Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Medycyna 2/2004
Justyna Janiszewska
Dobra komunikacja warunkiem wsparcia psychicznego chorych umierających
Good communication as the main condition in psychological support for dying people
Zakład Medycyny Paliatywnej Akademii Medycznej w Gdańsku
Streszczenie
This article describes what psychological support is. Good communications and close contacts with dying patiens improve quality of life and psychological support. The way of paying bad news to patients is considered to be very important.
Pojęcie wsparcia często bywa określane jako „poczucie zaspokojenia potrzeb podmiotu przez interakcje z osobami znaczącymi, uczucie przynależności, bezpieczeństwa i aprobaty”. Potrzeby te mogą być zaspokajane na drodze wsparcia emocjonalnego, czyli poprzez wyrażanie uczuć sympatii, zrozumienia i szacunku, a także wsparcia instrumentalnego – w formie udzielania porad, informacji, czy pomocy w rozwiązywaniu problemów.
W literaturze związanej z zagadnieniem wsparcia psychologicznego możemy spotkać się z określeniem „leczenie przez rozmowę”. Anthony Storr definiując ten rodzaj terapii pisze o „sztuce ulżenia w osobistych kłopotach przez użycie słów i osobistych profesjonalnych związków”.
Osoby wspierające chorych umierających muszą nauczyć się postępować tak, aby chory czuł ich życzliwość, wyrozumiałość, szacunek i zaufanie. Powinni pełnić rolę doradców chcących zrozumieć problemy emocjonalne pacjentów.
Warunkiem takiego rodzaju pomocy jest dobra komunikacja z chorym.
Komunikacja oznacza przekazanie informacji z zamiarem uzyskania odpowiedzi. W tym procesie treść informacji zostaje przez „nadawcę” przesłana w sposób werbalny i niewerbalny. Odbiorca odczytuje treść informacji i odpowiednio na nią reaguje. Dobra komunikacja z chorym umierającym warunkuje dobrą jakość opieki.
W ostatnich latach komunikacja interpersonalna stała się przedmiotem badań socjologów i teoretyków medycyny. Ich prace jasno wyodrębniły szczególne umiejętności nawiązywania kontaktu, zarówno te, które wzmacniają wzajemną więź, jak i te, które ją osłabiają. Pewien sposób prowadzenie rozmowy może więc pomagać w zebraniu jak największej ilości informacji o pacjencie, pomagać mu w konstruktywnym uporaniu się z własnymi negatywnymi emocjami, w znajdowaniu rozwiązań swych problemów i poddaniu życia kontroli.
Warunkiem dobrej komunikacji jest zapewnienie sprzyjających okoliczności rozmowy. Należy przede wszystkim stworzyć odpowiednią atmosferę rozmowy, na którą składają się: bezpieczne otoczenie, czas przeznaczony na rozmowę, stosowanie zachęt niewerbalnych, tj. język ciała, zachowanie, ubiór.
Dla sprawnej komunikacji bardzo ważne jest opanowanie umiejętności właściwego sposobu prowadzenia rozmowy. Umiejętność ta obejmuje zarówno elementy werbalne jak i niewerbalne. Zachęcająca taktyka werbalna polega m.in. na posługiwaniu się w rozmowie pytaniami otwartymi, zadawaniu pytań dotyczących problemów psychologicznych, zachęcaniu do wyjaśnień, nawiązywaniu do reakcji uczuciowych, wtrącaniu zapewnień empatycznych, powtarzaniu, podsumowywaniu wypowiedzi pacjenta. Przeciwieństwem taktyki zachęcającej jest zniechęcający sposób prowadzenia rozmowy polegający na stosowaniu pytań zamkniętych oraz koncentrowaniu się na pytaniach somatycznych. Należy go unikać lub posługiwać się jego elementami w określonych warunkach.
Do błędów w komunikacji zalicza się m.in. zadawania pytań wielokrotnych oraz sugerujących odpowiedź, pochopne udzielanie rad, „normalizowanie uczuć”, uspokajanie, stosowanie fachowego żargonu.
Rzeczą równie ważną jak sprawny sposób prowadzenia rozmowy jest umiejętne słuchanie. Jest to słuchanie, które można określić jako aktywne, refleksyjne i empatyczne. W komunikacji z chorym przydatne jest również umiejętne wykorzystanie ciszy.
Wielu informacji na temat chorego dostarcza obserwacja jego zachowania. Postawa i ruchy chorego stanowią źródło informacji niewerbalnych na temat pacjenta. Dużą trudność sprawia rozmówcy odczytywanie ukrytego w wypowiedziach chorego podtekstu. Poza wypowiedziami można zaobserwować również zachowania z ukrytym sensem.
Kolejnym ważnym zagadnieniem w komunikacji z chorym jest sposób przekazywania niepomyślnych informacji i pomoc w radzeniu sobie z ich emocjonalnymi konsekwencjami. W takich sytuacjach należy przede wszystkim pamiętać o trzech podstawowych zasadach:
1. Stopień zapotrzebowania na informację różni się w zależności od potrzeb i wrażliwości chorego, a także stopnia zaawansowania choroby.
2. Przekazywanie złych informacji jest procesem, który składa się z kilku etapów.
3. Po przekazaniu złej wiadomości musimy pozwolić choremu na ekspresję uczuć.
Należy również podkreślić, że brak informacji może być źródłem lęku pacjenta i spowodować utratę zaufania do personelu medycznego.
Nowa Medycyna 2/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna