Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2006 » Ocena częstotliwości występowania zmian na języku u osób w wieku podeszłym w zależności od płci, chorób współistniejących i użytkowanych uzupełnień protetycznych
- reklama -
Babuszka.pl
rosyjski online
z lektorem
Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2006, s. 128-132
Agata Woś1, Ewa Trzaska1, Patrycja Żyła1, Anna Zagajewska1, *Olga Androsz2

Ocena częstotliwości występowania zmian na języku u osób w wieku podeszłym w zależności od płci, chorób współistniejących i użytkowanych uzupełnień protetycznych

Evaluation of the frequency of changes on the tongue in elderly people in relation to sex, systemic diseases and usage of dentures
1II Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Instytutu Stomatologii AM w Warszawie
Opiekun Koła: Olga Androsz
2Zakład Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Instytutu Stomatologii AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Renata Górska
Wstęp
Starzenie się populacji jest tendencją występującą od niedawna i dotyczy w szczególności krajów rozwiniętych. Na świecie żyje obecnie 600 mln osób powyżej 60 r.ż. (wg WHO). Liczba ta stale rośnie, na co wpływ ma wiele różnych czynników, m.in. postęp w dziedzinach medycznych oraz dobra sytuacja materialna w społeczeństwach rozwiniętych. Szacuje się (wg WHO), że w 2050 roku liczba osób starszych na świecie wyniesie 2 mld (1, 2). W Polsce osoby powyżej 60 r.ż. stanowią obecnie 17% populacji (3), a według prognoz GUS w 2030 roku odsetek ten wzrośnie do 30% (4). Najdynamiczniej powiększającą się grupą wiekową są osoby powyżej 80 r.ż.
Istnieją liczne doniesienia dotyczące częstszego występowania zmian na języku u ludzi po 65 r.ż. (5, 6, 7, 8, 9). Według nich do najczęściej obserwowanych zaliczane są:
– język pofałdowany (lingua plicata) – wada rozwojowa powstała w wyniku nieprawidłowej budowy mięśnia powierzchownego języka, charakteryzuje się występowaniem pojedynczej bruzdy pośrodkowej, podwójnych lub mnogich bruzd na powierzchni grzbietowej przednich 2/3 języka, bruzdy mogą różnić się charakterystycznym układem, długością i głebokością (10, 11) (fot. 1);
Fot. 1. Język pofałdowany.
– romboidalne zapalenie środkowej części języka (glossitis rombica mediana) – dobrze odgraniczona zmiana atroficzna (zanik brodawek) zlokalizowana w linii pośrodkowej grzbietowej powierzchni języka tuż przed otworem ślepym, o kształcie romboidalnym lub owalnym (10, 11);
– język włochaty (lingua villosa) – zmiana charakteryzująca się nieprawidłowym rogowaceniem i wydłużeniem brodawek nitkowatych, które mogą przybierać zabarwienie białe żółte, brązowe lub czarne (10, 11);
– język geograficzny (lingua geographica) – łagodny stan zapalny wywołany złuszczaniem powierzchownej warstwy keratyny i brodawek nitkowatych. Charakteryzuje się występowaniem małych bladoszarych plam, które powiększają się i powodują spełzanie brodawek nitkowatych na obrzeże zmiany (10, 11) (fot. 2);
Fot. 2. Język geograficzny.
– zmiany zanikowe błony śluzowej języka – zmiana charakteryzujaca się zanikiem brodawek nitkowatych na powierzchni grzbietowej języka, występującym najczęściej na jego końcu i powierzchniach bocznych (10, 11) (fot. 3);
Fot. 3. Zmiany zanikowe brodawek nitkowatych.
– zapalenie powierzchowne języka – zmiana obserwowana gdy grzbiet języka pokryty jest zalegającymi resztkami pokarmowymi, komórkami złuszczonego nabłonka, drobnoustrojami i poduktami ich przemian metabolicznych (10, 11);
– żylaki języka (varices linguae) – czerwonopurpurowe, chełboczące uwypuklenia wywołane zmniejszoną sprężystością ścian naczyń krwionośnych i wewnetrzną blokadą żył, występujące najczęściej na przednich 2/3 dolnej powierzchni języka (10, 11).
Cel pracy
Celem pracy była ocena częstości występowania zmian na języku u osób starszych w zależności od płci, towarzyszących chorób ogólnych oraz użytkowanych uzupełnień protetycznych.
Materiał i metody
Badaniami zostały objęte osoby przebywające w Domu Opieki Społecznej w Warszawie. Zgodę na badania wyraziło 64 pacjentów spośród 111 zamieszkujących w tym ośrodku, w tym 33 kobiety i 31 mężczyzn. Średnia wieku wynosiła 71 lat – odpowiednio 75 dla kobiet i 66 dla mężczyzn.
Wszystkich pacjentów poddano badaniu podmiotowemu, w którym szczególną uwagę zwracano na towarzyszące schorzenia ogólne, przyjmowane leki, użytkowanie uzupełnień protetycznych i występowanie dolegliwości subiektywnych ze strony jamy ustnej oraz badaniu przedmiotowemu, z uwzględnieniem stanu języka i błony śluzowej jamy ustnej, ilości zębów i występowania zmian skórnych. Badanie przedmiotowe przeprowadzone zostało przy użyciu lusterka stomatologicznego i sztucznego źródła światła.
Wyniki poddano analizie statystycznej przy użyciu testu c2 (chi2).
Wyniki
Z danych uzyskanych w wywiadzie wynika, że 44% pacjentów było leczonych z powodu nadciśnienia tętniczego, 31% cierpiało na zaburzenia psychiczne i 23% chorych było leczonych z powodu choroby niedokrwiennej serca (ryc. 1). 69% chorych nie użytkowało żadnych uzupełnień protetycznych (ryc. 2). 20% pacjentów zgłaszało dolegliwości ze strony jamy ustnej, w tym 14% chorych suchość, 3% pieczenie i 3% zaburzenia czucia na języku. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż suchość zgłaszały jedynie kobiety.
Ryc. 1. Choroby obserwowane najczęściej w badanej grupie.
Ryc. 2. Użytkowanie protez.
Oceniając stan języka stwierdzono występowanie zmian u 91% pacjentów (ryc. 3). Wśród wad wrodzonych, które stanowiły 38,5% ogółu zmian, najczęściej obserwowano: język pofałdowany, który występował u 42% chorych oraz romboidalne zapalenie środkowej części języka – u 5% chorych.
Ryc. 3. Zmiany na języku – ogółem.
Wśród zapaleń języka, stanowiących 10% wszystkich zmian, stwierdzono: język włochaty – u 11% badanych, język geograficzny – u 2% badanych.
Ponadto obserwowano zmiany towarzyszące chorobom ogólnoustrojowym: zmiany zanikowe błony śluzowej języka – u 33% pacjentów, zapalenie powierzchowne języka – u 23% pacjentów, żylaki języka – u 6% pacjentów. Stanowiły one 51% wszystkich zmian (ryc. 4, 5).
Ryc. 4. Zmiany na języku; ZTChO – zmiany towarzyszące chorobom ogólnym.
Ryc. 5. Zmiany na języku: JP – język pofałdowany, JZ –zapalenie zanikowe błony śluzowej języka, JO – Zapalenie powierzchowne języka, JW – język włochaty, Ż – żylakowatość, RZ – romboidalne zapalenie środkowej części języka, JG – język geograficzny.
Następnie badano występowanie czynników wpływających na występowanie dwóch najczęstszych patologii, czyli języka pofałdowanego i zmian zanikowych błony śluzowej języka. Okazało się, że język pofałdowany był obserwowany częściej u mężczyzn ( p <0,05) oraz u osób cierpiących na ChNS ( p <0,03), nie zauważono natomiast związku pomiędzy występowaniem tej wady a użytkowaniem bądź nieużytkowaniem protez. Z czynników takich jak płeć, choroby ogólne oraz użytkowanie protez jedynie płeć okazała się mieć wpływ na występowanie zmian zanikowych błony śluzowej języka – patologię tą obserwowano częściej u kobiet niż u mężczyzn ( p <0,03).
Dyskusja
W badanej grupie pacjentów zmiany na języku zaobserwowano aż u 91% osób. Tak wysoki odsetek może wynikać z faktu, że badania przeprowadzono wśród specyficznej grupy pacjentów – byli oni mieszkańcami Domu Opieki Społecznej, a średnia ich wieku wynosiła 71 lat – odpowiednio 75 dla kobiet i 66 dla mężczyzn. Większość z nich była obciążona chorobami ogólnymi i przyjmowała leki. Badania te potwierdzają doniesienia innych autorów, że występowanie niektórych zmian na języku zwiększa się wraz z wiekiem (5, 6, 7). Język pofałdowany manifestuje się najczęściej ok. 4 r.ż. (11), natomiast język geograficzny między 3 a 6 r.ż. i może występować rodzinnie (11). Przyjmuje się także tło rozwojowe, genetyczne oraz zaburzenia troficzno-nerwowe, co tłumaczyłoby zwiększoną manifestację niektórych zmian u osób w wieku podeszłym (5, 7, 12). Nasilenie występowania zmian było zbliżone u kobiet i mężczyzn.
Najczęściej występujacą zmianą był język pofałdowany (fot. 1), co jak podają niektóre źródła, często związane jest z nieużytkowaniem uzupełnień protetycznych i przejmowaniem przez język funkcji żucia (11), aczkolwiek nasze badania nie potwierdziły tego zjawiska – język pofałdowany występował równie często u osób użytkujących jak i nieużytkujących uzupełnienia protetyczne. Zmiana ta występowała częściej u mężczyzn niż u kobiet, co potwierdzają prace innych autorów (5, 7, 12, 13). Zaobserwowano też istotny związek pomiędzy chorobą niedokrwienną serca, a występowaniem języka pofałdowanego. Częstsze występowanie tej zmiany może być wynikiem stosowanej farmakoterapii, wymaga to jednak dalszych badań. Ponadto język pofałdowany może według niektórych badaczy współistnieć z chorobami o podłożu neuropsychiatrycznym (12), jednakże pomimo tego że 31% badanych leczyło się na takie schorzenia, nie zaobserwowano takiej zależności. Ponadto język pofałdowany często towarzyszy zespołowi Downa oraz jest jednym z objawów tworzących Zespół Melkerssona-Rosenthala (język pofałdowany, zapalenie wargi ziarniniakowe, jednostronne porażenie nerwu twarzowego)(10). Zespołów tych nie zaobserwowano wśród przebadanych pacjentów.
Drugą co do częstości występowania zmianą było zanikowe zapalenie błony śluzowej języka (33%) (fot. 2), które częściej występowało u kobiet. Ww. zmiany zanikowe są obserwowane w chorobach ogólnych i często nie ograniczają się tylko do języka, ale także do całej błony śluzowej jamy ustnej lub obszaru innych błon śluzowych. Występowanie tej zmiany może być związane z niedoborami witaminowymi (B12, B6, PP, kwas foliowy) i mineralnymi (Fe), jak również z cukrzycą i kserostomią. Poza tym zmiany zanikowe błony śluzowej języka mogą być jednym z obrazów klinicznych kandydiazy jamy ustnej (7, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 18). Jednak w celu ustalenia grzybiczej etiologii konieczne byłoby wykonanie dodatkowych badań mykologicznych. Częstsze występowanie tej zmiany u kobiet może świadczyć o większej ich podatności na czynnik dietetyczny (niedobory witaminowe) lub być wynikiem zaburzeń hormonalnych, na co wskazuje pomenopauzalny wiek badanych pacjentek (7). Nie zaobserwowano korelacji między występowaniem zmian zanikowych błony śluzowej języka, a użytkowaniem protez oraz chorobami o podłożu sercowo-naczyniowym.
Kolejnym w częstości występowania było zapalenie powierzchowne języka (23%), które zwykle występuje u osób ze złą higieną jamy ustnej. Stan badanych przez nas pacjentów niejednokrotnie uniemożliwiał im wykonywanie różnych czynności fizycznych, między innymi zabiegów higienicznych, co może wskazywać na taką właśnie etiologię występowania tej zmiany. Według (19) częstość występowania języka obłożonego wzrasta wraz z wiekiem. Nie należy zapominać jednak o tym, że język obłożony może współistnieć z cukrzycą, chorobami układu pokarmowego, a także być manifestacją grzybicy jamy ustnej (11). Aby wykazać związek z tymi chorobami należałoby poszerzyć grupę badaną, ponieważ wśród badanych przez nas pacjentów liczba osób leczących się z powodu tych chorób była niewystarczająca do wyciągania istotnych wniosków.
Podobnie jak u innych autorów (5, 7, 8) obserwowano pojedyncze przypadki występowania języka włochatego, romboidalnego zapalenia środkowej części języka, języka gerograficznego, żylaków języka oraz makroglosii. Jednak także i w tych przypadkach ilość zaobserwowanych zmian była zbyt mała by móc wnioskować na temat zależności między ich pojawianiem się a płcią, współistniejącymi chorobami ogólnymi, czy też użytkowaniem uzupełnień protetycznych. Wśród prawdopodobnych czynników etiologicznych często wymienia się niedobory pokarmowe, zaburzenia hormonalne i możliwość obecności przewlekłego stanu zapalnego czy zakażenia grzybiczego. Większa częstość występowania tych patologii obserwowana jest u chorych na cukrzycę i leczonych immunosupresyjnie, co może sugerować etiologię grzybiczą (10, 11).
Wnioski
1. Zmiany na języku są częstą patologią występującą u osób w wieku starszym. Ponadto większość z nich to zmiany towarzyszące chorobom ogólnoustrojowym, na które cierpią najczęściej właśnie ludzie starsi. Powoduje to, że należy zwracać szczególną uwagę na zmiany na błonie śluzowej języka w tej grupie wiekowej.
2. Nie występuje zależność pomiędzy użytkowaniem protez, a występowaniem języka pofałdowanego ani zmianami zanikowymi błony śluzowej języka. Język pofałdowany występuje częsciej u mężczyzn i u osób leczących się na ChNS.
3. Zmiany zanikowe błony śluzowej języka mogą świadczyć o niedoborach witaminowych u pacjentów przebywających w Domach Opieki Społecznej. Natomiast częstsze ich występowanie u kobiet może przemawiać za hormonalnym podłożem tej patologii.
4. Fakt częstego występowania zmian zanikowych błony śluzowej języka i zapalenia powierzchniowego języka, nieużytkowanie protez lub użytkowanie ich w sposób niewłaściwy oraz zgłaszanie dolegliwości takich jak suchość czy pieczenie może być wyrazem współistniejącej grzybicy jamy ustnej. Brak możliwości wykonania badań dodatkowych uniemożliwił postawienie dokładnej diagnozy.
Piśmiennictwo
1. Mersel A. i wsp.: Zdrowie publiczne, gerodontologia – różne aspekty polityki zdrowotnej. Dent Trib (Polish Edition)2006; nr: 9-11. 2.Knychalska-Karwan Z.: Pacjent geriatryczny w gabinecie stomatologicznym. Mag Stom 2004; 7-8: 11-14. 3. Rocznik demograficzny 2005, red. H. Dmochowska, GUS, Warszawa 2005. 4.Bolesławski, Prognoza demograficzna na lata 2003–2030, GUS, Warszawa 2004. 5.Mumcu G. i wsp.: Prevalence and distribution of oral lesions: a cross-sectional study in Turkey. Oral Diseases 2005; 11: 81-87. 6.Coelho C.M.P. i wsp.: Denture – related oral mucosal lesions in Brazilian school of dentistry. J Oral Rehabil 2004; 31: 135-139. 7.Avcu N. i wsp.: The prevalence of tongue lesions in 5150 Turkish dental outpatients. Oral Diseases 2003; 9: 188-195. 8.Kovač – Kavcič i wsp.: The prevalence of oral mucosal lesions in a population of Ljubljana, Slovenia. J Oral Pathol Med 2000; 29: 331-335. 9.JainkittivongA. i wsp.: Oral mucosal conditions in elderly dental patients. Oral Diseases 2002; 8: 218-223. 10. Langlais R.P., Miller C.S.: Choroby błony śluzowej jamy ustnej; wydanie I polskie p.red. Elżbiety Szponar; Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 1997. 11. Górska R.: Materiały do zajęć z zakresu chorób błony śluzowej i przyzębia; Dział Wydawnictw Akademii Medycznej w Warszawie; ISBN- 83-88559-16-8; Warszawa 2004. 12. Borsuk J. i wsp.: W sprawie języka bruzdowatego. Otolaryngologia Polska 1964; 18(4): 503-507. 13. Bánócyz J. i wsp.: Prevalence study of tongue lesions in a Hungarian population. Community Dent Oral Epidemiol 1993; 21: 224-226. 14. Haruhiko T. i wsp.: Atrophic tongue associated with Candida. J Oral Pathol Med 2005; 34: 397-400. 15.Byrd J.A. i wsp.: Glossitis and other tongue disordres. Dermatol Clin 2003; 21:123-134. 16.Powell F.C.: Glossodynia and other disorders of the tongue. Dermatol Clin 1987; 5: 687-693. 17.Axell T. i wsp.: Prevalence of oral soft tissue lesions in outpatients in two Malaysian and Thai dental schools. Community Dent Oral Epidemiol 1990; 18: 95-99. 18.Mäkilä E.: Changes in tongue topography in relation to iron and vitamin B status. Suom Hammaslääk Toim 1971; 67: 286-294. 19.Gómez S.M. i wsp.: Tongue coating and salivary bacterial counts healthy/gingivitis subjects and periodontitis patients. J Clin Periodontol 2001; 28: 970-978.
otrzymano: 2006-08-17
zaakceptowano do druku: 2006-09-25

Adres do korespondencji:
*Olga Androsz
Zakład Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Instytutu Stomatologii AM w Warszawie
ul. Miodowa 18, 00-246 Warszawa
tel./fax (0-22) 502-20-36
e-mail: sluzowki@o2.pl

Nowa Stomatologia 3/2006
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies