpił nieznaczny przyrost wysokości ciała (p>0,05) (tab. 2). Wśród trenujących i nie trenujących największą progresję zanotowano pomiędzy badaniem II a III, przy czym nieco większą u gimnastyczek. Badania dzieliły wakacje szkolne, a zatem był to okres przerwy w treningach dla większości gimnastyczek i w zajęciach z wychowania fizycznego, w jakich uczestniczyły dziewczęta z klas szkolnych – kontrolnych.
Tabela 2. Średnia przyrostu wysokości ciała dziewcząt pomiędzy poszczególnymi badaniami (w cm).
Klasa szkolnaGrupa badawcza
GimnastycznaKontrolna
Badanie
I-II**II-III**III-IV**I-II**II-III**III-IV**
I/II*1,31,20,50,71,70,2
II/III0,41,10,51,01,40,3
III/IV0,50,90,60,71,10,4
IV/V0,81,00,40,01,00,5
V/VI0,50,70,61,01,00,0
VI/VII1,01,50,20,50,00,7
VII/VIII0,51,30,70,10,20,2
Ogółem5,07,73,54,06,42,3
*podczas I i II badania były uczennicami I klasy szkolnej, natomiast podczas III i IV badania były uczennicami II klasy szkolnej – analogicznie było w pozostałych klasach szkolnych,
**przyrosty wysokości ciała pomiędzy poszczególnymi badaniami były statystycznie nieistotne.

Porównanie pomiarów wysokości ciała pomiędzy wynikami badania I a IV wykazało, że w czterech klasach szkolnych – gimnastycznych, dziewczęta trenujące miały nieznacznie większy przyrost wysokości, a w trzech klasach szkolnych – gimnastycznych nieco mniejszy niż ich rówieśniczki z klas szkolnych – kontrolnych. Wykazane różnice pomiędzy badaniem I a IV we wszystkich klasach szkolnych (gimnastycznych, kontrolnych) były statystycznie nieistotne. Ogólnie w grupie gimnastyczek stwierdzono nieistotnie większy przyrost wysokości ciała w porównaniu do wielkości przyrostu tej cechy w grupie dziewcząt nie uprawiających sportu.
Dokonana analiza pomiarów masy ciała we wszystkich czterech badaniach wykazała, że dziewczęta uprawiające gimnastykę sportową posiadały mniejszą masę ciała w porównaniu do ich rówieśniczek nie trenujących. Tylko gimnastyczki uczęszczające do II klasy szkolnej w badaniu III i IV były nieznacznie cięższe (p>0,05) (tab. 1).
Analiza zebranego materiału dotyczyła również kształtowania się masy ciała u dziewcząt pomiędzy poszczególnymi badaniami. Otóż we wszystkich klasach szkolnych – gimnastycznych nastąpił nieznaczny przyrost masy ciała (tab. 3). Także w klasach szkolnych – kontrolnych zanotowano nieznaczny wzrost masy ciała (p>0,05), za wyjątkiem uczennic z VII, VIII klas szkolnych – kontrolnych, u których w badaniu III i IV średnie wartości masy ciała były identyczne. W obu rozpatrywanych grupach (gimnastyczna i kontrolna) największy przyrost masy ciała nastąpił pomiędzy badaniem II a III, przy czym nieco większy u gimnastyczek.
Tabela 3. Średnia przyrostu masy ciała dziewcząt pomiędzy poszczególnymi badaniami (w kg).
Klasa szkolnaGrupa badawcza
GimnastycznaKontrolna
Badanie
I-II**II-III**III-IV**I-II**II-III**III-IV**
I/II*1,41,00,50,50,70,3
II/III0,41,10,41,11,20,2
III/IV0,70,90,50,91,40,1
IV/V0,70,80,50,80,70,2
V/VI0,31,00,20,70,50,5
VI/VII1,31,20,50,80,20,0
VII/VIII0,82,21,01,32,50,0
Ogółem5,68,53,66,17,21,3
*podczas I i II badania były uczennicami I klasy szkolnej, natomiast podczas III i IV badania były uczennicami II klasy szkolnej – analogicznie było w pozostałych klasach szkolnych,
**przyrosty masy ciała pomiędzy poszczególnymi badaniami były statystycznie nieistotne.

Pomiary masy ciała pomiędzy uzyskanymi wynikami badania I i IV wykazały, że w czterech klasach szkolnych – gimnastycznych dziewczęta uzyskały nieco większy przyrost masy ciała, a w trzech klasach szkolnych – gimnastycznych mniejszy niż u ich rówieśniczek z klas szkolnych – kontrolnych. Wykazane różnice pomiędzy badaniem I a IV we wszystkich klasach szkolnych (gimnastycznych, kontrolnych) były statystycznie nieistotne. Ogólnie grupa gimnastyczek uzyskała przyrost masy ciała nieistotnie większy w porównaniu do wielkości przyrostu tej cechy w grupie nie trenujących.
Dziewczęta uprawiające gimnastykę sportową charakteryzowały się niższą wysokością i masą ciała w porównaniu do swych rówieśniczek nie uprawiających sportu i nie uczestniczących w jakichkolwiek systematycznych i zorganizowanych formach ruchowych oprócz obowiązkowych zajęć szkolnych z wychowania fizycznego.
W badanych grupach (gimnastyczna, kontrolna) pomiędzy badaniami I-II, II-III i III-IV wielkości obydwu cech somatycznych nieznacznie wzrastały (p>0,05). Jednak nieco większe przyrosty wystąpiły u gimnastyczek (p>0,05). W grupie tej, największy przyrost wysokości i masy ciała wystąpił w różnicach wskaźników pomiędzy I a II badaniem dziewcząt w wieku 7 lat oraz pomiędzy II a III badaniem dziewcząt w wieku od 13 do 15 lat. W grupie nie trenujacych dziewcząt, najbardziej intensywne przyrosty wysokości ciała zauważono między II a III badaniem dziewcząt w wieku od 7 do 8 lat, natomiast w masie ciała – dziewcząt w wieku od 14 do 15 lat.
Największą progresję wysokości i masy ciała zanotowano pomiędzy badaniem II a III, przy czym dynamika przyrostów wskaźników somatycznych była bardziej intensywna u gimnastyczek. Należy podkreślić, że badania te dzieliły wakacje szkolne. W tych miesiącach dziewczęta poddawane były zdecydowanie mniejszym wysiłkom fizycznym, co mogło mieć wpływ na chrząstki wzrostowe i procesy energetyczne.
Na podstawie dokonanego porównania wyników wysokości i masy ciała dziewcząt trenujących i nie trenujących nie stwierdza się hamującego wpływu treningu gimnastycznego na rozwój fizyczny gimnastyczek w wieku od 7 do 15 lat, co także było stwierdzone we wcześniejszych badaniach (3, 4, 5).
Wnioski
1. Dziewczęta uprawiające gimnastykę sportową charakteryzowały się mniejszą wysokością i masą ciała w porównaniu do ich rówieśniczek nie trenujących.
2. U gimnastyczek w wieku od 7 do 15 lat wystąpił nieznacznie większy przyrost wysokości i masy ciała niż u ich rówieśniczek nie trenujących.
3. W obu badanych grupach dziewcząt (gimnastyczna i kontrolna) największe przyrosty wysokości i masy ciała zanotowano pomiędzy badaniem II a III, czyli po okresie wakacji szkolnych.
4. Uprawianie gimnastyki sportowej nie wpływa negatywnie na rozwój somatyczny (wysokość i masę ciała) dziewcząt w wieku od 7 do 15 lat.
Piśmiennictwo
1. Arska-Kotlińska M., Bartz J.: Wybrane zagadnienia statystyki dla studiujących wychowanie fizyczne, AWF, Poznań, 1993. 2. Dobór, selekcja i rozwój dziewcząt uprawiających gimnastykę sportową. Praca zbiorowa pod red. Cichalewskiej A., AWF, Kraków 1983. 3. Eider J.: Udział uzdolnień ruchowych w wyniku sportowym u dzieci w wieku 7-13 lat. WSP, Szczecin1984. 4. Eider J.: Gimnastyka sportowa. US, Szczecin 1988. 5. Piechaczek H., Lewandowska J.: Wiek menarche i budowa ciała dziewcząt z warszawskich szkół sportowych. Wychowanie Fizyczne i Sport, 1996, nr 1. 6. Przewęda R., Trześniowski R.: Sprawność fizyczna polskiej młodzieży w świetle badań z roku 1989. AWF, Warszawa 1996. 7. Przewęda R.: Stan zdrowia polskiej młodzieży. Wychowanie Fizyczne i Sport, 1997, nr 1-2. 8. Szczepańska E.: Wpływ uprawiania gimnastyki sportowej na rozwój somatyczny i dojrzewanie płciowe u dziewcząt w wieku 10-14 lat. Kultura Fizyczna, 1964, nr 11-12. 9. Ziemilska A.: Wpływ intensywnego treningu gimnastycznego na rozwój somatyczny i dojrzewanie dzieci. AWF, Warszawa 1981.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: