Czytelnia Medyczna » Nowa Medycyna » 1/2009 » Drogi oddechowe jako wrota zakażeń – interakcje gospodarz-patogen

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

*Maria Kozioł-Montewka

Drogi oddechowe jako wrota zakażeń – interakcje gospodarz-patogen

Respiratory tracts as a gateway of infections – host-pathogen interactions

Katedra i Zakład Mikrobiologii Lekarskiej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Streszczenie
The respiratory tract is regularly exposed to direct contact and transmission of environmental particles and common microbes during breathing. The anatomy of the respiratory tract and efficient defense mechanisms include many features which help to rid potential pathogens. Upper respiratory tract are colonized with normal flora and opportunistic bacteria which posses a wide array of strategies to evade clearance from the airways and potential virulence factors which help them to exist on the mucosa. The attachment of bacteria to mucosal surface is considered to be an important event in the asymptomatic colonization as well as in pathogenesis by production of epithelial damage. Biofilm formation which is recently recognized as playing a role in respiratory colonization and infection provides physical barrier to host defenses and resistance to antibiotic treatment. Bacterial colonization and infection are coordinated by Quorum sensing phenomenon which covers ability of bacteria to communicate and synchronize behavior via signaling molecules. Finally, bacterial infections of the respiratory mucosa represent a dynamic interaction, to which both host and bacterial factors contribute. A greater understanding of host-bacterial interactions should in the future, lead to the development of new therapies and treatment strategies.

Słowa kluczowe: respiratory tract, colonization, infection, host-pathogen interactions.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Wszystko o ptasiej grypie

Niebezpieczne infekcje odzwierzęce

Profilaktyka ryzykownych zachowań seksualnych młodzieży

Drogi oddechowe poprzez swoją funkcję są stale narażone na bakteryjne, jak i środowiskowe zanieczyszczenia, co stwarza możliwość kolonizacji i rozprzestrzeniania się drobnoustrojów na powierzchni błon śluzowych. Utrzymanie stanu jałowości w dolnych drogach oddechowych wymaga skutecznie działających mechanizmów obronnych o szerokim spektrum aktywności wobec różnorodnych drobnoustrojów oraz ich taktyk adaptacyjnych. Wzajemne oddziaływania mechanizmów obronnych gospodarza oraz inwazyjnych aktywności drobnoustrojów ma charakter dynamiczny, prowadząc do bezobjawowej kolonizacji lub przy załamaniu się sił obronnych gospodarza do rozwoju infekcji w drogach oddechowych albo po przełamaniu barier ochronnych rozprzestrzenianiu się drobnoustrojów w organizmie (1). W typowych przypadkach pierwszym etapem zakażenia jest kolonizacja jamy nosowo-gardłowej, a następnie inwazja do tkanek miękkich gardła lub błon śluzowych nosa, zatok lub jamy ucha środkowego (2).

Scenariusz drobnoustrojów przedostających się do dróg oddechowych może przedstawiać się różnorodnie.

1. Drobnoustroje są zazwyczaj bezpośrednio usuwane przez pierwszą linię obrony – śluz, nabłonek rzęskowy, fagocytozę.

2. Może nastąpić kolonizacja lub bezobjawowe nosicielstwo, jakie ma miejsce między zaostrzeniami w przewlekłym zapaleniu oskrzeli.

3. W niekorzystnym przebiegu wydarzeń może nastąpić objawowa infekcja zlokalizowana na błonach śluzowych dróg oddechowych, rozprzestrzeniająca się jako stan zapalny wzdłuż dróg oddechowych.

4. W najcięższych przypadkach dochodzi do inwazji przez błony śluzowe do krwiobiegu – co prowadzi do procesu uogólnionego (3).

Poznanie zarówno lokalnych mechanizmów immunologicznych, jak i możliwości ich regulacji w odniesieniu do mechanizmów patogenetycznych drobnoustrojów zmierza do ustalenia działań pozwalających na utrzymanie stanu równowagi oraz daje podstawy do nowych form profilaktyki i terapii.

