Przedmowa do wydania polskiego

Opracowany przez Grupę Roboczą Ustalającą Kliniczne Zasady Postępowania w Opiece Paliatywnej na zlecenie National Council for Hospice and Specialist Palliative Services (brytyjski odpowiednik Krajowej Rady Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej przy Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej) zbiór „Zasad” („Złagodzić cierpienie umierających – zasady postępowania w ostatnich dniach życia u chorych dorosłych”) jest pozycją szczególną wpiśmiennictwie lekarskim. Jest to rodzaj zwięzłej monografii, w której omówiono wielokierunkowe postępowanie zalecane w opiece nad dorosłymi, umierającymi chorymi oraz ich bliskimi. Ujęto tu nie tylko medyczne i pielęgnacyjne, ale również psychosocjalne i duchowe aspekty wielodyscyplinarnej opieki, która winna być udostępniana chorym zarówno w szpitalu, na oddziale opieki paliatywnej/hospicyjnej, w domach opieki społecznej, jak również wdomu, który często chorzy wybierają na miejsce umierania.

Jak aktualnemu zagadnieniu poświęcony jest zbiór „Zasad” mogą potwierdzić z jednej strony lekarze, którzy na co dzień stykają się z problemami medycyny paliatywnej, z drugiej zaś strony wszyscy ci, którzy doświadczyli w swoim życiu, w najbliższym otoczeniu, wśród swoich bliskich, tragedii umierania, byli świadkami cierpienia ludzkiego i lekarskiej niemocy w wyleczeniu wielu chorób. Wtym miejscu, z całym naciskiem należy podkreślić, iż „pomóc” to nie zawsze znaczy „wyleczyć”, „pomóc” to także otoczyć opieką, złagodzić cierpienie i stresy, zapewnić maksymalny możliwy dobrostan wterminalnym okresie życia.

W Polsce z powodu choroby nowotworowej umiera rocznie ponad 80 000 osób, a ponad 200 000 umiera z powodu innych przewlekłych chorób o niepomyślnym rokowaniu. Umierający chorzy cierpią z powodu bólu i innych dokuczliwych, nie zawsze możliwych do uśmierzenia dolegliwości, do których dołączają się niepokój i lęk nasilany szeregiem nieuregulowanych problemów socjalno-bytowych oraz ból egzystencjalny – duchowy wynikający znie satysfakcjonującego bilansu życiowego, rozterek natury moralno-religijnej, odwiecznych pytań o sens życia, cierpienia i umierania, jak również obawa o unicestwienie ciała i duszy, osiągnięć życiowych, lęk o los najbliższych, obawa przed spotkaniem z nieznanym, zwątpienie, a u innych niezmącona wiara w byt wieczny. Cierpieniom chorych towarzyszą udręki rodzin przeżywających rozstanie z najbliższymi. Podobnie jak w krajach Europy Zachodniej, tak i w naszym kraju większość zgonów ma miejsce w szpitalu. Brak jest w Polsce kompleksowych badań dotyczących opieki nad umierającymi, jednak pojedyncze doniesienia wskazują na niedostateczne przygotowanie personelu medycznego do opieki nad umierającymi w szpitalu chorymi i ich rodzinami. Problemem pozostaje także zgłaszany często przez rodziny chorych brak satysfakcji z opieki nad ich bliskimi umierającymi w szpitalu.

Dynamiczny rozwój opieki paliatywnej i hospicyjnej w Polsce oraz edukacji przed- i podyplomowej w tym zakresie, stopniowo zmienia nastawienie personelu medycznego do umierających chorych iich rodzin. Przełomowe znaczenie w zakresie upowszechniania nowoczesnych zasad leczenia bólów nowotworowych miało opublikowanie w 1994 roku przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej opartych na zaleceniach Światowej Organizacji Zdrowia zasad leczenia bólów nowotworowych iich rozprowadzenie w ponad 130 000 egzemplarzach wśród lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów. Niezwykle ważnym symptomem, wskazującym na właściwe rozumienie roli i zadań medycyny paliatywnej w opiece nad przewlekle chorymi, jest umieszczenie tej dziedziny medycyny na liście specjalizacji szczegółowych w przygotowywanym nowym rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej wsprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatologów.

Można sądzić, że już w niedługim czasie Polska dołączy do krajów, w których opieka paliatywna prowadzona jest w sposób wzorowy. Stąd, rozpowszechnienie opracowanych przez brytyjskich ekspertów zasad opieki nad „tymi, którzy nie powstaną, aby się poskarżyć” powinno stać się ważnym wydarzeniem w naszym środowisku lekarskim.

W imieniu KROPiH i własnym składamy serdeczne podziękowanie Dyrektorowi Wykonawczemu Narodowej Rady Hospicjów i Zespołów Opieki Paliatywnej w Wielkiej Brytanii – Pani Jean Gaffin za wyrażenie zgody na dokonanie przekładu na język polski.