Uwagi końcowe

Należy uświadomić sobie, że okres ostatnich dni życia wymaga wielkiego taktu, empatii, wyciszenia i pokory ze strony personelu medycznego, wolontariuszy – wybranego/wybranych przez umierającego i jego rodzinę do towarzyszenia, kojenia cierpienia i wspierania zarówno samego chorego, jak i jego bliskich. Poza wiedzą i umiejętnościami medycznymi personel medyczny może ofiarować choremu i jego bliskim swoje człowieczeństwo, czuwanie, dotyk ręki i cichą modlitwę, jeśli jest wśród wierzących. Może pomóc zarówno w czynnościach pielęgnacyjnych, wrozwianiu obaw rodziny dotyczących odczuwania przez umierającego bólu, duszności, pragnienia, czy innych przykrych dolegliwości, jak również w rozmowach dotyczących obecności dzieci przy łóżku umierającego. Winien służyć rodzinie pomocą również w bezpośrednim okresie wielkiej tragedii – po zgonie bliskiej osoby, okazać szacunek dla zwłok i w razie potrzeby pomóc w toalecie pośmiertnej. Ani lekarz, czy też pielęgniarka nie powinni w tym tak intymnym wydarzeniu jak umieranie odgrywać roli pierwszoplanowej – należnej najbliższym i najbardziej kochanym osobom, pozostając zawsze w ich cieniu, często w sąsiednim pomieszczeniu, w stałej gotowości przyjścia z pomocą. Należy pogodzić się również z decyzją chorego i rodziny wspólnego przeżywania przez nich aktu umierania, bez obecności innych osób, co dotyczy również personelu medycznego. Niezbędne jest jednak wtedy zapewnienie całodobowego zabezpieczenia – możliwości nawiązania kontaktu telefonicznego, uzyskania szybkiej wizyty lekarza lub pielęgniarki, gotowych do udzielenia pomocy i wsparcia.

Umieranie w szpitalu, jak i w domu chorego, wymaga spełnienia wielu warunków – nade wszystko jednak otwartego i życzliwego podejścia do umierającego ijego rodziny ze strony wrażliwego na cierpienia i wyszkolonego w opiece paliatywnej personelu medycznego. Można sądzić, że dynamiczny rozwój opieki paliatywnej i szeroko wdrażany program szkolenia przed i podyplomowego w tym zakresie będą pomocne w zapewnieniu właściwej holistycznej opieki setkom tysięcy chorych umierających corocznie w Polsce i wsparcia ich udręczonm rodzinom.

Jacek Łuczak
Krajowy Specjalista w dziedzinie medycyny paliatywnej