Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 2-3/2007, s. 82-87
*Joanna Szczepańska, Elżbieta Pawłowska
Niektóre problemy związane z toksykologią fluorków
Several problems associated with toxicology of fluoride
Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego UM w Łodzi
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Magdalena Wochna-Sobańska
Wprowadzenie
Obecnie uważa się, że stosowanie miejscowe związków fluoru w obrębie jamy ustnej jest najbardziej skuteczną metodą, obok mechanicznego usuwania płytki bakteryjnej, zapobiegania próchnicy zębów. Jednakże nawet fluorkowane pasty do zębów powinny być używane przez dzieci w sposób nadzorowany. Dodatkowo dla wszystkich produktów poza pastami, zarówno tych przeznaczonych do stosowania w domu jak i gabinecie stomatologicznym, (niezależnie od stężenia fluorków) wymagany jest dokładny opis wskazań, częstości wykonywania zabiegów, postępowania po nim, przeciwwskazań, interakcji czy skutków ubocznych.
Mimo, że częstość śmiertelnego zatrucia produktami zawierającymi fluorki gwałtownie spadła w porównaniu z pierwszą połową XX wieku, kilkaset osób rocznie, szczególnie małe dzieci, ulega zatruciu preparatami fluorkowymi. Zdarzało się, że proszek fluorku sodu był mylony z mlekiem w proszku, mąką lub dwuwęglanem sodu. Na podstawie badań doświadczalnych na zwierzętach i wyników badań laboratoryjnych oraz obserwacji klinicznych ostrego zatrucia związkami fluoru w wyniku przypadkowego spożycia preparatów fluorkowych (żele, tabletki, płyny) opisano objawy kliniczne, ustalono dawki toksyczne i zagrożenia powikłań zależne od ich wielkości (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8).
Ostre zatrucie związkami fluoru
A. Dawki
Dopuszczalna dzienna dawka fluoru wynosi 3-4 mg F/dzień (woda pitna, napoje, produkty żywnościowe). W sytuacji przypadkowego jednorazowego połknięcia znacznych ilości preparatu fluorkowego, szczególnie o wysokiej zawartości fluorków, może dojść do ostrego zatrucia. Według różnych autorów ostre zatrucie fluorem może wystąpić przy spożyciu od 2 do 8 mg F/kg m.c. Inni natomiast podają, że minimalna dawka toksyczna, czyli najmniejsza dawka, która może wywoływać objawy ostrego zatrucia wynosi 1,8 mg F/kg m.c. Przy nakładaniu się pobierania fluoru z kilku źródeł np. przy błędach technologicznych związanych z fluorkowaniem wody pitnej wraz z połknięciem przez pomyłkę preparatu fluorkowego przeznaczonego do stosowania kontaktowego – dawka toksyczna może zostać obniżona do 0,1-0,8 mg F/kg m.c. Inni uważają, że bezpieczną dawką tolerowaną (STD – safely tolerated dose) jest jeszcze 8-18 mg/kg m.c., co stanowi 1/4 oczywistej dawki śmiertelnej (CLD – certainly lethal dose). Dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka ma zakres od 32 do 64 mg F/kg m.c., dla dzieci 15 mg/kg m.c. Ustalono, że doustna dawka fluorku sodu 5-10 g na dobę dla osoby o wadze około 70 kg jest śmiertelna. Z drugiej strony proponowana prawdopodobna dawka toksyczna (PTD – probably toxic dose), która może wywoływać objawy toksyczne, w tym śmierć, i która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i hospitalizacji pacjenta wynosi 5 mg F/kg m.c. Jest to minimalna dawka, która może powodować serie toksycznych konsekwencji. Nie oznacza to, że dawka ta musi powodować śmierć, ani że trochę mniejsza nie będzie szkodliwa. W tej sytuacji nawet, jeśli istnieje tylko podejrzenie spożycia 5 mg F/kg m.c. wymagane jest natychmiastowe leczenie specjalistyczne (1, 2, 3, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16).
Różne chemiczne postacie fluorków mają odmienny potencjał toksyczny. Fluorek sodu czy fluorek potasu, które są dobrze rozpuszczalne, są bardziej toksyczne niż związki fluoru zawierające 2-3-wartościowe kationy t.j. wapń, magnez lub glin. Whitford (5, 6, 7) uważa, że większość produktów stomatologicznych zawiera takie ilości fluoru, które przekraczają PTD dla małych dzieci. Minimalną pojedynczą dawką, która może prawdopodobnie wywołać ostre zatrucie jest przykładowo połknięcie przez 5-letnie dziecko 1,3-3,8% tubki pasty do zębów (1,8-5,4 mg F = 1,6-4,9 g pasty) o stężeniu fluorków 1100 ppm (tubka zawiera 130 g pasty = 143 mg F); odpowiednio minimalną dawką letalną stanowi połknięcie 90 mg pasty (63% tubki) (5, 6, 16, 21, 22, 23). Połknięcie przez dziecko o wadze 19 kg (dziecko 5-letnie) następujących ilości substancji o określonych stężeniach fluoru stanowi prawdopodobna dawkę toksyczną (PTD)(5):
– 7,6 ml 2,72% żelu APF(NaF),
– 19 g 1,1% żelu NaF,
– 95 g 0,4% żelu SnF2,
– 95 g pasty zawierającej 1000 ppm F,
– 410 ml 0,05% płukanki z NaF.
W tabelach autorki prezentują własne obliczenia prawdopodobnej dawki toksycznej (PTD) dla żelu i płynu fluorkowego w oparciu informacje podane przez producenta. Tabela 1 przedstawia ilości żelu, wyrażone w cm lub gramach, odpowiadające dawce toksycznej (PTD = 5 mg F/kg m.c.) w odniesieniu do wieku dziecka i/lub osoby o określonej wadze ciała przyjmując, że 1g żelu zawiera 12,5 mg czynnego fluoru, a 1 cm żelu = 3,75 mg czynnego fluoru. Jeśli tubka zawiera 50 g żelu obliczono, że 3,33 cm żelu = 1g fluoru, a cała tubka stanowi około 167 cm żelu. Połknięcie 1/3 tubki żelu przez dziecko o masie 38 kg (około 11 lat) i blisko połowę tubki przez osobę o masie 60 kg może spowodować objawy ostrego zatrucia. Natomiast w tabeli 2 znajdują się obliczenia dotyczące dawek toksycznych dla płynu fluorkowego o zawartości fluorków 10 000 ppm (1g płynu = 10 mg czynnego fluoru), wyrażone w gramach (ml) lub kroplach wiedząc, że 1 butelka zawiera 50 ml (g) płynu.
Tabela 1. Ilość połkniętego żelu (12 500 ppm F) odpowiadająca prawdopodobnej dawce toksycznej (PTD) dla osoby o określonej wadze.
WiekMasa ciałaIlość połkniętego żelu, która może powodować objawy ostrego zatrucia
masa ciała x 5 mg Fprzyjmując, że 1 cm = 3,75 mg Fprzyjmując, że 1 g = 12,5 mg F
wyrażona w cmwyrażona w gramachprocent zawartości tubki
51995 mg F25,37,615%
621105 mg F28,08,417%
724120 mg F32,09,619%
826130 mg F34,710,421%
929145 mg F38,711,623%
1033165 mg F44,013,226%
1138190 mg F50,715,230%
1242210 mg F56,016,834%
 50250 mg F66,720,040%
 60300 mg F80,024,048%
 70350 mg F93,328,056%
Tabela 2. Ilość połkniętego płynu (10 000 ppm F) odpowiadająca prawdopodobnej dawce toksycznej (PTD) dla osoby o określonej wadze.
WiekMasa ciałaIlość połkniętego płynu, która może powodować objawy ostrego zatrucia
masa ciała x 5 mg Fprzyjmując, że 1 g = 10 mg Fprzyjmując, że 9 kropli = 0,9 ml
wyrażona w gramach lub mlprocent zawartości butelkiwyrażona w kroplach
51995 mg F9,519%95
621105 mg F10,521%105
724120 mg F12,024%120
826130 mg F13,0 26%130
929145 mg F14,5 29%145
1033165 mg F16,5 33%165
1138190 mg F19,0 38%190
1242210 mg F21,0 42%210
 50250 mg F25,0 50%250
 60300 mg F30,0 60%300
 70350 mg F35,0 70%350
B. Patomechanizm i objawy ostrego zatrucia związkami fluoru
Patomechanizm ostrego toksycznego działania związków fluoru polega na:
1. Hamowaniu procesów enzymatycznych.
2. Wytwarzaniu nierozpuszczalnego CaF2 co doprowadza do spadku wapnia we krwi z równoczesnym wzrostem poziomu potasu.
3. Wstrząsie.
4. Uszkodzeniu narządów wewnętrznych.
Objawy ostrego zatrucia związkami fluoru zależą od wielkości dawki, pH danej substancji (absorpcja zakwaszonych związków fluoru jest szybsza i stężenie w osoczu podnosi się szybciej), pH treści żołądkowej (szybkość wchłaniania jest odwrotnie proporcjonalna do pH treści żołądkowej), wieku pacjenta, równowagi kwasowo-zasadowej i stopnia absorpcji. Spożycie znacznych ilości preparatu fluorkowego, nieprzeznaczonego do stosowania endogennego, może mieć przebieg łagodniejszy i dotyczyć tylko zaburzeń żołądkowo-jelitowych lub bardziej dramatyczny z objawami neurologicznymi, a w skrajnych przypadkach stać się przyczyną zejścia śmiertelnego. Zależnie od dawki spożytego fluoru opisywane są następujące objawy kliniczne i wyniki laboratoryjne (1, 2, 3, 5, 7, 12, 13, 15, 16):
– nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, krwawienie z błony śluzowej żołądka,
– ślinotok, łzawienie, obfite poty,
– osłabienie, bóle głowy,
– bladość, sinica, duszność, utrudnione połykanie,

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Akiniwa K.: Re-examination of acute toxicity of fluoride. Res. Rev. Fluor.,1997,30, 2, 89-104. 2. Health effects: Estimated minimum lethal dose of fluoride. http://fluoridealert.org /health/accidents/ lethal.html. 3. Health effects: Minimum dose of fluoride producing acute toxicity. http://fluoridealert.org/health/ accidents/acute.html. 4. Nochimson G.: Consulting Staff, Department of Emergency Medicine, Sentara Careplex Hospital. Member of the following medical societies: American College of Emergency Physicians. Toxicity, Fluoride. Last Updated: 2007. http://www.emedicine.com/EMERG/topic181.html. 5. Whitford G.M.: Fluoride in dental products: safety considerations. J. Dent. Res., 1987, 66, 5, 1056-1060. 6. Whitford G.M.: The physiological and toxicological characteristics of fluoride. J. Dent. Res., 1990, 69, 539-549. 7. Whitford G.M.: Acute and chronic fluoride toxicity. J. Dent. Res., 1992, 71,1249-1254. 8. Whitford G.M.: Intake and metabolism of fluoride. Adv. Dental Res., 1994, 8, 1, 5-14. 9. Connett M.: Science watch newsletter an examination of statements by US public health officials on fluoride toxicity: Part 3. 2004. http://fluoridealert.org/health/news/18a.html. 10. Dąbrowska E., Balunowska M., Letko R.: Zagrożenia wynikające z nadmiernej podaży fluoru. Nowa Stomat., 2001, 4, 18, 22-27. 11. Opydo-Szymaczek J.: Znaczenie oceny ekspozycji na fluorki w profilaktyce stomatologicznej. Stomat. Współczesna, 2003, 10, 5, 44-47. 12. Sikorska-Jaroszyńska M.H.J., Czelej G.: Fluor w stomatologii i medycynie. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2000. p. 109-118. 13. Trykowski J.: Optymalna fluorkowa profilaktyka próchnicy zębów w Polsce. Czas. Stomat., 2005, LVIII, 6, 436-449. 14. Wacińska-Drabińska M., Janicha J., Remiszewski A.: Przyczyny występowania zaburzeń mineralizacji szkliwa zębów. Nowa Stomat., 2002, 3, 21, 112-115. 15. Weyna E., Buczkowska-Radlińska J., Grocholewicz K.: Bezpieczeństwo profilaktyki fluorkowej w świetle wiedzy studentów i lekarzy oraz dowodów naukowych. Czas. Stomat., 2005, LVIII, 6, 397-403. 16. WHO Technical Report Series 846 Fluorides and Oral Health. 1994. 1-19. 17. Giżewska M., Machoy Z.: Czynniki wpływające na wchłanianie i wydalanie fluoru u ludzi i zwierząt. Czas. Stomat., 1988, XLI, 10, 603-605. 18. Wierzbicka M. Pierzynowska E.: Wprowadzenie. Czas. Stomat., 2005, LVIII, 6, 384-387. 19. Iracki J., Wierzbicka M.: Skuteczność aktywnych składników past do zębów jako element stomatologii opartej na dowodach. Czas. Stomat., 2005, LVIII, 5, 414-421. 20. Kaczmarek U.: Mechanizmy kariostatyczne fluoru. Czas. Stomat., 2005, LVIII, 5, 404 -13. 21. Kaczmarek U., Czapczyńska A., Gmyrek-Marciniak A., Grzesiak-Gasek I., Filipowski H.: Poziom fluoru w ślinie po szczotkowaniu zębów wybranymi pastami fluorkowymi. Czas. Stomat., 2006, LIX, 4, 238-244. 22. Rock W.P., Sabieha A.M.: The relationship between reported toothpaste usage in infancy and fluorosis of permanent incisors. Br. Dent. J., 1997, 183,5, 13, 165-170. 23. Health effects: Fluoride´s Mutagenicity (Genotoxicity). http://fluoridealert. org/ health/cancer/ mutagen.html. 24. Health effects: Fluoride & Osteosarcoma (Bone Cancer). http:// fluoridealert.org/health/cancer/ osteosarcoma.html. 25. Review of fluoride: benefits and risks. Subcommittee on Fluoride of the Committee to Coordinate Environmental Health and Related Programs. Public Health Service Department of Health and Human Services, 1991. http:// www.health.gov/environment/ReviewofFluoride/. 26. Young F.E. et all. Public Health Service Report on Fluoride Benefits and Risks. Committee to Coordinate Environmental Health and Related Programs. 1999 California Dental Association. http://www.cda. org/library/ public/ pubhsrvc.html.
otrzymano: 2007-07-12
zaakceptowano do druku: 2007-07-24

Adres do korespondencji:
*Joanna Szczepańska
Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego UM w Łodzi
ul. Pomorska 251, 92-213 Łódź
tel. (0-42) 675-75-16, fax (0-42) 678-93-68
e-mail: stomat100@poczta.onet.pl

Nowa Stomatologia 2-3/2007
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia