Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 1/2003
Iwona Jazienicka, Joanna Pucuła, Renata Miturska
Wpływ niektórych leków na stan korzeni włosów
The influence of some drugs on the state of hair roots
z Katedry i Kliniki Dermatologii, Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Katedry i Kliniki: dr hab. n. med. Grażyna Chodorowska
Streszczenie
Summary
Alopecia can be caused by a lot of different drugs, including: cytostatics, tyreostatic medications, anticoagulants, drug lowering cholesterol level, hormons, retinoids and β-blockers.
All 70 patients were subdivided into 4 following groups according to the drug administered: Neotigason (30), Roaccutane (20), Fraxiparine (10), Methotrexate (10). Control group consisted of 10 healthy volunteers. Trichograms were done in all the patients before the study, then repeatidly after 4, 8, 12, 16 and 24 weeks during the treatment. First abnormalities in trichograms were observed after 8 weeks of treatment due to Neotigason. Roaccutane and Fraxiparine induced visible changes in trichograms after 12 weeks of therapeutic regiment. These abnormalities were recognised as telogenic hair loss.
The earliest and most striking abnormalities were due to Methotrexate – they were observed after only 4 weeks of drug administration. In methotrexate group of patiens alopecia was diagnosed as the mixed type of hair loss. In the control group no abnormalities of the hair were observed.
Słowa kluczowe: drugs, hair roots.

Mieszek włosowy składa się z elementów naskórka i skóry właściwej. Cechą szczególną mieszka włosowego jest jego cykliczna aktywacja z fazą wzrostu – anagenem, fazą inwolucji – katagenem i fazą spoczynku – telogenem. U ludzi cykl włosowy jest niezsynchronizowany.

Okres wzrostu (odnowa biochemiczna i odbudowa mieszka włosowego) trwa ok. 4 lat, okres inwolucji – 2 tygodnie, a okres spoczynku – 2-4 miesięcy. Źródło cyklicznej aktywacji znajduje się w skórze i może być modulowane przez różne czynniki np. hormony, leki.

Włos powstaje w wyniku intensywnej proliferacji komórek macierzy (matrix). Komórki te są jedną z najszybciej i najaktywniej proliferujących tkanek w organizmie ludzkim, a równocześnie najbardziej wrażliwych na działanie czynników uszkadzających.

Cykl włosowy mieszek może przechodzić około 20-30 razy.

Ocena odsetka korzeni włosowych w różnych fazach cyklu nazywa się trichogramem.

Cykl włosowy może być zaburzony w każdej fazie.

Norma dziennej utraty włosów 80-100. Zakłócenie równowagi pomiędzy wypadaniem włosów, a ich odrostem powoduje ich nadmierną utratę.

Łysienie typu anagenowego (dystroficznego)

Przedwczesne zakończenie fazy wzrostu włosa na skutek zahamowania mitoz u macierzy włosa, zahamowanie wzrostu, scieńczenie korzenia włosa powoduje jego wypadanie po kilku do kilkunastu dniach od zadziałania czynnika szkodliwego

Łysienie typu telogenowego

Przejście większej niż normalnie liczby włosów rosnących w fazę inwolucji i spoczynku prowadzi do utraty włosów po 2-4 miesiącach od zadziałania czynnika szkodliwego.

Łysienie typu mieszanego (współdziałanie obu mechanizmów). Wypadanie włosów jest objawem ubocznym wielu leków stosowanych w leczeniu dermatologicznym.

Wpływ leków na wzrost włosów

Łysienie powodują następujące leki: cytostatyki, antymetabolity (kolchicyna, winkrystyna, cyklofosfamid, methotrexat), leki tyreostatyczne (metylotiouracyl), antykoagulanty (kumaryna, heparyna), obniżające cholesterol, hormony (tyroksyna, trójjodotyronina, androgeny, progestageny), witamina A, retinoidy (etretinat, acitretin), beta-blokery (propranolol), inne (lit, sole złota, interferony, inhibitory konwertazy, amfetamina, niesterydowe leki przeciwzapalne, cymetydyna i inne).

Hipertrychozę wywołują: streptomycyna, glikokortykosteroidy, penicylamina, minoxidil, cyklosporyna A, psoralen, diazoksyd.

Hirsutyzm: fenytoina, diazoksyd, minoxidil, danazol, glikokortykosteroidy, neuroleptyki.

Zbadano grupę 70 osób leczonych w Klinice Dermatologii w Lublinie w okresie ostatnich 4 lat. 30 osób przyjmowało Neotigason, w tym 25 z powodu ciężkiej łuszczycy zwykłej, a 5 choroby Dariera, 20 osobom podawano Roaccutane ze względu na ciężką postać trądzika, 10 osób otrzymywało Fraxiparine w terapii zmian zakrzepowych w przebiegu przewlekłej niewydolności żylnej i owrzodzeń podudzi, a 10 osób było leczonych Methotrexatem z powodu łuszczycy stawowej.

Wyniki porównano z grupą 10 zdrowych osób nie zgłaszających wypadania włosów i nie przyjmujących ww. leków

Trichogramy wykonano na początku leczenia, po 4, 8, 12, 16 tygodniach i następnie po 24 tygodniach od rozpoczęcia terapii.

Z grupy 30 osób, którym podawano Neotigason (acitretin) w dawce 50 mg na dobę przez 8 tygodni, a następnie w dawce 25 mg na dobę, 18 osób zgłaszało wypadanie włosów. Pierwsze zmiany w trichogramie pojawiły się po 6-8 tygodniach leczenia i miały charakter łysienia telogenowego.

Z 20 osób leczonych Roaccutanem (isotretinoin) w dawce 1,0 mg/kg masy ciała na dobę, 6 osób podawało wypadanie włosów. W trichogramie zmiany pojawiły się po 12 tygodniach leczenia i miały charakter łysienia telogenowego.

Z 10 chorych przyjmujących przewlekle Fraxiparine 6 zgłaszało wypadanie, scieńczenie i przerzedzenie włosów. Zmiany w trichogramie wystąpiły po 12-14 tygodniach leczenia i miały charakter łysienia typu telogenowego.

Z 10 chorych leczonych Methotrexatem u 5 zaobserwowano wyraźne wypadanie włosów z przerzedzeniem się włosów. Zmiany w trichogramie pojawiły się po 4 tygodniach leczenia i miały charakter łysienia typu mieszanego ze wzrostem procentowo włosów nieprawidłowych anagenowych (dystroficznych). W badanej 10-osobowej grupie kontrolnej trichogram był w granicach normy.

Wnioski

– Stosowane w leczeniu dermatologicznym leki mogą być przyczyną wypadania włosów.

– W przypadku chorych leczonych Neotigasonem, Roaccutanem, Fraxiparyną wypadanie włosów następowało w mechanizmie telogenowym, w przypadku Methotrexatu w mechanizmie mieszanym.

– Zmiany te nie były trwałe i ustępowały po zakończeniu leczenia.

Piśmiennictwo
1. Jabłońska S., Chorzelski T.: Choroby skóry, PZWL, Warszawa 1994 r. 2. Kostanecki W.: Choroby włosów PZWL, Warszawa 1997 r. 3. Kozłowska U.: Vascular endothelial growth factor expression, induced by proinflanatory cytokines (IL-1a, b) in cells of the human pilosebaceous unit. Dermatology 1998, 196:89-92. 4. Kozłowska U. et al.: Regulation of vascular endothelial growth factor expression and synthesis by cytokines and growth factors in human dermal papilla cells. Archives. Dermatol. Res. 1998, 290:105. 5. Kozłowska U., Kozłowska A.: Patofizjologia wzrostu i utraty włosów: Przegląd Dermatologiczny 1(88) 2001, 19-25. 6. Orfanos C.E., Happle R.: Hair and hair diseases, Springer-Verlag, Berlin 1990. 7. Paus R. et al.: Neutral mechanisms of hair growth control, J. Invest Dermatol. 1997, 2:61-68.
Nowa Medycyna 1/2003
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna

Pozostałe artykuły z numeru 1/2003: