Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 11/2000
Danuta Tyszlukiewicz-Rybczyk
Dzieje dermatologii lubelskiej
History of Lublin dermatology
z Katedry i Kliniki Dermatologii, Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. med. Barbara Lecewicz-Toruń
10 lutego 1945 r. w Lublinie zostaje powołana do życia Klinika Chorób Skórnych i Wenerycznych w ramach Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Pierwszym mianowanym kierownikiem Kliniki został płk dr med. Czesław Ryll-Nardzewski.
Ryc. 1. Prof. Ryll-Nardzewski, 1893-1961.
Klinika mieści się w zabytkowym budynku, w którym od 165 lat nieprzerwanie są leczeni chorzy.
Teren dawnego szpitala św. Józefa stanowił własność Lubomirskich. W 1818 r. wraz z pałacem i ogrodem został sprzedany przez Rozalię z Lubomirskich Rzewuską za 1000 dukatów Annie z Reynbergów Władychowej. Od niej Rada Opiekuńcza Instytutów Dobroczynnych nabyła tę nieruchomość za 34 000 złotych i założyła tutaj szpital dla chorych wenerycznie. W 1835 r. dzięki staraniom ówczesnego naczelnika wojennego Józefa Hurko szpital został ulepszony i otrzymał imię swego protektora. Szpital liczył wówczas 60 łóżek. W tymże roku została powołana Rada Gospodarcza Szpitala. Kolejno lekarzami szpitala byli: Tadeusz Wieniawski (ojciec skrzypka Henryka), Michał Jankowski, Maurycy Ciechomski.
W 1887 r. naczelnym lekarzem zostaje dr. med. Kazimierz Jaczewski – wielki społecznik, lekarz z powołania, człowiek o wielkiej kulturze i wiedzy, który stworzył nowoczesną placówkę usługową na swoim terenie, interesując się żywo najnowszymi zdobyczami nauki.
W 1907 r. został zainstalowany w szpitalu św. Józefa pierwszy w Lublinie aparat rentgenowski. Istniało tam już małe laboratorium i gabinet fizykolecznictwa.
W połowie lat dwudziestych, z inicjatywy dr. Jaczewskiego został zorganizowany Związek Międzykomunalny dla utrzymania szpitala św. Józefa, który odtąd staje się własnością Związku. Rozpoczyna się okres szybkiego rozwoju szpitala. Po przeprowadzeniu gruntownych remontów i adaptacji szpital ma dwa oddziały liczące razem 70 łóżek, bezpłatną przychodnię dla niezamożnej ludności, aptekę, pracownię analityczno-bakteriologiczną i histopatologiczną, bibliotekę naukową stale uzupełnianą nowymi wydawnictwami i czasopismami, gabinety: radioterapeutyczny, fizykoterapeutyczny oraz urządzone w ogrodzie solarium i małą zwierzętarnię.
Szpital św. Józefa był w tym czasie jedynym zakładem dla leczenia chorób wenerycznych i skórnych w województwie lubelskim. Pracowali tutaj dr Euzebiusz Rachalewski, dr Zygmunt Kozłowski, dr Kazimierz Jaczewski, dr Edward Kowalski, dr Jadwiga Olecka. Zespół lekarzy prowadził prace naukowo-badawcze z zakresu chorób społecznych: gruźlicy skóry, grzybicy, chorób wenerycznych.
W marcu 1934 r. umiera dr Jaczewski, pozostawiając po sobie wdzięczną pamięć wśród pracowników i mieszkańców miasta Lublina.
W 1935 r. szpital obchodził stuletnią rocznicę swego istnienia połączoną z uroczystym odsłonięciem tablicy pamiątkowej ku czci wieloletniego dyrektora (1887-1934).
W uznaniu zasług dr. med. Kazimierza Jaczewskiego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie nazwało jego imieniem ulicę, przy której powstał Państwowy Szpital Kliniczny nr 4.
Po śmierci dr. Jaczewskiego kierownictwo szpitala objął najbliższy jego współpracownik, długoletni ordynator dr med. Zygmunt Kozłowski. Nie zmienia się zasadniczy kierunek działalności szpitala. Zajmowano się przede wszystkim leczeniem kiły i rzeżączki. Otwarto własną pracownię wassermanowską i podjęto badania wielospecjalistyczne pacjentów chorych na kiłę.
Ryc. 2. Klinika Dermatologiczna w Lublinie, ul. Radziwiłłowska 13.
Od 1 września 1939 r. szpital przez okres dwóch miesięcy staje się oddziałem chirurgicznym dla lekko rannych ofiar bombardowania.
Wiosną 1944 r. na zarządzenie władz niemieckich szpital zostaje ewakuowany do Leśnej Podlaskiej. Budynki szpitala zamieniono na koszary wojskowe.
Dnia 23 lipca 1944 r., nazajutrz po wyzwoleniu Lublina, dyrektor szpitala wraz z pozostałymi na miejscu pracownikami zajął się uporządkowaniem zdemolowanych wnętrz i zorganizowaniem możliwych warunków do podjęcia pracy usługowej. Wkrótce powrócił z Leśnej Podlaskiej pozostały personel. W czasie tej ewakuacji zaginął prawie cały majątek ruchomy szpitala.
W grudniu 1944 r. budynki przy ul. Radziwiłłowskiej 11 zajmuje szpital wojskowy. Szpital św. Józefa zostaje przeniesiony do kilku sal szpitala miejskiego. W czerwcu 1945 r. powraca wreszcie do swojej własnej siedziby, obejmując pomieszczenia wymagające remontu. Dzięki wysiłkom dyrektora Kozłowskiego i całego zespołu pracowników oraz ofiarnej ich pracy i pomocy materialnej Wojewódzkiego Wydziału Zdrowia, w stosunkowo krótkim czasie, prawie nie przerywając działalności pracy szpitala, zdołano przeprowadzić konieczne remonty i zaopatrzyć sale chorych, gabinety zabiegowe i zaplecze gospodarcze w niezbędny sprzęt.
W tym czasie przestał istnieć Związek Międzykomunalny dla utrzymania szpitala św. Józefa, a opiekę nad szpitalem przejął Wojewódzki Wydział Zdrowia.
8 listopada 1945 r. dyrektorem szpitala została mianowana dr med. Jadwiga Olecka, która pozostała na tym stanowisku do czerwca 1950 r.
W październiku 1945 r. kierownictwo szpitala oddało część sal do dyspozycji Kliniki Dermatologicznej, a w listopadzie tegoż roku dr Jadwiga Olecka przekazała Klinice wszystkie sale, gabinety i pracownie. W czerwcu 1950 r. szpital św. Józefa wraz z Kliniką Dermatologiczną wszedł w skład nowo utworzonego Państwowego Szpitala Klinicznego Nr 1.
Personel Kliniki w roku akademickim 1944/45 składał się z następujących osób: Kierownik Kliniki: dr med. płk Czesław Ryll-Nardzewski, adiunkt: dr Wacław Arasimowicz, starszy asystent: dr Henryk Issler, młodszy asystent: student medycyny Jerzy Płatakis oraz sekretarka: Helena Kordecka.
Przy tak szczupłych kadrach nie można było rozwinąć szerszej działalności, tym bardziej że dr Arasimowicz i dr Issler jako jedyni specjaliści, poza kierownikiem Kliniki, opuścili Lublin po roku pracy. W tej sytuacji kierownik Kliniki, który w 1946 r. uzyskał stopień docenta, a w 1947 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym, musiał zająć się kształceniem asystentów, dobierając ich najczęściej spośród absolwentów medycyny oraz zabiegać o zatrudnienie średniego personelu medycznego.
Zadaniem dużej wagi w zakresie lecznictwa dermatologicznego w pierwszych latach powojennych była konieczność wyszkolenia młodych kadr. W całym województwie nie było dermatologów poza lekarzami pracującymi w Klinice. Dzięki Klinice powstała Przychodnia Przykliniczna oraz Wojewódzka Przychodnia Skórno-Wenerologiczna zorganizowana i kierowana w ciągu wielu lat przez dr. med. Romana Piotrowskiego. Od początku jej istnienia lekarze Kliniki byli pracownikami tego zakładu. Dzięki tej współpracy zostały zorganizowane przychodnie dermatologiczne w większości powiatów.
W Chełmie został kierownikiem dr Michał Wiśliński, w Zamościu – dr Józef Pieńczykowski, w Hrubieszowie – dr Olga Grodyńska, w Kraśniku – dr Marian Zaród, w Opolu Lubelskim – dr Adam Gocek, w Puławach – dr Olga Pakowska, w Białej Podlaskiej – dr Halina Turkiewicz, w Łukowie – dr Leon Studziński, w Lubartowie – dr Barbara Wójcik.
Rozwijanie umiejętności fachowych istniejących kadr i szkolenie nowych było ambicją i pasją życiową profesora Ryll-Nardzewskiego. Profesor szkolił swoich asystentów zachęcając ich do opracowania wybranych tematów naukowych. Pięciu z nich uzyskało tytuł doktora nauk medycznych: Jerzy Płatakis (Zjawisko leukergii w kile), Alfred Bieliński (Sole bizmutowe a układ czynnej mezenchymy), Leon Błażewski (Bizmut i chemiczne związki bizmutowe w komórkach ośrodkowego układu nerwowego), Jadwiga Wojtkiewicz (Próba tuberkulinowej prowokacji leukergii w gruźlicy skóry leczonej kalciferolem, streptomycyną i PASem), Kazimierz Żelazowski (Zachowanie się uropepsyny i kwasoty soku żołądkowego w łuszczycy).
Od 1952 r. profesor Nardzewski nawiązuje współpracę z Zakładem Mikrobiologii Lekarskiej, z profesorem Ludwikiem Fleckiem oraz z Instytutem Medycyny Pracy i Higieny Wsi pod kierunkiem profesora Józefa Parnasa.
Klinika Dermatologiczna brała czynny udział w pracach obozów społeczno-naukowych, organizowanych od 1950 r. przez Akademię Medyczną we współpracy z Instytutem Medycyny Pracy i Higieny Wsi.
Profesor Ryll-Nardzewski, doskonale zapoznany z terenem i jego potrzebami, wraz z dyrektorem Wojewódzkiej Przychodni Skórno-Wenerologicznej dr. Romanem Piotrowskim organizuje Izolatorium Przeciwgrzybicze w Tuligłowach koło Krasnegostawu, do chwili obecnej prowadzone przez siostry zakonne ze Zgromadzenia SS Służebniczek Najświętszej Maryi Panny. W tym zakładzie leczniczo-wychowawczym od momentu jego powstania do dzisiaj, pracuje dr Helena Rodziewicz.
Szczególną troską profesora Nardzewskiego było założenie biblioteki klinicznej, w której oprócz nowoczesnej literatury i czasopism znalazły się zbiory po profesorze Franciszku Walterze, dary profesora Jana Lenartowicza i doktora Bolesława Hanusewicza (2409). Bibliotekę powiększył zbiór osobisty profesora Czesława Ryll-Nardzewskiego obejmujący 351 pozycji.
Zainteresowania naukowe Kliniki zwrócone były w kilku kierunkach: epidemiologia i leczenie chorób wenerycznych, grzybicy i gruźlicy skóry, kazuistyka dermatologiczna. Zajmowano się także badaniem warunków i higieną pracy oraz stanem zdrowia pracowników zatrudnionych w rolnictwie i w zakładach przetwórczych, związanych z rolnictwem, jak również chorobami zawodowymi, uwzględniając zachorowalność w poszczególnych zakładach przemysłowych.
W 1947 r., w oparciu o Klinikę wznowiło swoją działalność Polskie Towarzystwo Dermatologiczne (rok założenia 22 XI 1925). Profesor Czesław Ryll-Nardzewski był prezesem Lubelskiego Oddziału PTD. Wiele prac naukowych członków Towarzystwa było przedstawianych na posiedzeniach naukowych i krajowych zjazdach dermatologicznych.
Dzięki poparciu władz miasta i województwa Klinika systematycznie poszerzała swoją bazę materiałową oraz urządzenia kliniczne. W 1948 r. od odnowienia i adaptacji budynku sąsiadującego z Kliniką, gdzie dawniej mieściła się Giełda Zbożowa, uruchomiono Przychodnię Przykliniczną oraz ośrodek szybkiego leczenia chorych wenerycznie. W 1949 r. wybudowano pawilon szybkościowy, w którym znalazło pomieszczenie 45 łóżek (obecny oddział kobiecy A i oddział dziecięcy) oraz szereg pracowni: laboratorium analityczne, mykologiczne, histopatologiczne, pracownia fotograficzna, gabinet fizykoterapii i fizjologii skóry. W ten sposób Klinika uzyskała minimum warunków lokalowych do prowadzenia właściwej pracy dydaktycznej, rozpoczęcia działalności naukowej oraz poszerzenia pracy usługowej. Jeśli pierwotnie Klinika posiadała 70 łóżek, to po przebudowie miała ich 144.
Profesor dr med. Czesław Ryll-Nardzewski zmarł nagle w pełni sił twórczych 27 października 1961 r. W dowód jego zasług jako założyciela i pierwszego kierownika Kliniki wmurowano tablicę pamiątkową, której odsłonięcie odbyło się 26 kwietnia 1966 r.
Po śmierci profesora Ryll-Nardzewskiego przez rok Klinika była kierowana przez adiunktów dr Jadwigę Wojtkiewicz i dr. Kazimierza Żelazowskiego.
Od 1 października 1962 r. do czasu odejścia na emeryturę, to jest 30 września 1983 r., kierownictwo Kliniki sprawował prof. dr Roman Michałowski.
W latach 1962-1963 Klinika rozszerzyła swoją bazę przez przejęcie nowych pomieszczeń w Collegium Medicum przy ulicy Dymitrowa 9 (obecnie Radziwiłłowska) na cele Przychodni Przyklinicznej i pracowni badawczych. Dzięki temu poprawiły się warunki pracy dla laboratorium analitycznego, mykologicznego, pracowni histopatologicznej, zakładu fotografiki oraz powstały nowe pracownie i poradnie: histochemiczna, poradnia chorób błony śluzowej jamy ustnej, gabinet doktorantów, gabinet kierownika Przychodni Przyklinicznej dr Barbary Lecewicz-Toruniowej. Wszystkie istniejące pracownie w poważnym stopniu uzupełniły aparaturę, co pozwoliło na pogłębienie i rozszerzenie tematyki naukowej.
Ryc. 3.
W ramach przeprowadzanych remontów Kliniki w 1965 r. zainstalowano centralne ogrzewanie, położono parkiet, wydzielono na oddziałach stołówkę dla chorych, założono 26-łóżkowy oddział dziecięcy, zaadaptowano budynek dawnego garażu na kuchnię i stołówkę dla pracowników Kliniki. Podwórze wokół Kliniki pokryto twardą nawierzchnią oraz oświetlono lampami elektrycznymi. Dokonano generalnego remontu pralni, przebudowano sanitariaty w gmachu głównym, rozebrano gruby mur oddzielający Klinikę od ulicy Dymitrowa i zastąpiono falistą blachą, którą w następnych latach zamieniono na ogrodzenie siatkowe.
Wszyscy nauczyciele akademiccy Kliniki uzyskali stopień doktora nauk medycznych.
Raz na kwartał Klinika prowadziła kilkudniowe kursy dokształcające dla wszystkich kierowników poradni dermatologicznych oraz wspólnie z Instytutem Medycyny Pracy i Higieny Wsi – kursy dla lekarzy wiejskich z całej Polski w zakresie specjalizacji medycyny ogólnej.
We wrześniu 1964 r. przy pomocy Studium Doskonalenia Lekarzy w Warszawie, Klinika organizuje kilkudniowy ogólnopolski kurs z zakresu histopatologii skóry dla ordynatorów oddziałów dermatologicznych.
W 1963 r. Lubelski Oddział Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego organizuje sympozjum histopatologiczne w Kazimierzu nad Wisłą (6-8 VI) oraz rozszerza swą działalność poprzez zorganizowanie wspólnego posiedzenia z dermatologami z województwa rzeszowskiego w Rzeszowie.
Od 1962 r. zaczęto prowadzić Iconographia Dermatologica (dr med. Barbara Lecewicz-Toruniowa, dr med. Danuta Kucharska), w której znalazły się fotografie i opisy ciekawych przypadków (27 tomów), iconographia histopatologica oraz wprowadzono książkę przypadków konsultowanych w Przychodni Przyklinicznej.
W latach 1984-1995 Iconographia Dermatologica Lublinensis (20 tomów) prowadzona przez dr med. Danutę Tyszlukiewicz-Rybczyk zawierała także historię Kliniki.
Fotografia stanowiąca w dermatologii podstawę dokumentacji klinicznej zyskała wysoką rangę naukową. Wyrazem tego były Wystawy Fotografiki Dermatologicznej organizowane w latach 1972-1981. Organizowane były także konferencje naukowe pod nazwą „Dni Kliniczne Chorób Warg i Błony Śluzowej Jamy Ustnej” (1977-1981).
Prace badawcze Kliniki w latach 1962-1983 dotyczyły histopatologii skóry, histopatologii węzłów chłonnych w wybranych jednostkach chorobowych, badania struktury komórkowej w mikroskopie elektronowym. Prace były prowadzone w wielu kierunkach, dotyczyły kazuistyki chorób pęcherzowych, twardziny ograniczonej i rozlanej, chorób błony śluzowej jamy ustnej i łuszczycy. Dokonywano oceny klinicznej wielu leków firmy Polfa. Zajmowano się trichologią oraz rzęsistkowicą narządów płciowych mężczyzn pod kątem oceny leku przeciwrzęsistkowego – pimarycyny.
Od 1 lipca 1984 r. do momentu śmierci, to jest 23 lipca 1987 r., kierownikiem Kliniki był doc. dr hab. med. Jan Kudejko, który przeszedł na to stanowisko z Kliniki Dermatologicznej w Bydgoszczy. Po powrocie do Lublina przywraca gabinetowi kierownika Kliniki dawny wystrój, urządzając go meblami z czasów prof. Czesława Ryll-Nardzewskiego, którego był ulubionym uczniem. W tym tak krótkim okresie, naznaczony piętnem ciężkiej, nieuleczalnej choroby, kieruje pracą w Klinice, działa do ostatnich chwil swego życia. Wprowadza do lecznictwa krioterapię, rozwija metodę leczenia łuszczycy wysokimi stężeniami cygnoliny, kontynuuje prace nad Iconographia Dermatologica Lublinensis. Doc. Jan Kudejko, histopatolog z zamiłowania, utworzył Gabinet Dydaktyki Histopatologii Skóry, gdzie studenci IV roku Wydziału Lekarskiego zapoznawali się z podstawowymi wiadomościami z tej dziedziny.
Zorganizował w 1986 r. kurs histopatologii skóry dla lekarzy przygotowujących się do drugiego stopnia specjalizacji z dermatologii.
Doc. dr Jan Kudejko był opiekunem pracy habilitacyjnej dr. Zenona Gwieździńskiego (Bydgoszcz) obronionej na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Lublinie w czerwcu 1986 r.
Lekarze z Lublina i okolic uzyskują pierwszy i drugi stopień specjalizacji z dermatologii pod kierunkiem doc. dr. Jana Kudejki.
Doc. dr Jan Kudejko publikował nieprzerwanie swoje prace naukowo-badawcze w pismach krajowych i zagranicznych oraz brał czynny udział we wszystkich Zjazdach Dermatologicznych.
Obecnie Kliniką kieruje prof. dr hab. med. Barbara Lecewicz-Toruń. Klinika poza działalnością dydaktyczną, usługową, prowadzi ożywioną działalność naukową, wyrażającą się dużą ilością prac drukowanych w czasopismach krajowych i zagranicznych, także udziałem w zjazdach i kongresach naukowych w kraju i zagranicą – w Europie, USA, Kanadzie i Australii.
Wyrazem wysokiego poziomu prac są przyznawane nagrody za wykonanie badań naukowych kierownikowi Kliniki i jego zespołowi.
Tematyka publikowanych prac to immunologia łuszczycy, kolagenoz, chorób pęcherzowych i innych schorzeń dermatologicznych. Klinika zajmuje się także oceną leków i kosmetyków wprowadzanych na krajowy rynek farmaceutyczny.
Klinika Dermatologiczna AM w Lublinie podjęła współpracę z sąsiednimi krajami: Ukrainą i Litwą. Wiadomo, że Lwów i Wilno od wieków łączyły ścisłe więzy z Polską. Po wielu latach przerwy ponownie nawiązane zostały nici współpracy z tymi miastami.
W 1994 r. płk dr med. Adam Borzęcki zorganizował wyjazd do Wilna, gdzie członkowie Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego zwiedzili piękne okolice i ubogą Klinikę. W październiku 1999 r. 37 osób Lubelskiego Oddziału PTD brało udział w konferencji naukowo-szkoleniowej, zorganizowanej wspólnie z Kliniką Lwowską.
Posiedzenia naukowe Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego są organizowane także na terenie województwa lubelskiego: w Chełmie, w Tuligłowach, Zamościu, Puławach, Kazimierzu nad Wisłą, Kozłówce.
Dwa razy do roku są organizowane w Klinice kursy: diagnostyki histopatologicznej chorób skóry (dla lekarzy dermatologów przed drugim stopniem specjalizacji – prof. dr hab. med. Maria Chibowska) oraz dermatologii dziecięcej (dla lekarzy dermatologów i pediatrów przed drugim stopniem specjalizacji – prof. dr hab. med. Janusz Urban).
Stałe szkolenie i podnoszenie poziomu wiedzy wyraża się dużą ilością specjalizacji pierwszego i drugiego stopnia oraz doktoratów, które uzyskują lekarze pracujący w Klinice.
W 1999 r. tytuł doktora habilitowanego nauk medycznych uzyskała Grażyna Chodorowska.
Poza Kliniką Dermatologiczną w Lublinie znajduje się oddział dermatologiczny w Szpitalu Wojskowym, dysponujący 23 łóżkami (ordynator: płk dr med. Adam Borzęcki), oddziały znajdują się także w Chełmie (ordynator: dr Elżbieta Grelecka) i w Puławach (ordynator: dr Antoni Prażmo).
Wojewódzka Przychodnia Skórno-Wenerologiczna (ul. 3-go Maja 5a – dyrektor: dr med. Bogusław Wach) poza całodzienną pracą usługową prowadzi telefon zaufania dla chorych na AIDS oraz poradnię chirurgii kosmetycznej, gabinet krioterapii i laseroterapii.
Profesor dr hab. med. Barbara Toruniowa, jako kierownik Kliniki, dba o wysoki poziom naukowo-dydaktyczny, czuwa nad podnoszeniem kwalifikacji zawodowych pracowników i sprawnie administruje Kliniką.
Nowa Medycyna 11/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna