Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2006, s. 185-191
Joanna Sionkowska, *Joanna Wysokińska-Miszczuk
Ocena dbałości o higienę jamy ustnej pacjentów dorosłych oraz ich opinie na temat usług stomatologicznych w ramach kontraktów NFZ
The assessment of the oral hygene in adult patients. Patients opinion about dental procedures realised due to the NFZ contract
z Katedry i Zakładu Periodontologii Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n med. Joanna Wysokińska-Miszczuk
Potrzeba prewencji prozdrowotnej w celu zapobiegania chorobom jamy ustnej i ich powikłaniom pozostaje wciąż duża. Pogłębiające się dysproporcje finansowe w poszczególnych grupach społecznych i regionach kraju, sugerują stworzenie systemu polityki zdrowotnej ukierunkowanego na prewencję i zapobieganie chorobom (1, 2).
Próchnica zębów pozostaje od wielu lat najczęściej występującą chorobą jamy ustnej. W Polsce problem urósł do rangi epidemii, gdyż 99% dorosłych i 98% dzieci ma próchnicę. Z badań Ministerstwa Zdrowia wynika, że jedynie 3% osób w wieku 35-44 lat ma wszystkie zęby i tylko 6% dorosłych zdrowe przyzębie. Polakom w wieku 19-34 lat brakuje średnio 4 zębów a w wieku 35-44 lat – 8.
Dwunastolatki mają 4, 4 zęba dotkniętego próchnicą, podczas gdy w niektórych państwach europejskich wskaźnik ten wynosi zaledwie 0,3. Stan zdrowia jamy ustnej polskich dzieci, jest jednym z gorszych w Europie. Polska znajduje się wśród niechlubnej listy 15 państw o najwyższym na świecie wskaźniku zachorowań na próchnicę. W Europie gorzej jest tylko w dwóch krajach – Albanii i na Białorusi, gdzie u 5-6-latków występuje średnio 9 zębów z próchnicą. Wydaje się, że tak negatywną statystykę może zmienić tylko profesjonalna profilaktyka zdrowotna. Indywidualna edukacja każdej osoby, dzieci, młodzieży i dorosłych powinna polegać na zachęcaniu do wzięcia na siebie odpowiedzialności za własne zdrowie. Od lat wiadomo, że systematyczne stosowanie różnych metod profilaktycznych przynosi bardzo dobre rezultaty. Problem polega na tym, że profilaktyka stomatologiczna jest niedofinansowana przez państwo i praktycznie nie istnieje. Lekarze dentyści i sami pacjenci nie są ukierunkowani na profilaktykę, ponieważ nie istnieje system motywujący ich do tego. Samo czyszczenie zębów szczoteczką to zbyt mało, potrzebna jest również profesjonalna profilaktyka fluorkowa w gabinetach i szkołach. Brak rozsądnej i konsekwentnej polityki państwa w tym zakresie to spuścizna wielu lat. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą ukazało się dopiero w 2003 r. Wcześniej nie było żadnej regulacji prawnej. Funkcjonujący niegdyś w Ministerstwie Zdrowia (MZ) Wydział ds. Stomatologii został niestety zlikwidowany.
Leczenie stomatologiczne jest drogie a będzie jeszcze droższe, zaś zakres usług refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) ograniczony. Dlatego jako standard i podstawową metodę zapobiegania chorobom jamy ustnej należy uznać szczotkowanie zębów co najmniej 2 x dziennie, podejmowane od momentu wyrżnięcia pierwszego zęba mlecznego i kontynuowane w ciągu całego życia człowieka do ostatniego własnego zęba (3). Prawidłowa higiena jamy ustnej, umotywowany pacjent, czy też świadomość czynników ryzyka, to podstawowe narzędzia w walce o zachowanie zdrowia. Wg definicji WHO: „Zdrowie to pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny a nie tylko brak choroby lub niedomagania” (4).
Zdrowie jamy ustnej uważa się za integralną część ogólnego zdrowia człowieka. Istnieje silna zależność między stanami patologicznymi jamy ustnej a chorobami ogólnoustrojowymi. Jest to wynik wspólnych czynników ryzyka, a także tego, że choroby oddziaływują na siebie wzajemnie (1, 2). Według definicji WHO zdrowie jamy ustnej to: „pozytywny standard zdrowotny, umożliwiający swobodę mówienia, spożywania pokarmów, utrzymanie kontaktów towarzyskich z innymi ludźmi, przy braku skrępowania” (4).
Stan jamy ustnej może mieć więc znaczący wpływ na jakość i komfort życia. Według ogólnie przyjętych opinii społeczeństwa im człowiek się częściej uśmiecha, tym jest odbierany jako bardziej wiarygodny i budzący zaufanie. Występowanie bólu, obecność ropni, problemy z jedzeniem, żuciem, czy też nieodpowiedni kształt czy kolor zębów mogą stać się przyczyną frustracji człowieka oraz ogólnego braku akceptacji społeczeństwa (5, 6, 7, 8).
W związku z powyższym, celem pracy, było zebranie i ocena informacji o nawykach higienicznych oraz stopniu zadowolenia pacjentów z jakości stosowanych materiałów i zakresu usług refundowanych przez NFZ.
Materiał i metody
Badaniem objęto 120 osób z różnych środowisk, zamieszkałych w Chełmie i okolicach, które zgłosiły się do Przychodni Stomatologicznej SALUS w Chełmie w 2005 roku. Wiek tych osób wahał się w granicach 18-74 lat. Średnia wieku wynosiła 32 lata. Tabela 1 oraz rycina 1 przedstawiają rozkład badanej populacji w zależności od wieku. Jak widzimy wśród badanych najliczniej reprezentowane były osoby w wieku 26-35 lat.
Tabela 1. Rozkład badanej populacji z uwzględnieniem przedziałów wieku i miejsca zamieszkania.
Grupa wiekowaMieszkańcy miastaMieszkańcy wsiLiczba i odsetek badanych łącznie
n%n%n%
15-2523191512,53831,6
26-35201720174033
36-452218873025
46-557632,5108
56-75111121,5
Ryc. 1. Rozkład badanej populacji z uwzględnieniem przedziałów wieku i miejsca zamieszkania.
Do oceny zachowań zdrowotnych wykorzystano specjalnie przygotowaną do celów niniejszej pracy ankietę. Zawierała ona 12 pytań, które dotyczyły płci, wieku, wykształcenia, miejsca zamieszkania, częstości oraz czasu jaki zajmuje szczotkowanie zębów, ilości wizyt u stomatologa w roku, rodzaju używanej szczoteczki, stosowania dodatkowych środków do pielęgnacji jamy ustnej, dostępności usług stomatologicznych w miejscu zamieszkania, stopnia zadowolenia pacjentów z jakości materiałów i zakresu usług refundowanych przez NFZ oraz propozycji zmiany, ze strony pacjenta w przypadku, gdy nie jest zadowolony z usług refundowanych przez NFZ.
Wyniki badań
Wśród ankietowanych przeważały osoby z wykształceniem średnim – 49%, najmniej zaś było osób z wykształceniem podstawowym – 11%. Mieszkańcy miasta przeważali liczbowo nad mieszkańcami wsi, stanowiąc 62% ogółu przebadanej populacji (tab. 1, ryc. 1).
1. Jak wynikało z ankiet, zaledwie 2 osoby spośród 120, na pytanie o częstotliwość szczotkowania zębów odpowiedziało, że myją zęby po każdym posiłku. Intensywniej o stan jamy ustnej dbali mieszkańcy miasta – 68% pytanych zapewniało, że szczotkuje zęby 2 x dziennie, zaś wśród mieszkańców wsi odpowiedziało „tak” 63% badanych. Do mycia zębów 1x dziennie przyznało się 22% mieszkańców wsi i 16% mieszkańców miasta (tab. 2).
Tabela 2. Częstotliwość mycia zębów wśród badanych (rozkład odsetkowy).
Ile razy dziennie szczotkujesz zęby?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Po każdym posiłku100011
3 razy dziennie13,51517121214
2 razy dziennie686365716866
1 raz dziennie162217171218
2. Na pytanie o czas poświęcany na szczotkowanie zębów – 40% osób odpowiedziało, że zabieg ten zajmuje im ok. 2 min., 21% – 3 min., a tylko 9% – więcej niż 3 min. Istotne statystycznie różnice wystąpiły wśród mieszkańców wsi i miasta przy odpowiedzi zawierającej się w stwierdzeniu, że szczotkowanie zębów zajmuje ok. 1 min. Takiej odpowiedzi udzieliło 13% mieszkańców wsi i 31% mieszkańców miasta. Wyraźne różnice wśród ankietowanych odnotowano również w odpowiedzi, zawierającej się w stwierdzeniu, że czas zabiegu oczyszczania zębów trwał dłużej, niż 3 min. Odpowiedziało „tak” – 5% mieszkańców miasta i 15% mieszkańców wsi.
Biorąc pod uwagę wykształcenie ankietowanych, nie zanotowano istotnych statystycznie różnic. Jedynie przy odpowiedzi, że czas szczotkowania zajmuje 2 min. – zauważono różnicę – „tak” odpowiedziało 51% osób z wykształceniem średnim. Osoby z wykształceniem zawodowym i wyższym odpowiadały podobnie – odpowiednio 26% i 32% (tab. 3).
Tabela 3. Długość mycia zębów przez ankietowanych (rozkład odsetkowy).
Ile razy dziennie szczotkujesz zęby?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Mniej niż minutę574546
1 minutę311334192824
2 minuty394126513240
3 minuty192422172421
Dłużej niż 3 minuty515138129
3. „Jak często kontroluje Pan/Pani stan swojego uzębienia?”
Większość, bo 37% osób odpowiedziało, że w razie bólu, a tylko 10%, że co 3 m-ce, 25% – co 6 m-cy, a 28% – co 12 m-cy (tab. 4).
Tabela 4. Częstotliwość kontroli stanu uzębienia wśród badanych (rozkład odsetkowy).
Jak często kontroluje Pan/Pani stan swojego uzębienia?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Co 3 miesiące813871210
Co 6 miesięcy232830252825
Co 12 miesięcy302626312828
W razie bólu403934393237
4. „Jakiej używa Pan/Pani szczoteczki do zębów?”
Zdecydowana większość ankietowanych odpowiedziała, że używa szczoteczki ręcznej – 97%. Dzieląc respondentów według miejsca zamieszkania oraz wykształcenia, nie zanotowano istotnych różnic (tab. 5).
Tabela 5. Rodzaj szczoteczki używanej przez ankietowanych (rozkład odsetkowy).
Jakiej używa Pan/Pani szczoteczki?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Ręcznej969895989697
Elektrycznej520344
Nie używam100201
5. „Czy używa Pan/Pani dodatkowych środków do pielęgnacji jamy ustnej?”
W odpowiedzi na to pytanie, aż 23% osób przyznało, że nie stosuje żadnych dodatkowych środków do higieny jamy ustnej. Najchętniej stosowanym „środkiem” wśród ankietowanych, okazała się guma do żucia – 48% badanych udzieliło takiej odpowiedzi. Nici dentystyczne i wykałaczki używane były przez odpowiednio – 21% i 27% ankietowanych. Płukanki lecznicze natomiast cieszyły się najmniejszym zainteresowaniem, 16% osób potwierdziło ich stosowanie. Różnice istotne statystycznie wystąpiły wśród mieszkańców wsi i miasta. Jedynie 2% osób, zamieszkujących tereny wiejskie, zadeklarowało stosowanie dodatkowych środków do higieny jamy ustnej w postaci płukanek leczniczych, zaś 24% wśród osób mieszkających w mieście. Różnice przy odpowiedzi na to samo pytanie wystąpiły również kiedy poddano analizie wykształcenie ankietowanych. Okazało się, że płukanki lecznicze, najrzadziej używały osoby z wykształceniem zawodowym – 4%, 15% – osób z wykształceniem średnim i 32% – z wyższym. Podobnie, nici dentystyczne, wśród osób z wykształceniem zawodowym cieszyły się najmniejszą popularnością – 8% badanych zadeklarowało ich stosowanie, zaś 17% – z wykształceniem średnim i 52% – z wyższym. Najczęściej używanym dodatkowym środkiem do higieny jamy ustnej wśród osób z wykształceniem zawodowym były wykałaczki – 39% udzieliło takiej odpowiedzi (tab. 6).
Tabela 6. Rodzaje dodatkowych środków do higieny jamy ustnej stosowanych wśród ankietowanych (rozkład odsetkowy).
Czy używa Pan/Pani dodatkowych środków do pielęgnacji jamy ustnej?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Nici dentystyczne20228175221
Wykałaczki243039252027
Płukanki lecznicze2424153216
Guma do żucia (bezcukrowa)494843495248
Nie stosuję202817271223
6. „Jak ocenia Pan/Pani dostępność usług stomatologicznych w miejscu zamieszkania?”
Pacjenci mieli do wyboru trzy odpowiedzi: dobra, dostateczna, niedostateczna. Większość ankietowanych, bo 58% stwierdziła, że w miejscu zamieszkania opieka jest dobra. Jeśli weźmiemy pod uwagę podział populacji na mieszkańców wsi i miasta to stwierdzamy, że bardziej zadowoleni z dostępności do świadczeń stomatologicznych byli mieszkańcy miasta, gdyż 73% określiła ją jako dobrą (37% mieszkańcy wsi). Za niedostateczną opiekę dentystyczną uznało tylko 4% mieszkańców miasta i 28% mieszkańców wsi (tab. 7).
Tabela 7. Ocena dostępności usług stomatologicznych w miejscu zamieszkania wśród ankietowanych (rozkład odsetkowy).
Jak ocenia Pan/Pani dostępność usług stomatologicznych w miejscu zamieszkania?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Dobra733760546858
Dostateczna233426291627
Niedostateczna42813171615
7. „Czy jest Pan/Pani zadowolony z jakości materiałów i leków stomatologicznych oraz z zakresu usług refundowanych przez NFZ?”
Większość ankietowanych odpowiedziała, że jest zadowolona z jakości – 63% i zakresu usług refundowanych przez NFZ – 53% osób (tab. 8).
Tabela 8. Stopień zadowolenia wśród ankietowanych z jakości usług refundowanych przez NFZ (rozkład odsetkowy).
Czy jest Pan/Pani zadowolony z jakości materiałów i leków refundowanych przez NFZ?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Tak655978546063
Nie454122464037
Czy jest Pan/Pani zadowolony z zakresu usług refundowanych przez NFZ?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Tak574669464853
Nie435431545247
8. „Jeśli nie jest Pan/Pani zadowolony z zakresu usług refundowanych przez NFZ, to jakie rozwiązanie byłoby dla Państwa zadowalające?”
Większość ankietowanych – 74% opowiedziała się za całkowicie bezpłatną opieką stomatologiczną dla wszystkich ubezpieczonych. W tym 91% osób z wykształceniem zawodowym, 78% z wykształceniem średnim i 44% z wykształceniem wyższym. Za bezpłatną opieką stomatologiczną jedynie dla dzieci i młodzieży oraz osób w starszym wieku opowiedziało się 8% ankietowanych z wykształceniem zawodowym, 12% z wykształceniem średnim i 16% z wykształceniem wyższym. Nikt spośród osób ankietowanych z wykształceniem zawodowym nie opowiedział się za wprowadzeniem współpłacenia przez pacjentów za wykonywane zabiegi stomatologiczne, pozytywnie odpowiedziało 12% osób z wykształceniem średnim i 28% z wykształceniem wyższym. Wprowadzenie dodatkowych, dobrowolnych ubezpieczeń zdrowotnych znalazło największe poparcie wśród osób z wykształceniem wyższym – 36%, mniejsze u osób z wykształceniem średnim – 7% i zawodowym – 4% (tab. 9).
Tabela 9. Alternatywne sposoby pozyskania środków na finansowanie usług stomatologicznych – stanowiska pacjentów (rozkład odsetkowy).
Jakie rozwiązanie byłoby dla Państwa zadowalające?Mieszkańcy miasta %Mieszkańcy wsi %Osoby z wyksz. zawodowym %Osoby z wyksz. średnim %Osoby z wyksz. wyższym %Ogółem %
Całkowicie bezpłatna opieka stomatologiczna737691784474
Bezpłatna opieka jedynie dla dzieci, młodzieży i starszych11118121611
Współpłacenie przez pacjentów1590122813
Wprowadzenie dodatkowych, dobrowolnych ubezpieczeń zdrowotnych1411473612
Omówienie wyników badań
Przeprowadzone badania ankietowe pozwoliły na ustalenie zaniedbań, które mogą być istotnymi lub potencjalnie istotnymi czynnikami ryzyka występowania choroby próchnicowej (9, 10). Umożliwiły również, poznanie opinii pacjentów na temat leczenia w ramach NFZ.
Jak wynika z ankiety pacjenci zaniedbują swoje zęby. Nie mają nawyku mycia zębów po każdym posiłku. Tylko 2 osoby z przebadanych 120, odpowiedziało, że szczotkuje zęby po każdym posiłku. Jest to szokujące i uświadamia nam, że przeciętny Polak wie bardzo mało o potrzebach związanych z utrzymaniem higieny jamy ustnej.
Wyniki ogólnopolskich badań epidemiologicznych przeprowadzonych w 2004 roku przez Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej SMG/KRC potwierdzają tę tezę. Co czwarty Polak – 25% badanych – przyznało, że myje zęby raz dziennie, (w badaniach własnych – 18%). W pracy cytowanej – 33% (11).
Badania potwierdziły, że Polacy są tradycjonalistami. Największą popularnością wśród mieszkańców naszego kraju cieszą się ręczne szczoteczki do zębów. Około 97% badanych przyznało się do używania jedynie takiej szczoteczki. Podobny wynik, bo 93% uzyskano w badaniach ogólnopolskich (12). Na pytanie o czas poświęcany na szczotkowanie zębów, najmniej bo tylko 9% odpowiedziało, że poświęca temu zabiegowi więcej niż 3 minuty, 21% odpowiedziało, że 3 minuty, aż 40% – 2 minuty, 24% – 1 minutę.
Taki stan rzeczy potwierdzają badania opublikowane w „American Journal of Dentistry”, w których obliczono, że średni czas szczotkowania zębów przez pacjentów wynosi zaledwie 37 sekund (13).
W świetle przeprowadzonej ankiety, pacjenci odwiedzają stomatologa tylko w razie konieczności. Większość bo 37% odpowiedziało, że w gabinecie stomatologicznym pojawia się tylko w razie bólu, a jedynie 10% – co 3 m-ce.
Polacy chodzą do stomatologa, aby wypełnić ubytki próchnicowe i zębowe. Zabiegi profilaktyczne są im w zasadzie obce i w ich mniemaniu mało ważne. Według przytaczanych danych ponad połowa Polaków nie odwiedziła stomatologa w ciągu ostatniego pół roku (12). Około 25% osób nie złożyło wizyty w gabinecie stomatologicznym w ostatnich dwóch latach, a 4% nigdy nie poddało się badaniu stomatologicznemu.
Dalsze badania własne wykazały, że ankietowani nie praktykują na co dzień używania pomocniczych środków ułatwiających utrzymanie higieny jamy ustnej. Przyczyną tego może być fakt, że ich nie znają, bądź też nie widzą potrzeby uzupełniania metod mechanicznych środkami chemioterapeutycznymi. Według przeprowadzonej ankiety, najchętniej stosowanym przez respondentów dodatkowym środkiem do pielęgnacji jamy ustnej była – guma do żucia – 48% badanych udzieliło takiej odpowiedzi. Oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych przy pomocy nici dentystycznych wykonywało wg analizy własnej 21% ankietowanych. Według cytowanej pracy – 20%, przy czym istnieją dowody, że znaczna część populacji nie używa też nici w ogóle (14, 15).
Najmniej popularnym środkiem do higieny jamy ustnej wśród badanych okazały się środki chemioterapeutyczne w postaci płynów do płukania jamy ustnej. Tylko 16% osób potwierdziło ich stosowanie. Jest to zastanawiające i może świadczyć o nieznajomości roli aktywnych roztworów do płukania jamy ustnej w powstawaniu płytki nazębnej i zapalenia dziąseł (16), zważywszy na fakt, że aż 23% spośród ankietowanych przyznało, że nie stosuje żadnych dodatkowych środków do higieny jamy ustnej.
Badania przeprowadzone wg cytowanej pracy wykazały, że wśród pacjentów, którzy zostali szczegółowo przeszkoleni w zakresie techniki szczotkowania zębów i używania nici, kontrola płytki nazębnej ulega z czasem pogorszeniu (17). Autorzy sugerują, że bez stałej edukacji i motywowania, przeszkolone osoby, choć nadal posiadają odpowiednie umiejętności, nie stosują ich w odpowiednim stopniu.
Istotną rolę w całym zagadnieniu profilaktyki, odgrywa również ekonomika, związana z wyceną punktów, kosztami, jak i przede wszystkim z dobrze pojętym zyskiem. W przeprowadzonych badaniach autorki chciały poznać opinię pacjentów, odnośnie usług świadczonych w ramach kontraktów z NFZ.
Na pytanie o dostępność usług stomatologicznych w miejscu zamieszkania większość ankietowanych (58%) stwierdziła, że opieka dentystyczna jest dobra. Jak można było się spodziewać mniej zadowoleni byli mieszkańcy wsi – jedynie 37%, określiła ją jako dobrą. Większość ankietowanych odpowiedziało, że są zadowoleni z jakości (63%) i zakresu (53%) usług refundowanych przez NFZ. Autorki uważają, że wiarygodność tej odpowiedzi może być wątpliwa, ze względu na fakt, iż pacjenci starali się być lojalni wobec lekarza wykonującego bezpłatną usługę, jak również ze względu na fakt, iż odpowiedź na te dwa pytania przysparzała im największe trudności. Często zgłaszane były wątpliwości, co mogło być wynikiem braku znajomości zarówno zakresu usług refundowanych przez NFZ, jak i jakości materiałów stosowanych w ramach kontraktów z NFZ.
Kiedy zapytano ankietowanych o rozwiązanie problemu finansowego bezpłatnej opieki zdrowotnej, większość opowiedziała się za całkowicie bezpłatną opieką dla wszystkich ubezpieczonych (74%). Różnice zaobserwowano biorąc pod uwagę podział populacji na osoby o różnym wykształceniu. Najbardziej bezkrytyczne i niechętne wprowadzeniu dodatkowych źródeł finansowania okazały się osoby z wykształceniem zawodowym.
Wydaje się, iż rozsądnym rozwiązaniem byłby systemowy plan profilaktyki stomatologicznej uwzględniający opinie i frustracje pacjentów. Ważny jest także aspekt ekonomiczny w odniesieniu do opłacalności podstawowej opieki zdrowotnej dla podmiotów wykonawczych, jakimi są gabinety stomatologiczne. Oby nie powtórzyły się błędy z przeszłości dalszej i bliższej, które doprowadziły do załamania się systemu opieki stomatologicznej nad dziećmi i młodzieżą (18).
Przeprowadzone badania ankietowe udowodniły, że potrzeba prewencji prozdrowotnej pozostaje wciąż duża. Konieczna jest oświata zdrowotna po to, by pacjenci zrozumieli jakie korzyści wynikają z inwestowania czasu i środków na zabiegi profilaktyczne. Niezbędne jest także głębokie przekonanie wśród stomatologów i pielęgniarek o potrzebie ciągłego rozpowszechniania profilaktyki, jako najlepszego modelu prewencyjno-terapeutycznego w zapobieganiu próchnicy i innym chorobom jamy ustnej (19, 20). Kreowanie profilaktyki prozdrowotnej przez redukowanie ryzyka – zamiast rozpoznawanie go na tak zaawansowanym etapie, że konieczne jest leczenie odtwórcze (21). To powinno stać się normą XXI wieku.
Piśmiennictwo
1. Petersen P.E.: The World Oral Health Report 2003: Continuous improvement of oral health in the 21st century – the approach of the WHO Global Oral Heath Programme. Comm. Dent. Oral Epidemiol., 2003, 31, 3-23. 2.Petersen P.E., Kwan S.: Evaluation of community based oral health promotion and oral disease prevention – WHO recommendations for improved evidence in public health practice. Comm. Dent. Health, 2004, 21, 1Supl., 319-329. 3.Adamowicz-Klepalska B., et al.: Konsensus grupy ekspertów w sprawie promocji zdrowia jamy ustnej i profilaktyki fluorkowej próchnicy zębów. Pod red. M. Wierzbicka, E. Pierzynowska. Fundacja Promocji Zdrowia Jamy Ustnej. PWN, Warszawa 2004. 4. 1946 r. Konstytucja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) World Health Organization. 5.Kung H.C., et al.: Oral health and peripheral arterial disease. Circulation, 2003, 107, 1152-1157. 6.Morison H.J., et al.: Periodontal disease and risk of total coronary heart and cerebro – vascular diseases J. Cardiovasc Risk, 1999, 6, 7-11. 7.Shay K., et al.: The first International Conference on Rural Ageinga Global Challenge. Proceedings of the oral health component. West Virginia, USA 2000. Int. Dent. J., 2001, 51, 177-264. 8.United Nations Conference on Environment and Development Agenda 21. Rio de Janeiro, Brazil 1992. 9.Holst A., Braune K.: Dental assistans ability to selest caries risk-children and prevent caries. Swed. Dent. J., 1994, 18, 243-249. 10. Szpringer-Nodzak M., i wsp.: Ocena niektórych czynników etiologicznych związanych z wczesną próchnicą u dzieci. Czas. Stomat. 1992, 45/1, 14-18. 11. Kupka T., et al.: Co wiemy o profilaktyce stomatologicznej. Nowa Stom. 2001, 1, 3-4. 12. 2004 Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej SMG/KRC. Raport, Higieniczne nawyki Polaków. 13. Beals D., et al.: (2000): Development and laboratory evaluation of new toothbrush with a novel brush head design. American Journal of Dentistry, 5A-14A. 14. Lang W.P., et al.: (1994): The relation of preventive dental behaviors to periodontal health status. Journal of Clinical Periodontology. 15.Bader H. (1998): Floss on die, implications for dental professionals. Dentistry Today. 16.Cinacio S.G. (2000): Antiseptics and antibiotics as chemotherapeutic agents for periodontal menagement. Compendium of Continuing Education in Dentistry. 17.Steward J.E., et al.: (1997): Development of oral hygiene self – efficacy and outcome expectancy questionnaires. Community Denistry Oral Epuidemiology, 25, 337-342. 18.Kaczmarczyk J.: Ocena stomatologicznej opieki zdrowotnej nad dziećmi szkolnymi na podstawie obserwacji własnych i prognozy na przyszłość. Przegląd Stomatologii Wieku Rozwojowego, 1994, 6-7, 51-53. 19.Wojcieszek D.: Profilaktyka próchnicy zębów i zapaleń przyzębia oparta na kontroli głównego czynnika etiologicznego. Stomatol. Współ., 1996, 3, 2:127-129. 20.Kjaerheim V., et al.: Two – year study on the effect of professional tooth cleaning on schoolchildren in Oppegard. Norway. Comm. Dent. Oral Epidemiol,. 1985, 13: 295-298. 21.Cicano S.: Poprawa stanu zdrowia jamy ustnej: aktualna problematyka. J. Clin. Periodontol., 2003; 30 Suppl. 5:4-6.
otrzymano: 2006-10-17
zaakceptowano do druku: 2006-11-20

Adres do korespondencji:
*Joanna Wysokińska-Miszczuk
Katedra i Zakład Periodontologii AM w Lublinie
ul. Karmelicka 7, 20-081 Lublin
tel. (0-81) 534-58-99
e-mail: periodontologia@o2.pl

Nowa Stomatologia 4/2006
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia