Czytelnia Medyczna » Nowa Medycyna » 9/1999 » Założenia utworzenia ogólnopolskiej sieci monitorowania oporności drobnoustrojów (OPTY)
- reklama -
© Borgis - Nowa Medycyna 9/1999
Waleria Hryniewicz, Paweł Grzesiowski
Założenia utworzenia ogólnopolskiej sieci monitorowania oporności drobnoustrojów (OPTY)
Proposed principles for development of an all-country network for monitoring of the resistance of microorganisms (OPTY)
z Centralnego Laboratorium Surowic i Szczepionek w Warszawie
Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:
 Podręczny słownik medyczny polsko-rosyjski i rosyjsko-polski |
 Lingua Latina Medicinalis Ćwiczenia z terminologii medycznej |
 Czas komórek macierzystych |
Wprowadzenie
Wśród osiągnięć współczesnej medycyny wymienia się postęp w profilaktyce i leczeniu zakażeń. Jest on wynikiem wprowadzenia szczepień ochronnych, antybiotykoterapii i dezynfekcji. Jednak skutkiem niepożądanym szerokiego stosowania antybiotyków jest szybkie narastanie oporności drobnoustrojów na leki, co powoduje, że obecną dekadę coraz częściej uważa się za początek ery poantybiotykowej. Dowodem na to są izolowane od chorych i ze środowiska wielooporne drobnoustroje, wobec których nie ma skutecznych leków. Wymaga to przemyślanych działań zmierzających do ograniczenia i racjonalizacji zużycia antybiotyków we wszystkich regionach świata, a szczególnie w Polsce, gdzie dotychczas nie wdrożono żadnych powszechnych standardów postępowania w tym zakresie. Problem oporności drobnoustrojów na antybiotyki i chemioterapeutyki został zaliczony przez Światową Organizację Zdrowia do największych zagrożeń w dziedzinie zdrowia publicznego (Orędzie Dyrektora Generalnego WHO, wygłoszone w 1997 r. podczas Światowego Dnia Zdrowia).
W związku z narastającym kryzysem w leczeniu zakażeń oraz uwzględniając, że profilaktyka jest najskuteczniejsza, konieczne jest organizowanie regionalnych i globalnych systemów monitorowania i prewencji rozprzestrzeniania się wieloopornych szczepów bakteryjnych oraz promocji racjonalnej profilaktyki i terapii zakażeń, umożliwiających skuteczną edukację personelu medycznego, poprawę poziomu leczenia pacjentów oraz redukcję kosztów terapii.
Następujące bakterie uważane są obecnie za szczególnie groźne dla zdrowia publicznego:
– gronkowce meticylinooporne (oporne na wszystkie antybiotyki betalaktamowe),
– enterokoki oporne na antybiotyki glikopeptydowe i aminoglikozydy,
– pneumokoki oporne na penicyliny, cefalosporyny i makrolidy,
– pałeczki Pseudomonas aeruginosa oporne aminoglikozydy, fluorochinolony i antybiotyki beta-laktamowe,
– pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae oporne na antybiotyki beta-laktamowe, aminoglikozydy i fluorochinolony,
– wielooporne szczepy Acinetobacter spp., Stenotrophomonas maltophilia oporne na antybiotyki beta-laktamowe, aminoglikozydy, fluorochinolony i inne.
Wszystkie wymienione wyżej drobnoustroje stanowią w Polsce bardzo ważny i aktualny problem kliniczny, przyczyniając się do wzrostu zachorowalności i śmiertelności. W ostatnich latach obserwuje się stały wzrost wydatków na leczenie zakażeń, w szczególności nabytych w szpitalach, co powoduje zwiększenie sumarycznych wydatków ponoszonych przez państwo na opiekę zdrowotną. W wyniku szerokiego stosowania antybiotyków doszło w Polsce do niekontrolowanego narastania oporności bakterii i konieczności podawania najnowszych generacji leków o najwyższych kosztach. Jednym z niezbędnych kroków na drodze do rozwiązania tego problemu jest utworzenie krajowej sieci ośrodków prowadzących nadzór nad rozprzestrzenianiem się oporności oraz promocję racjonalnej profilaktyki i terapii zakażeń.
Cele utworzenia sieci obejmują 3 zasadnicze kierunki:
1. Opracowanie systemowego modelu analizy i mo-nitorowania zjawiska oporności w Polsce:
– uzyskanie regionalnych i ogólnopolskich danych na temat oporności i rozprzestrzeniania się drobnoustrojów chorobotwórczych,
– opracowywanie schematów prowadzenia badań epidemiologicznych,
– opracowywanie „systemów wczesnego ostrzegania” pozwalających na szybką i skuteczną identyfikację oraz zwalczanie opornych drobnoustrojów,
– określenie czynników ryzyka powstawania i rozprzestrzeniania się oporności,
– wykonywanie ekspertyz dotyczących występowania i zwalczania epidemii wieloopornych drobnoustrojów
– modelowanie i analiza bieżącej sytuacji epidemiologicznej oporności na skalę kraju,
– prognozowanie sytuacji epidemiologicznej w zakresie lekooporności i opracowywanie strategii racjonalnej terapii we współpracy z organizacjami pozarządowymi (towarzystwa naukowe, itp.).
2. Analiza nowych mechanizmów oporności i wprowadzenie standardów diagnostyki mikrobiologicznej tego zjawiska:
– badanie mechanizmów oporności,
– weryfikacja i rekomendacje metodyki identyfikacji mechanizmów oporności i szczepów wieloopornych,
– standaryzacja metod oznaczania wrażliwości na leki,
– badania leków pod względem oporności na bazie gromadzonych izolatów z istotnych klinicznie zakażeń;
3. Edukacja i promocja zasad racjonalnej profilaktyki i terapii zakażeń:
– opracowywanie raportów dotyczących oporności na potrzeby ośrodków krajowych i sieci międzynarodowych (ESGAR, CEMNET, SENTRY),
– szkolenie specjalistów w dziedzinie rozpoznawania i monitorowania oporności,
– promocja zasad racjonalnej profilaktyki i terapii zakażeń,
– wydawanie stałego biuletynu informacyjnego skierowanego do środowiska medycznego,
– utworzenie grupy ekspertów na bieżąco rozwiązujących problemy w zakresie oporności bakterii na leki, epidemiologii oporności i jej diagnostyki,
– umożliwienie za pośrednictwem sieci Internet dostępu do najnowszych informacji i konsultacji z ekspertami.
Organizacja sieci
W ciągu 2 lat planuje się docelowo utworzenie sieci 30-40 laboratoriów i placówek medycznych (liczba ustalona zgodnie z rekomendacjami WHO) reprezentatywnych dla całego kraju, z ośrodkiem koordynującym zlokalizowanym w Krajowym Ośrodku ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów, powołanym decyzją MZiOS w 1997 r. w CLSiS. Sieć działa w systemie informatycznym zapewniającym płynność przesyłania danych, co pozwala na bieżącą analizę zjawiska.
Wybór koordynatora sieci uzasadnia to, że Ośrodek objęty jest stałą zewnętrzną kontrolą jakości badań prowadzoną przez WHO i CDC (Atlanta,
USA), ponadto posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu krajowych i międzynarodowych wieloośrodkowych badań o charakterze monitoringu. Wyniki jednego z globalnych projektów (program Aleksander), w którym od 1996 roku stałemu monitorowaniu poddawana jest oporność drobnoustrojów wywołujących zakażenia dróg oddechowych w środowisku pozaszpitalnym uzyskały znaczenie międzynarodowe i stały się podstawą do opracowania zaleceń terapeutycznych promowanych wśród lekarzy w całym kraju.
Ponadto Ośrodek bierze udział w opracowywaniu europejskiech norm badania lekoopoporności i kryteriów kontroli jakości oznaczania wrażliwości na leki, współpracuje z wieloma laboratoriami i szpitalami w kraju w zakresie badań epidemiologicznych. Wyposażenie ośrodka obejmuje wysokiej jakości sprzęt do badań mikrobiologicznych, molekularnych i epidemiologicznych, jak również sprzęt komputerowy z bezpośrednim dostępem do sieci Internet. W zakresie edukacji i promocji od 6 lat prowadzone są liczne kursy szkoleniowe oraz sympozja naukowe krajowe i międzynarodowe dla mikrobiologów i lekarzy.
Plan realizacji
Etap 1. W pierwszym roku dokonana zostanie rekrutacja ośrodków regionalnych na drodze konkursu z uwzględnieniem priorytetu jakości wykonywanych badań. Personel tych placówek zostanie poddany szkoleniu i wyposażony w sprzęt do ujednoliconego odczytu wyników oznaczania wrażliwości na leki metodą dyfuzyjną oraz komputery z modemami i ujednoliconym oprogramowaniem zapewniającym szybkie przesyłanie danych do koordynatora badań. Dla sprawnego funkcjonowania tego programu niezbędne jest wyposażenie go w serwer sieciowy z oprogramowaniem oraz aparaturę do masowej analizy PCR i diagnostyki (identyfikacji) tą metodą genów warunkujących wybrane mechanizmy oporności.
Etap 2. W drugim roku realizacji nastąpi uruchomienie sieci i gromadzenie danych na podstawie których powstanie orientacyjna mapa oporności wybranych drobnoustrojów w Polsce. W działaniach tych wykorzystane zostaną możliwości sieci internet (MIKRO.NET), nowoczesne programy do archiwizacji, analizy systemowej i graficznej danych. Ponadto uruchomiona zostanie współpraca ze szpitalami i ośrodkami medycyny rodzinnej, co pozwoli na pozyskiwanie dodatkowych danych, ale i dodatkowych środków na działalność z budżetów regionalnych kas chorych i innych źródeł. Dalsze etapy projektu będą poświęcone zagadnieniom wynikającym z bieżącej sytuacji epidemiologicznej.
Oczekiwane wyniki
Jedną z przyczyn wzrastających nakładów na opiekę zdrowotną jest brak rozeznania w aktualnej sytuacji epidemiologicznej oporności drobnoustrojów i brak regularnych badań w zakresie opracowania mapy rozprzestrzeniania się oporności. Przemiany w organizacji i finansowania systemu opieki zdrowotnej w Polsce stwarzają konieczność podejmowania działań mających na celu zmianę tej sytuacji oraz wymuszają nowe podejście do opieki zdrowotnej oparte na szczegółowej analizie danych klinicznych i kosztów leczenia. Zaplanowane badania pozwolą na uzyskanie informacji dotyczących występowania oporności w Polsce, ułatwiają ujednolicenie i ukierunkowanie działań mających na celu likwidację lub redukcję częstości występowania szczególnie groźnych zakażeń i niekorzystnych tendencji szerzenia się lekooporności, wdrożenie powszechnego programu monitorowania, promocję racjonalnej profilaktyki i terapii zakażeń pozaszpitalnych i szpitalnych. Oszczędności z tytułu wdrożenia programu mogą przyczynić się do obniżenia nakładów na służbę zdrowia w Polsce. Planowany projekt stanowić będzie istotne źródło wspomagania podejmowania decyzji dotyczących najkorzystniejszego rozmieszczenia funduszy badawczych (np. KBN) na kolejne lata oraz niezbędnej wiedzy dla wdrożenia odpowiedniej polityki w zakresie ubezpieczeń społecznych, refundacji kosztów leczenia, racjonalnej profilaktyki i terapii oraz nowych rozwiązań technicznych w jednostkach lecznictwa otwartego i zamkniętego. Utworzenie strony internetowej zapewni stały dostęp do aktualnej bibliografii, opinii ekspertów, a także informacji dla pacjentów.
Podsumowanie
Realizacja projektu OPTY zapewni w niedalekiej przyszłości:
– regularną analizę regionalną i krajową oporności bakteryjnej,
– koordynację działań mających na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się oporności bakteryjnej,
– racjonalizację profilaktyki i terapii zakażeń,
– redukcję kosztów leczenia i poprawę jakości usług medycznych w zakresie terapii zakażeń,
– obniżenie kosztów leczenia,
– eliminację przedłużonej hospitalizacji,
– zmniejszenie absencji chorobowej,
– wzrost poziomu zdrowia ludności,
– ograniczenie ryzyka nieoczekiwanych powikłań.
Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:
 Statystyka medyczna w zarysie |
 Medycyna rodzinna. t. 1-2 |
 English in medical practice podręcznik z płytą CD |
Pozostałe artykuły z numeru 9/1999:
- Immunoprofilaktyka zakażeń Streptococcus pneumoniae wobec narastającej oporności na leki przeciwbakteryjne
- Konsumpcja antybiotyków a narastanie oporności bakteryjnej
- Nowe antybiotyki w leczeniu zakażeń wywołanych przez wielooporne szczepy ziarenkowców Gram-dodatnich
- Nowe trendy w epidemiologii i immunoprofilaktyce krztuśca
- Stan uodpornienia mieszkańców Polski przeciwko błonicy
- Zakażenia Chlamydia pneumoniae a miażdżyca tętnic – aktualny stan wiedzy
- Zakażenia ośrodkowego układu nerwowego w świetle zmian oporności drobnoustrojów Neisseria meningitidis, Haemophilus influenzae i Streptococcus pneumoniae na leki przeciwbakteryjne
- Zintergowany system szpitalnej polityki antybiotykowej – doświadczenia Wielkopolskiego Centrum Chorób Płuc i Gruźlicy w Poznaniu
- Znaczenie kliniczne zakażeń wywołanych przez Listeria monocytogenes
- Znaczenie kliniczne zakażeń wywołanych przez Listeria monocytogenes
- reklama -