Mechanizmy obronne w drogach oddechowych

Odpowiednia struktura poszczególnych odcinków dróg oddechowych, sprawny mechanizm śluzowo-rzęskowy (4) oraz komórkowy i wydzielniczy lokalny układ immunologiczny, działając kompleksowo, są w stanie chronić skutecznie błony śluzowe przed inwazją wdychanych drobnoustrojów. Z kolei drobnoustroje dysponują szerokim wachlarzem mechanizmów adaptacyjnych, mechanizmów wirulencji oraz aktywności uszkadzających system obronny gospodarza, a poznanie ich molekularnych determinant w adhezji, tworzeniu biofilmu czy zjawisku Quorum sensing pozwala na wprowadzenie odpowiednich działań ochronnych.

Analizując, w aspekcie ochrony przed zakażeniem, poszczególne odcinki dróg oddechowych, jama nosowa jest pierwszym odcinkiem naturalnej drogi oddechowej, przez który przemieszcza się wdychane powietrze. Od prawidłowej funkcji jamy nosowej zależy możliwość jego przepływu, ogrzanie i nawilżenie, a także ochrona dróg oddechowych przed środowiskowymi czynnikami drażniącymi oraz drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Powstałe zawirowania sprzyjają lepszemu kontaktowi wdychanego powietrza z błoną śluzową pokrywającą nieregularne powierzchnie bocznej ściany jam nosa, dzięki czemu zwiększa się szybkość wymiany ciepła i wody, wychwytywanie przez śluz cząstek zawartych w powietrzu, w tym drobnoustrojów (5).

Powietrze, w swej drodze do płuc, z nosa dostaje się do gardła. Gardło to wspólny przedsionek drogi pokarmowej i oddechowej – prowadzi do krtani a także do przełyku. Jest to więc miejsce stałego kontaktu z wirusami, bakteriami i innymi substancjami zawartymi we wdychanym powietrzu, ale też w spożywanych pokarmach.

Transport śluzowo-rzęskowy – oczyszczanie wdychanego powietrza

Przez nos wraz z wdychanym powietrzem przedostają się do naszego organizmu wirusy, bakterie, grzyby, które są skutecznie zatrzymywane w wydzielanym śluzie. Wciągane z powietrzem zanieczyszczenia uderzają w lepką warstwę śluzu i tuż za przedsionkiem jamy nosowej przykleja się 90% większych cząsteczek (powyżej 10 mikrometrów). Mniejsze cząsteczki są wyłapywane w dalszych odcinkach jamy nosowej. Komórki rzęskowe zawierają około 40 większych i 250-400 mniejszych rzęsek, zdolnych do wykonywania falistych ruchów. Miliony falujących rzęsek, zanurzone w rzadkiej warstwie śluzu poruszają się z szybkością 250-1000 razy na minutę, przesuwając górną warstwę śluzu z prędkością 3-25 mm/min i usuwając unieruchomione w nim zanieczyszczenia na zewnątrz (6).

Nos uzdatnia i oczyszcza wdychane powietrze w ilości 6-7 litrów na minutę. Należy zwrócić uwagę, że jeden papieros poraża nabłonek rzęskowy na 1,5 godziny, upośledzając w ten sposób efektywność systemu. Sprawny mechanizm śluzowo-rzęskowy – transport związanych zanieczyszczeń i drobnoustrojów do jamy nosowo-gardłowej, kaszel, rozgałęzienia dolnych dróg oddechowych- zapobiegają osadzaniu się bakterii i utrzymują jałowość oskrzelików. Z kolei fagocytoza, odpowiedź humoralna i komórkowa, obronne i zapalne reakcje zależne od dopełniacza niszczą bakterie po przedostaniu się do dolnych dróg oddechowych. Drobnoustroje po przedostaniu się do pęcherzyków płucnych są eliminowane przez makrofagi płucne. Natomiast niesfagocytowane drobnoustroje rozpoczynają proces zapalny.

Lokalne immunologiczne mechanizmy obronne

Mechanizmy swoiste odpowiedzialne za eliminację drobnoustrojów obejmują immunoglobuliny wydzielnicze IgA obecne na błonach śluzowych i podścielisku łącznotkankowym oraz immunoglobuliny IgM i IgG obecne we krwi. Odpowiedni poziom immunoglobulin IgA i IgG na błonach śluzowych powoduje swoiste wiązanie się z antygenami powierzchniowymi drobnoustrojów i toksyn, zapobiegając ich przyleganiu do błony śluzowej. Z kolei IgG działając wewnątrz błony śluzowej zapobiegają wtargnięciu drobnoustrojów przez błonę podstawną do wewnątrz. Prawidłowa funkcja układu limfatycznego, głównie migdałków – obecność limfocytów T i B powoduje rozpoznanie antygenu i rozwój odpowiedzi immunologicznej, co ma szczególne znaczenie w tworzeniu miejscowej odpowiedzi immunologicznej (7).

Mechanizmy komórkowej odpowiedzi immunologicznej obejmują komórki zdolne do naturalnej fagocytozy jak granulocyty, makrofagi, oraz system swoistej odpowiedzi immunologicznej, której komórkami efektorowymi są limfocyty cytotoksyczne i limfocyty NK. Istotną rolę ochronną odgrywają również nieswoiste czynniki humoralne jak lizozym, laktoferyna, białka układu dopełniacza.

Procesy fagocytozy oraz niektóre struktury drobnoustrojów uruchamiają syntezę czynników chemotaktycznych i aktywność mediatorów odpowiedzi immunologicznej w tym cytokin, głównie IL-8 oraz induktorów odpowiedzi komórkowej IL-1 i TNF. Przy wzmożonej ekspozycji na wirusy, czy też bakterie dochodzi do powstania odczynu zapalnego, który z jednej strony prowadzi do eliminacji drobnoustrojów, ale również przy przedłużającym się okresie aktywności prowadzi do zaburzenia funkcji i uszkodzenia struktur błon śluzowych (8).

Zaburzenia mechanizmów obronnych gospodarza

Obniżenie zdolności obronnych może być wrodzone jak w przypadku mukowiscydozy, diskinezji rzęsek (9), lub nabyte, kiedy dochodzi do utraty rzęsek nabłonka oddechowego, zwolnienia ruchu nabłonka (10) wzrostu produkcji śluzu, co powoduje rozcieńczenie substancji obronnych jak immunoglobuliny, czy lizozym. W infekcjach bakteryjnych zahamowanie ruchu rzęsek obserwowano zwłaszcza w zakażeniach Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae. Również podczas infekcji wirusowych następuje uszkodzenie funkcji rzęsek lub nawet dochodzi do ich usunięcia/wygolenia, co w efekcie znacznie upośledza mechanizm śluzowo-transportowy (11).

Zakażenia wirusowe uszkadzają strukturę nabłonka dróg oddechowych, powodują zaburzenia ich funkcji, zmiany martwicze, stan zapalny, w ten to sposób torują drogę patogenom bakteryjnym (12).

Zwiększona przepuszczalność naczyń, wysięk, a nierzadko nadreaktywność oskrzeli ułatwiają adhezję, kolonizację i inwazję patogenów bakteryjnych, za co najczęściej są odpowiedzialne gatunki potencjalnie chorobotwórcze bytujące w drogach oddechowych na zasadzie nosicielstwa, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Haemophilus influenzae,Moraxella catarrhalis, Staphylococcus aureus, a także pałeczki Gram-ujemne (13). Niektóre wirusy częściej wywołują schorzenia o charakterystycznej lokalizacji, np. rinowirusy wywołują nieżyt nosa, zatok i gardła, wirusy paragrypy – zapalenie krtani i tchawicy, adenowirusy – zapalenie gardła. Wirusy grypy, paragrypy, wirus RSV charakteryzują się tropizmem do komórek nabłonka oddechowego.

Czasowe osłabienie funkcji rzęsek występuje również w wyniku czynnego lub biernego palenia papierosów (14). Powstałe podczas reakcji zapalnej zmiany gęstości śluzu lub zmiany stężenia immunoglobulin przy równoczesnym osłabieniu aktywności komórek fagocytujących, neutrofili, makrofagów sprzyjają rozwojowi bakterii w drogach oddechowych. Obniżenie zdolności do swoistej odpowiedzi immunologicznej może wystąpić również w wyniku pierwotnych lub wtórnych zaburzeń odporności. Skłonnością do zakażeń skutkuje również niesprawność mechanizmów obronnych zależna od wieku, okres noworodkowy i wiek powyżej 60 lat.

Bakteryjne interakcje z nabłonkiem dróg oddechowych

Prawidłowa mikroflora zasiedlająca jamę nosową i gardłową S. mitis, S. sanguis, paciorkowce beztlenowe Peptostreptococcus spp., Prevotella utrudniają kolonizację dróg oddechowych przez drobnoustroje potencjalnie patogenne. Badania kliniczne wykazały istotną ochronną rolę bakterii stanowiących florę fizjologiczną, a ponowne sztuczne zasiedlenie błon śluzowych paciorkowcami alfa-hemolitycznymi po antybiotykoterapii dzieci z zapaleniem ucha środkowego i migdałków wykazało aktywność ochronną przed nawrotami. Podobne efekty uzyskano w eradykacji Staphylococcus aureus z błon śluzowych nozdrzy, zasiedlając sztucznie odpowiednimi szczepami Corynebacterium.

Bakterie patogenne wykształciły różnorodne strategie celem uniknięcia eradykacji z dróg oddechowych (15). Przede wszystkim poprzez produkcję substancji, które uszkadzają, skuteczny w eliminacji drobnoustrojów, mechanizm śluzowo-rzęskowy. Stymulują one produkcję śluzu, powodują zwolnienie ruchu rzęsek, wpływają na transport jonów oraz powodują uszkodzenie komórek epitelium (16). Inne związki wydzielane przez bakterie zmieniają lub uszkadzają funkcje efektorowych komórek w reakcji immunologicznej. Działając na neutrofile hamują ich zdolności chemotaktyczne do miejsca, gdzie znajdują się bakterie, obniżają zdolności fagocytarne, zwiększają metabolizm oksydacyjny. W stosunku do limfocytów uszkadzają produkcję cytokin oraz aktywują supresorowe limfocyty T. Wykazują działanie na makrofagi, powodując zmniejszenie ich żywotności.

Podstawowym i krytycznym etapem kolonizacji jest adhezja do komórek nabłonka, gdzie bakterie muszą pokonać zewnętrzną niedostępną strukturę oraz muszą uniknąć „oczyszczania” przez wydzielany śluz. W adhezji bakterii Gram-dodatnich biorą udział: otoczki, śluz, składniki ściany komórkowej bakterii, specyficzne białka. Istotną funkcję pełnią bakteryjne białka F zdolne do wiązania się z fibronektyną, która znajduje się na powierzchni większości komórek ssaków (17). Przyleganie do fibronektyny pomaga między innymi Streptococcus pyogenes w adhezji do śluzówki gardła, okolic migdałków lub ran w zakażeniach przyrannych. W przyleganiu bakterii do reszt aminowych fibronektyny biorą udział kwasy lipoteichojowe, warunkując tym samym zdolności szczepu do adhezji. Natomiast wcześniejsze uszkodzenie powierzchni komórek nabłonka przez bakteryjne toksyny zwiększa możliwości adhezyjne innych bakterii. Dodatkowo toksyny uszkadzając komórki nabłonka udostępniają bakteriom czynniki odżywcze.

Innym mechanizmem sprzyjającym inwazji komórek są rzęski, fimbrie, dzięki którym bakterie mogą się poruszać, ale również przylegać do powierzchni (18).

W adhezji bakterii biorą także udział otoczki, które chronią przed fagocytozą i działaniem czynników odpornościowych. Przy czym otoczki starają się być jak najsłabiej immunogenne i mogą maskować powierzchniowe białka bakterii i uniemożliwiać wiązanie przeciwciał i dopełniacza. Niekiedy otoczki starają się naśladować wielocukry gospodarza np. kwasy sialowe mózgu i są wówczas rozpoznawane jako własne antygeny. Szczepy chorobotwórczych bakterii, jak Haemophilus influenzae, Neisseria meningitidis, Esherichia coli, Streptococcus pneumoniae wytwarzające otoczki są patogenne, natomiast szczepy bezotoczkowe wykazują znacznie niższą zjadliwość.

Bakterie wytworzyły też szereg mechanizmów pozwalających im uniknąć kontroli układu immunologicznego. Należy tu zaliczyć zdolności bakterii do zmiany antygenowości struktur powierzchniowych. Innym mechanizmem jest produkcja proteaz IgA, które „rozcinają” przeciwciała, czyniąc je nie tylko niezdolnymi do pełnienia swoich funkcji, ale dodatkowo blokują miejsca wiązania dla prawidłowych przeciwciał.

Mikro-kolonie bakteryjne otaczając się warstwą polisacharydowego śluzu, stają się niedostępne dla fagocytozy, przeciwciał, czy też nieswoistych czynników przeciwbakteryjnych, jak lizozym. Wzrost w postaci biofilmu czyni z kolei bakterie niedostępne nie tylko dla czynników immunologicznych, ale również stają się one oporne na działanie antybiotyków. Inną taktykę dla uniknięcia działań mechanizmów immunologicznych wykazują bakterie zdolne do wniknięcia i ukrycia się w komórkach epitelium.

Znaczenie zdolności do tworzenia biofilmu w zakażeniu dróg oddechowych rozważa się zarówno w stosunku do patogenów jak Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae o lokalizacji – zatoki, ucho środkowe, migdałki, jak i powszechnie występujących Staphylococcus spp. koagulazo-ujemnych. Również płytka nazębna zawierająca wymienione patogeny może być źródłem przewlekłych zakażeń układu oddechowego w tym odrespiratorowego zapalenia płuc.

Zróżnicowany charakter drobnoustrojów izolowanychz dróg oddechowych

Interakcje miedzy patogenem (jego wirulencją), a układem odpornościowym określają charakter bytowania drobnoustroju w drogach oddechowych. Bezotoczkowy szczep Haemophilus influenzae tworzy zarówno część flory komensalnej, jak i powoduje infekcje dolnych dróg oddechowych, stając się czynnikiem etiologicznym w przewlekłym zapaleniu oskrzeli. Pseudomonas aeruginosa ogólnie jest drobnoustrojem oportunistycznym, powodującym zapalenie oskrzeli u chorych na mukowiscydozę. Podobnie Streptococcus pneumoniae może być izolowany z błon śluzowych dróg oddechowych zdrowych ludzi, a szczególnie dzieci, jak też może być przyczyną stanów zapalnych zatok, ucha środkowego oraz pozaszpitalnego zapalenia płuc (19). Do rozwoju zakażenia dochodzi w wyniku zachwiania równowagi pomiędzy zdolnościami obronnymi gospodarza, a działaniem czynnika zakaźnego. Zakażenie wirusowe nosogardła i wynikłe z tego zapalenie trąbki słuchowej lub ujścia zatok powoduje stan zapalny, upośledzenie drożności i zastój wydzieliny, co sprzyja namnażaniu się bakterii i inwazji błon śluzowych gardła, nosa, zatok lub jamy ucha środkowego.

Zakażenia dróg oddechowych występują z różną częstością w zależności od wieku oraz współwystępowania czynników ryzyka. Wśród noworodków i niemowląt zakażenie układu oddechowego występuje zazwyczaj jako krwiopochodne zapalenie płuc lub powikłanie w przebiegu zespołu zaburzeń odporności, wady serca, refluksu żołądkowo-przełykowego.

Dzieci młodsze w wieku 2-5 lat są grupą szczególnie narażoną na zakażenia układu oddechowego ze względu na fizjologiczną niedojrzałość układu odpornościowego, a także środowiskowe czynniki ryzyka (ośrodki opieki dziennej – żłobek, przedszkole) oraz coraz powszechniej występujące alergie.

U osób w wieku powyżej 60 lat obserwuje się wzrost częstości zakażeń ze względu na występujące choroby towarzyszące, jak przewlekła choroba oskrzelowo-płucna, niewydolność układu krążenia, upośledzenie odporności w wyniku choroby podstawowej lub stosowanego leczenia, hospitalizacje, zabiegi operacyjne, pobyt w domu opieki.

Jednoznaczna ocena wyizolowanych z dróg oddechowych drobnoustrojów jest bardzo trudna, szczególnie w przypadkach przewlekłych zakażeń, a zmiana charakteru bakterii kolonizujących drogi oddechowe jest determinowana zarówno przez szeroki wachlarz mechanizmów obronnych gospodarza, jak i zdolności adaptacyjne bakterii.

Rola biofilmu w zakażeniach dróg oddechowych

Biofilm stanowi szczególna formę egzystencji bakterii w postaci społeczności zorganizowanej w wielowarstwowe struktury zawierające kanały do przepływu substancji odżywczych i wydalania zbędnych produktów. Całość otoczona jest śluzową substancją zawierającą wielocukry, kwasy nukleinowe i białka. Bakterie są w stanie lekkiej anabiozy, co pozwala im na przetrwanie trudnych warunków, oporności na działanie czynników immunologicznych oraz szczególnej oporności na antybiotyki, 10-1000 razy wyższej niż bakterii w formie planktonicznej (20).

Biofilm tworzy szczególny rezerwuar bakterii opornych na antybiotyki, stanowiąc źródło kolejnych zaostrzeń choroby, charakterystycznych dla zakażeń przewlekłych. Wcześniejsze badania dotyczyły biofilmów tworzonych przez bakterie na powierzchni cewników, implantów, sztucznych zastawek. W odniesieniu do zdolności tworzenia biofilmu na powierzchni dróg oddechowych wykazano, że u chorych z mukowiscydozą na powierzchni płuc bakterie Pseudomonas aeruginosa oraz Haemophilus influenzae tworzą biofilm (21), co tłumaczy u tych chorych częste nawroty infekcji, oporność na antybiotyki i indukuje odczyn zapalny.

Bezobjawowa kolonizacja dróg oddechowych przez Streptococcus pneumoniae wydaje się potwierdzać koncepcję biofilmu jako źródła zakażenia oraz stymulacji odczynu zapalnego (22). Natomiast badania endoskopowych wycinków u chorych z zapaleniem zatok potwierdziły obecność biofilmu w tych strukturach. Podobnie zapalenie ucha środkowego jest wywołane bakteriami żyjącymi w postaci biofilmu, co uzasadnia ujemne wyniki badań bakteriologicznych oraz oporność na leczenie antybiotykami. Ostatnio udowodniono również obecność bakterii w formie biofilmu na powierzchni migdałków, tkanki limfoidalnej, co uzasadnia przewlekły charakter schorzenia (23).

Kolonizacja dróg oddechowych przez bakterie, które przedostają się drogą kropelkową, jako bioaerozol lub po prostu wraz z wdychanym powietrzem wymaga zsynchronizowanych działań obejmujących ekspresję odpowiednich genów regulujących czynniki wirulencji jak i unikanie odpowiedzi immunologicznej. Zjawisko wymiany informacji i koordynacja działań zostało określone jako Quorum sensing (24), obejmujące również zdolności bakterii do tworzenia biofilmu. Bakterie komunikują się za pomocą wydzielniczych cząstek sygnalizacyjnych, które zostały nazwane autoinduktorami, a ich stężenie w najbliższym środowisku niesie informację o liczebności bakterii a w następstwie, ekspresji odpowiednich genów determinujących zmiany strukturalne bakterii (25). Bakterie Gram-ujemne jako induktorów używają laktonów N-acylohomoseryny (AHSL) natomiast Gram-dodatnie preferują wydzielanie peptydów. Rozwój badań nad zjawiskiem Quorum sensing zmierza do określenia substancji które mogłyby zakłócać system komunikacji bakterii, co uniemożliwiłoby ich synergistyczny rozwój i zdolności inwazyjne (26). W podobny sposób bakterie komunikują się z komórkami organizmów eukariotycznych, wyczuwając niejako zdolność do reakcji obronnych. Powstanie zarówno modelu symbiozy, kolonizacji lub nosicielstwa na błonach śluzowych lub indukcja cech chorobotwórczych i rozwoju klinicznej postaci zakażenia, zachodzi poprzez wyczucie stanu systemu odpornościowego, którego determinantami jest zdolność do syntezy interferonu gamma lub TNF (27).

Podsumowując, charakter egzystencji bakterii w drogach oddechowych, określanych jako kolonizacja lub flora patogenna powodująca przewlekłe infekcje dróg oddechowych jest tylko w pewnym stopniu determinowany przez cechy gatunkowe, natomiast w większym stopniu jest wypadkową wzajemnych relacji między komórkami gospodarza a bakteriami. Obejmują one liczne modele wzajemnych oddziaływań na poziomie komórkowym, jak i molekularnym a ich dalsze poznanie konieczne jest do rozwoju nowych metod terapeutycznych i strategii dotyczących przywrócenia równowagi w układzie immunologicznym.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Mikrobiologia medyczna

Mikrobiologia lekarska

Posocznica

Piśmiennictwo

1. Kadioglu A et al.: The role of Streptococcus pneumoniae virulence factors in host respiratory colonization and diseases. Nat Rev Microbiol. 2008; 6: 288-301. 2. Beisswenger C, Lysenko ES, Weiser JN: Early bacterial colonization induces TLR-dependent TGF-{beta} signaling in epithelium. Infect Immun. 2009 Mar 2. [Epub ahead of print]. 3. Wilson R, Dowling RB, Jackson AD: The biology of bacterial colonization and invasion of the respiratory mucosa. Eur. Resp. J. 1996; 9: 1523-1530. 4. Klein MK et al.: Muscarinic receptor subtypes in cilia-driven transport and airway epithelial development. Eur Respir J. 2009 Feb 12. [Epub ahead of print]. 5. Maune S.Strategies of the nasal mucous membranes for defense against infection. Current knowledge of antimicrobial peptides. HNO 2005; 53 Suppl 1: 21-5. 6. Braiman A, Priel Z: Efficient mucociliary transport relies on efficient regulation of ciliary beating. Respir Physiol Neurobiol. 2008; 163: 202-7. 7. Jurkiewicz D, Dzierżanowska D, Zielnik-Jurkiewicz B: Mechanizmy obronne i eliminacja zakaże górnych dróg oddechowych. Zakażenia w otolaryngologii. Med. Press. 2002. 8. Ras G et al.: The effect of bacterial products on neutrophil migration in vivo. Thorax. 1990; 45: 541-544. Heiss LN, Moser SA, Unanue ER, Goldman WE: Interleukin-1 is linked to the respiratory epithelial cytopathology of pertssis. Infect. Immun. 1993; 61: 3123-3128. 9. Foweraker J: Recent advances in the microbiology of respiratory tract infection in cystic fibrosis.Br Med Bull. 2009; 89: 93-110. 10. Seybold ZV et al.: Impairment of airway mucociliary transport by Pseudomonas aeruginosa products. Role of oxygen radicals. Am Rev Respir Dis. 1992; 146: 1173-6. 11. Konietzko N: Mucus transport and inflammation. Eur J Respir Dis Suppl. 1986; 147: 72-9. 12. Avadhanula V et al.: Respiratory viruses augment the adhesion of bacterial pathogens to respiratory epithelium in a viral species - and cell type-dependent manner. J Virol. 2006; 80(4): 1629-36. 13. Pettigrew MM et al.: Microbial interactions during upper respiratory tract infections. Emerg Infect Dis. 2008; 14: 1584-91. 14. Richardson MA: Upper airway complications of cigarette smoking.J Allergy Clin Immunol. 1988; 81: 1032-5. 15. Middleton AM et al.: Haemophilus parainfluenzae infection of respiratory mucosa. Respir Med. 2003; 97: 375-81. 16. Rejman J et al.: Pseudomonas aeruginosa infection destroys the barrier function of lung epithelium and enhances polyplex-mediated transfection. Hum Gene Ther. 2007; 18: 642-52. 17. Schwarz-Linek U, H÷÷k M, Potts JR: Fibronectin-binding proteins of gram-positive cocci. Microbes Infect. 2006; 8: 2291-8. 18. Proft T, Baker EN: Pili in Gram-negative and Gram-positive bacteria - structure, assembly and their role in disease. Cell Mol Life Sci. 2009; 66(4): 613-35. 19. Kacza-a M i wsp.: Kolonizacja (zakażenie) dróg oddechowych u chorych leczonych ambulatoryjnie w latach 2000-2005. Pol. Mer. Lek. 2008; 24: 195-201. 20. Gorriello G, Werner E, Roe F: Oxygen limitation contributes to antibiotic tolerance of Pseudomonas aeruginosain biofilm. Antimicrob. Agents. Chemother. 2004; 48: 2659-2664. 21. Starner TD et al.: Haemophilus influenzae formsbiofilms on Airways epithelia: implications in cystic fibrosis. Am J Respir Crit CareMed. 2006; 174: 213-220. 22. Morris DP: Upper Respiratory tract Infections. Curr Infect. Dis. Rep. 2007; 9: 186-192. 23. Post JC et al.: The role of biofilms in otolaryngologic infections: update 2007. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg. 2007; 15: 347-351. 24. Hodkinson JT, Welch M, Spring DR: Learning the Language of Bacteria. ACS Chem Biol. 2007; 11; 2: 715-717. 25. Dudler R, Eberl L: Interactions between bacteria and eukaryotes via small molecules. Curr. Opinion Biotechnol. 2006; 17: 268-273. 26. Hentzer M, Givskov M: Pharmacological inhibition of quorum sensing for the treatment of chronic bacterial infections. J. Clin. Invest. 2003; 112:1300-1307. 27. Wu L et al.: Recognition of host immune activation by Pseudomonas aeruginosa. Science 2005; 309: 774-777.

otrzymano: 2009-02-25
zaakceptowano do druku: 2009-03-27

Adres do korespondencji:
*Maria Kozioł-Montewka
Katedra i Zakład Mikrobiologii Lekarskiej Uniwersytet Medyczny
ul. Chodźki 1, 20-095 Lublintel.: (0-81) 742-37-81
e-mail: koziolm@yahoo.pl

Nowa Medycyna 1/2009
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 1/2009:

- reklama -