Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 7/1999, s. 58-60
Nijola Jaszczanin1, Jan Jaszczanin2
Odczyn hormonalny na obciążenia treningowe i startowe pływaków
1z Akademii Wychowania Fizycznego Kowno (Litwa)
2z Zakładu Teorii Treningu Sportowego i Biomechaniki Instytutu Kultury Fizycznej Uniwersytetu Szczecińskiego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Jan Jaszczanin
Streszczenie
We tryed to Lithuanian estimate concentration of noradrenaline, adrenaline, kortyzol and 17-OHCS in urine at national elite swimmers (n = 12). It was established that training and competition units results in lower concentration of hormones emotional stimulus.
Wstęp
W warunkach obciążeń treningowych głównie sportowcy są poddawani obciążeniom fizycznym, natomiast w czasie zawodów tym obciążeniom towarzyszy znaczna presja psychiczna. Jako efekt tych ostatnich następuje aktywacja układu adrenergicznego i podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego co obrazuje znaczny wzrost stężenia amin katecholowych i kortyzolu we krwi (2, 3, 10, 12), zwiększonego wydolnością tych hormonów oraz ich metabolitów z moczem (4, 8).
Jak podają niektórzy autorzy aktywację wydzielonych układów także może powodować oczekiwanie na zawody sportowe (sytuację stresową). Pobudzenie tych układów podczas wysiłku fizycznego ma niewątpliwie znaczenie fizjologiczne, ponieważ wydzielone hormony szczególnie noradrenalina (NA), adrenalina (A), kortyzol (F) okazują istotne działanie na hemodynamikę i metabolizm, mobilizują substraty energetyczne, w tym także ze źródeł pozamięśniowych (wątroba, tkanka tłuszczowa). Reakcje emocjonalne powodują podwyższone wzbudzenie, optymalizują wykonanie obciążeń.
Aktywacja układu adrenergicznego i przysadkowo-nadnerczowego w warunkach zawodów i w bezpośrednim okresie przedstartowym są korzystne ponieważ wskazane hormony mobilizują organizm i jego aktywność. Natomiast zbyt silna i zbyt niska mobilizacja, jak też jej wystąpienie na długo przed startem jest niekorzystne, ponieważ zwiększone wydzielanie hormonów może powodować zaburzenie źródeł energetycznych (4, 5, 6, 11, 13). Celem niniejszej pracy było określenie reakcji układu adrenergicznego i przysadkowo-nadnerczowego na obciążenia fizyczne i psychiczne pływaków związane z udziałem w zawodach.
Materiał i metody badań
Wykonano dwie serie badań (12) zawodników kadry narodowej w pływaniu w wieku 18-21 lat (19,04 ? 0,8). Pierwszą serię badań wykonano w warunkach rutynowych obciążeń treningowych, w postaci specjalistycznych dystansów pływackich, natomiast drugą stanowiły obciążenia startowe (mistrzostwa kraju) i towarzyszące im obciążenia psychiczne w trakcie trzech kolejnych prób, dobę przed treningiem (przed zawodami), po treningu (zawodach) oraz dobę po treningu (zawodach) zabierano mocz do oznaczeń NA, A oraz kortyzolu (F) i całkowitych 17-0HCS.
Aminy katecholowe izolowano na kolumnach Bio-Rad i oznaczono metodą trihygroksyindolową z zastosowaniem spektrofluozymentu Aminco-Bowmana (1), kortyzol oznaczono metodą RiA, 17-0HCS – metodą spektrofotometryczną z zastosowaniem zestawu firmy Bio-Merieux. Istotności różnic określono metodami statystyki matematycznej.
Wyniki
Wydalanie A, NA, F i 17-oksykortykosteroidów przed treningiem połączonym z pływaniem na maksymalnie wysoki wynik, przed zawodami, po treningu i po zawodach charakteryzuje się różną dynamiką (ryc. 1-3).
Obciążenia treningowe nie rzutowały na intensywność wydalania NA w stosunku do stanu potreningowego (p > 0,05), natomiast w stosunku przed i dobę po obciążeniach treningowych połączonych z pływaniem kontrolnym były istotne (p < 0,05). We wszystkich badaniach obciążenia fizyczne i psychiczne powiązane z zawodami sportowymi powodowały znaczące zwiększenie wydalania NA (p < 0,01).
Ryc. 1. Dynamika wydalania noradrenaliny w trzech kolejnych badaniach: A – a – przed treningiem (b – zawodami); B – po treningu (zawodach); C – dobór po treningu (zawodach).
Podobną dynamikę zmian określono w wydalaniu F (ryc. 2) i A (ryc. 3).
Ryc. 2 Dynamika wydalania kortyzolu w trzech kolejnych badaniach. Oznakowania jak na rycinie 1.
Ryc. 3. Wydalanie adrenaliny w trzech kolejnych badaniach. Oznakowania jak na rycinie 1.
Tylko w jednym przypadku odnotowano znaczące różnice wskaźników wydalania 17-0HCS (ryc. 4).
Ryc. 4. Wydalanie 17-0HCS w trzech kolejnych badaniach. Oznakowania jak na rycinie 1.
Dyskusja
Wyniki badań wskazują, że wysiłki treningowe, szczególnie obciążenia startowe (fizyczne i emocjonalne) wywołują znaczne pobudzenie obu układów wydzielania dokrewnego, co prowadzi do istotnego wzrostu (p < 0,05-0,01) amin katecholowych, F i 17-0HCS w moczu. Pobudzenie układu adrenergicznego i przysadkowo-nadnerczowego należy łączyć z obciążeniami fizycznymi i psychicznymi. Niektórzy autorzy wskazują, że istnieje zależność między wzrostem wydalania NA a przygotowaniem (uodpornieniem) zawodnika do zaistniałych sytuacji stresowych (8, 9, 10). Stopień stężenia NA we krwi (3, 7) i jego wydalanie z moczem jest uzależniony od intensywności obciążeń fizycznych (treningowych). Podaje się, że obciążenia o intensywności około 30% V02 max mogą spowodować zwiększenie stężenia NA u osób mało sprawnych fizycznie, natomiast u osób o wysokiej sprawności „progowa” intensywność obciążeń jest wyższa i wynosi około 50-70% V02 max (6, 7). Tak więc miernikiem stopnia wydolności fizycznej mogą być wskaźniki stężenia NA we krwi i moczu. Podobne uzależnienia ustalono w stosunku do wskaźników stężeń A, jednak jak to podaje (1, 7, 10) progowa intensywność wysiłków powodująca zwiększenie wydalania A z moczem jest większa i wynosi około 50 V02 max dla osób niskiej wydolności i około 70 V02 max dla osób reprezentujących wysoką wydolność fizyczną (8, 10). Długotrwałe wysiłki powodują progresywne zwiększenie stężenia A we krwi, natomiast podczas wysiłków wykonywanych przez dłuższy czas i powodujących zmęczenie następuje zmniejszenie stężenia A we krwi (1, 2, 8, 13).
Stwierdzono również, że po długotrwałym wysiłku w rdzeniu nadnerczy zwierząt zmniejsza się znacznie zawartość ziarnistości chromochłonnych, w których gromadzone są syntetyzowane w tym gruczole aminy katecholowe (5, 10, 11). W naszych badaniach pływacy byli poddawani krótkotrwałym obciążeniom pływackim (1-2 min) w warunkach treningowych wykonywanych w seriach, natomiast obciążenia startowe, oprócz wysiłków jednorazowych maksymalnej intensywności, także duże obciążenia emocjonalne. Takie swego rodzaju podwójne obciążenia powodują znaczny wzrost stężenia A, NA i F w moczu badanych (ryc. 1-3), z czego wynikałoby, że czynnik emocjonalny ma w przypadku danych przedstawionych w niniejszej pracy, większe znaczenie aktywujące niż wysiłek fizyczny (p < 0,05-0,01). Jedynie w wydalaniu 17-0HCS nie ustalono istotnych różnic (p > 0,05). Niektórzy autorzy podają, że większy wzrost wydalania amin katecholowych występuje u zawodników gorzej przygotowanych do startu (7), natomiast w warunkach przedstartowych bardziej korzystna jest przewaga pobudzenia współczulnego (8). Tak więc pobudzenie części nadnerczowej układu adrenergicznego i przysadkowo-nadnerczowego jest raczej niekorzystne, ponieważ wzrost stężenia adrenaliny i kortyzolu wiąże się z lękiem, powodując nadmierną mobilizację, co może prowadzić do pogorszenia wyników sportowych (4, 11).
Wyniki badań własnych, jak też innych autorów wskazują, że dynamika wydalania NA, A, F może być wskaźnikiem określania wydolności fizycznej i uodpornienia zawodników na sytuacje stresowe.
Wnioski
Na podstawie przedstawionych wyników można określić, że:
1. Obciążenia treningowe, startowe aktywują układ współczulno-nadnerczony a także przysadkowo-nadnerczony pływaków co prowadzi do zwiększonego wydalania amin katecholowych i kortyzolu.
2. Zróżnicowania wydalania amin katecholowych i kortyzolu z moczem w warunkach obciążeń treningowych prowadzonych wraz ze sprawdzianami kontrolnymi a startowymi mogą świadczyć o bardziej znacznym wpływie obciążeń emocjonalnych pobudzenia układu przysadkowo-nadnerczowego i współczulno-nadnerczowego.
3. Dynamika stężenia NA, A, F w moczu w warunkach obciążeń treningowych, startowych i emocjonalnych może obrazować poziom wydolności fizycznej i uodpornienia psychicznego pływaków.
Piśmiennictwo
1. Chesley A. et al.: High physiological levels of epinerphine do not enchage muscle glycogenolysis during tetanic stimulation. J. Appl. Physiol. 1992, 77:956-962. 2. Dela F. et al.: Heart rate and plasma catecholamines during 24 h of everyday life in trained and untrained men. J. Appl. Physiol. 1992, 73:2389-2395. 3. Deuster P.A. et al.: Hormonal and metabolic responses of untrained, moderatoly trained, und highly trained men to three exercise intensities. Metabolism 1989, 38:141-148. 4. Galbo H.: Hormonal and metabolic adaptation to exercise. Thience Verlag, Stuttgard 1983. 5. Hakkinen K. et al.: Serum normones during prolonged training of neurohormonal performance. Eur. Appl. Physiol J. 1995, 53:287-293. 6. Jaszczanin N., Jaszczanin J.: Changes of growth hormone concentration of young athletes upon the influence of exercise. Sport. Science, 1998, 1:14-17. 7. Kijar M. et al.: Effect of 5 wk of detraining on epunarphine response to insulin – induced hypoglycemia in athlets. J. Appl. Physiol. 1992, 72:1201-1204. 8. Markowski L. i wsp.: Reakcje hormonalne na walkę judo w warunkach treningowych i startowych. Sport Wyczynowy 1988, 9 (285), 51-57. 9. Mezzeo R.S., Marshall P.: Influence of plasma catecholamines on the lactate threshold during graded exercise. J. Appl. Physiol. 1989, 67:1319-1322. 10. Nazar K.: Zależność między wielkością zasobów węglowodanowych organizmu a reakcją neurohormonalną na wysiłek fizyczny u człowieka. Warszawa AM 1980, 413. 11. Sutton J., Farrel P.: Endocrine responses to prolonged exercise. In D. Lamb and R. Murray (Eds.) Perspectives in exercise science and sports medicine; Prolonged exercise (Vol. 1), Indianapolis, J.H.: Benchmark Press 1988. 12. Wasserman D.H. et al.: Interaction of eercise and insulin action in humans. AM Physiol., 1990, 260, 37-45. 13. Zdanowicz R., Łukarzewska J.: Metabolic and hormonal responzes to low – and highintensity exercise in middle distance runners. Biol. Sport. 1983, 3:79-90.
Nowa Medycyna 7/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 7/1999: