Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Medycyna 1/2002
PATOGENEZA NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO
Nadciśnienie tętnicze dzielimy na pierwotne i wtórne. Termin „nadciśnienie tętnicze pierwotne” wprowadził w 1911 roku dr E. Frank, pracujący w klinice w Wiesbaden. Nadciśnienie tętnicze pierwotne jest następstwem działania kilku czynników patogenetycznych (19, 22, 33). Nadciśnienie tętnicze wtórne jest objawem chorób nerek, gruczołów wydzielania wewnętrznego, zwężenia tętnicy nerkowej.
Czynniki patogenetyczne nadciśnienia pierwotnego dzielą się na trzy grupy:
1. Czynniki genetyczne. Ciśnienie krwi zależy od kilku genów, przy czym geny nie oddziałują bezpośrednio na cechę fenotypową, jaką jest ciśnienie krwi, lecz za pośrednictwem mechanizmów przekaźnikowych, takich jak enzymy, receptory oraz mechanizmy tkankowe. Rola czynników genetycznych jest silniejsza niż czynników środowiskowych. Wykazały to badania kanadyjskie nad rodzinami z nadciśnieniem, w których występowały dzieci rodzone i adoptowane. Rodzone dzieci rodziców cierpiących na nadciśnienie miały wyższe ciśnienie krwi, niż dzieci adoptowane.
2. Czynniki środowiskowe, czyli styl życia. Należą do nich: nadmierne spożycie soli, palenie papierosów, dieta bogatotłuszczowa oraz mała aktywność fizyczna. Spożycie soli w Polsce wynosi 18-21 g na dobę, podczas gdy zapotrzebowanie fizjologiczne wynosi 6 g.
3. Czynniki regulacyjne działające za pomocą układu nerwowego i czynników humoralnych.
Ciśnienie krwi jest pochodną pojemności minutowej i całkowitego oporu obwodowego. Obie te wielkości zmieniają się dynamicznie w zależności od bieżącej aktywności układu autonomicznego i układu hormonalnego.
Jeżeli w warunkach prawidłowych następuje nagły wzrost ciśnienia, wywołuje to odruchowe zahamowanie aktywności układu współczulnego i aktywację układu przywspółczulnego. Reakcja ta powoduje zmniejszenie pojemności minutowej i oporu obwodowego, dzięki czemu ciśnienie powraca do normy. Warunkiem długotrwale utrzymującego się wzrostu ciśnienia tętniczego, które jest podstawą rozpoznania nadciśnienia tętniczego, jest jednoczesne przestrojenie mechanizmów regulujących pojemność minutową serca, opór obwodowy i objętość krwi krążącej w taki sposób, że nie są możliwe reakcje kompensacyjne.
Pierwszoplanową rolę w rozwoju nadciśnienia tętniczego odgrywają zaburzenia ośrodkowej regulacji czynności układu krążenia. Regulacja zmian ciśnienia odbywa się za pomocą tzw. neurotransmiterów, które powstają w układach regulacyjnych (33). Do najważniejszych układów regulacyjnych należą: układ katecholaminergiczny, nitrergiczny, serotoninergiczny i wazopresynergiczny. Ich działanie polega na aktywacji innych układów neurotransmisyjnych i neuromodulacyjnych o działaniu głównie lokalnym.
W układzie katecholaminergicznym głównymi neurotransmiterami są katecholaminy: noradrenalina, dopamina i adrenalina. Katecholaminy wywierają działanie przez trzy grupy receptorów: alfa-adrenergiczne (a1 i a2), beta-adrenergiczne (b1 i b2), dopaminergiczne (D1, D2, D3). Biosynteza katecholamin odbywa się na następującej drodze. Z pożywieniem dostarczany jest aminokwas L-tyrozyna. Pod wpływem hydroksylazy tyrozyna ulega przemianie w L-dopę. L-dopa pod wpływem dekarboksylazy ulega przemianie w dopaminę, która z kolei pod wpływem b-hydroksylazy dopaminy przechodzi w noradrenalinę. Pod wpływem N-metylo-transferazy powstaje adrenalina. Wskutek pobudzenia nerwowego w zakończeniach nerwowych oraz w komórkach chromochłonnych rdzenia nadnerczy dochodzi do uwolnienia katecholamin. Katecholaminy, które dostały się do krwiobiegu są unieczynniane w wątrobie pod wpływem enzymu metylotransferazy katecholowej (COMT) do metoksy- noradrenaliny i metoksyadrenaliny.
Kolejny ważny układ w regulacji ciśnienia to układ nitrergiczny. Neurony nitrergiczne syntetyzują tlenek azotu. Są rozmieszczone na różnych poziomach układu nerwowego. Badania nad rolą tlenku azotu w regulacji ciśnienia krwi zostały zapoczątkowane w latach 90. Obecnie wiadomo, że NO uwalniany w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje obniżenie ciśnienia krwi, zmniejszenie aktywności układu współczulnego oraz ośrodkowego presyjnego działania wazopresyny. Wytwarzanie NO w układzie nerwowym wzrasta pod wpływem diety bogatosodowej. Poza centralnym układem nerwowym drugim obszarem, gdzie wytwarzany jest tlenek azotu, jest śródbłonek naczyń, czyli endotelium.
Jak wiadomo, ściana naczynia składa się z zewnętrznej warstwy (adventitia), błony środkowej zbudowanej z komórek mięśni gładkich oraz błony wewnętrznej, czyli śródbłonka. Obecnie śródbłonek bywa określany mianem narządu, a aby zobrazować jego wielkość przywołuje się takie porównanie, że jest to narząd wielkości boiska do piłki nożnej lub powierzchni sześciu kortów tenisowych albo narząd o masie wątroby lub pięciu normalnych serc. Mówi się też o 1 trylionie komórek, które tworzą śródbłonek – takiej liczby komórek nie ma żaden inny narząd.
Endotelium spełnia wiele funkcji, należą do nich: funkcja błony przepuszczalnej, podtrzymywanie napięcia naczyń poprzez uwalnianie substancji naczyniorozszerzających oraz naczyniozwężających, podtrzymywanie struktury naczyń krwionośnych poprzez uwalnianie substancji hamujących oraz promujących wzrost komórek, utrzymywanie gładkiej powierzchni dzięki utrzymywaniu w równowadze trombolizy i fibrynolizy, wreszcie zwalczanie procesów zapalnych.
Wszystkie te funkcje śródbłonek utrzymuje dzięki wytwarzaniu wazoaktywnych substancji. Do substancji naczyniorozszerzających należą: tlenek azotu, bradykinina, prostacyklina. Do substancji naczyniozwężających należą: angiotensyna II, endotelina.
Tlenek azotu jest gazem krótko działającym, działa lokalnie, jest ciągle uwalniany przez komórki śródbłonka, utrzymuje naczynia w stanie rozszerzenia, hamuje wzrost komórek mięśni gładkich i pozwala na utrzymanie gładkiej powierzchni wnętrz naczynia. Jak wielka jest jego rola świadczy fakt, że Robert Furchgott, Louis Ignarro i Ferid Murad otrzymali Nagrodę Nobla w medycynie właśnie za badania nad tlenkiem azotu.
Bradykinina jest następną substancją naczyniorozszerzającą. Pobudza komórki śródbłonka do uwalniania tlenku azotu, aktywuje uwalnianie aktywatora plazminogenu tkankowego (t-PA) oraz pobudza do uwalniania prostacykliny, która jest również substancją naczyniorozszerzającą.
Substancje naczyniozwężające działają przeciwstawnie. Bardzo silnie takie działanie wywiera endotelina, jest ono 10 razy silniejsze niż działanie angiotensyny II.
Funkcją zdrowego śródbłonka jest utrzymanie równowagi pomiędzy przeciwstawnymi stanami.
Kolejnym układem odgrywającym rolę w regulacji ciśnienia krwi jest układ serotoninergiczny. Serotonina działa presyjnie poprzez receptory 5-HT1 oraz 5-HT2.
Również ważną rolę odgrywa układ wazopresynergiczny. Wazopresyna jest peptydem wytwarzanym w jądrze nadwzrokowym i przykomorowym podwzgórza. Działa za pomocą receptorów V1 i V2. Do najważniejszych czynników regulujących wydzielanie wazopresyny należą zmiany osmomolalności płynów ustrojowych oraz zmiany objętości i ciśnienia krwi. Wydzielanie wazopresyny jest pobudzane przez angiotensynę II.
Dużą rolę w regulacji ciśnienia krwi odgrywają, oprócz omówionych układów, peptydy natriuretyczne. Należą do nich: przedsionkowy peptyd natriuretyczny (ANP), mózgowy peptyd natriuretyczny (BNP), peptyd natriuretyczny C (CNP) oraz urodilatyna. Wspólną cechą tych substancji jest zdolność do zwiększania wydalania sodu przez nerki oraz mechanizm aktywacji receptorów.
Przedsionkowy peptyd natriuretyczny (ANP) jest zbudowany z 28 aminokwasów, a głównym miejscem syntezy ANP są ziarnistości sekrecyjne komórek przedsionków i komór serca. Mózgowy peptyd natriuretyczny (BNP) jest peptydem zbudowanym z 32 aminokwasów, a głównym miejscem obwodowej syntezy tego peptydu są komory serca. Peptyd natriuretyczny C (CNP) jest syntetyzowany w ośrodkowym układzie nerwowym.
Do grupy hormonów peptydowych należy ponadto endotelina, która występuje w trzech izoformach ET-1, ET-2, ET-3. Bierze ona udział w ośrodkowej regulacji ciśnienia krwi. Jednak określenie dokładnej roli endoteliny w regulacji nadciśnienia wymaga dalszych badań.
Przedstawione dane wykazują, że w nadciśnieniu występuje wiele różnorodnych zaburzeń regulacyjnych (13, 14, 15, 19, 22).
Nowa Medycyna 1/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna