Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 4/2007 » Badanie skuteczności uszczelniania bruzd i szczelin zębów mlecznych materiałem szkło-jonomerowym
- reklama -
Babuszka.pl
rosyjski online
z lektorem
Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa
- reklama -
© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2007, s. 107-113
*Dorota Gajdzik-Plutecka1, Agnieszka Szczecińska2, Emilia Wójcik2, Albert Trojanowski2, Agnieszka Nalborska2, Ewa Prokopowicz2, Iza Puchalska2
Badanie skuteczności uszczelniania bruzd i szczelin zębów mlecznych materiałem szkło-jonomerowym
Estimation of efficiency of deciduous teeth fissure sealing of glass-ionomer material
1Zakład Stomatologii Dziecięcej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Zakładu: dr n. med. Aleksander Remiszewski
2Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Stomatologii Dziecięcej IS AM w Warszawie
Opiekun Koła: dr n. med. Dorota Gajdzik-Plutecka
Reklama
Wstęp
Lakowanie (uszczelnianie bruzd i szczelin zębów) jest najskuteczniejszą metodą profilaktyki próchnicy powierzchni żujących zębów niedojrzałych. Działanie laku polega przede wszystkim na mechanicznym zablokowaniu anatomicznych miejsc zwiększonej retencji na powierzchni zęba a przez to uniemożliwienie odkładania się w nich płytki nazębnej oraz może dodatkowo przyczyniać się do wzbogacania tkanek zęba w jony fluoru jeżeli zawiera je w swoim składzie i ma możliwość uwalniania ich do otaczającego środowiska.
Obecnie używane są uszczelniacze na bazie żywic oraz materiały szkło-jonomerowe.
Europejska Akademia Stomatologii Dziecięcej (EAPD) zaleca przede wszystkim stosowanie uszczelniaczy na bazie żywic głównie ze względu na ich wysoką retencję. Jednak liczne badania wykazują, że lakowanie tymi materiałami sprawdza się ale przede wszystkim w przypadku zębów stałych. Retencja uszczelniaczy na bazie żywic w przypadku tych zębów wynosi od 50% do 90% nawet po wieloletnim czasie obserwacji (1-8).
Zaś w przypadku zębów mlecznych sytuacja wygląda zdecydowanie inaczej. Skuteczność takiej metody profilaktyki jest znacząco mniejsza (9, 10). Nieliczne doniesienia w piśmiennictwie poświęcone lakowaniu zębów mlecznych wyraźnie wskazują na gorszą skuteczność tej metody profilaktyki w ich przypadku np.: Wal i wsp. wykazali, że już po okresie 3 miesięcy retencja laku z materiału Helioseal F u 3 latków wynosiła tylko 65% (11). Przyczyny takiej retencji materiałów należy upatrywać w problemach w dokładnym przeprowadzeniu zabiegu (gorsza współpraca z małymi pacjentami, trudności z utrzymaniem suchości pola operacyjnego) jak również gorszą mikroretencją materiałów żywicowych do szkliwa zębów mlecznych (wierzchnia warstwa szkliwa zębów mlecznych wykazuje budowę apryzmatyczną co w konsekwencji przyczynia się do gorszego wzoru wytrawiania szkliwa) (12). Niedawno na polskim rynku stomatologicznym pojawił się nowy materiał szkło-jonomerowy strontowy GC Fuji VII zwany również GC Fuji Triage charakteryzujący się bardzo wysoką zawartością jonów fluoru (ryc. 1) (13).
Ryc. 1. Materiał GC Fuji VII (Triage).
Do cech tego materiału należy zaliczyć:
– Szybki i wysoki poziom uwalnianych jonów fluoru do otaczającego środowiska (kilkakrotnie wyższy w stosunku do dotychczas stosowanych materiałów szkło-jonomerowych i laków kompozytowych) (ryc. 2).
Ryc. 2. Poziom uwalnianego fluoru z różnych materiałów do zabezpieczania bruzd (dane wg producenta materiału GC Fuji Triage).
– Łatwość w użyciu.
– Chemiczna adhezja do tkanek zęba również w wilgotnym środowisku.
– Przy aplikacji konsystencja materiału jest płynna ale stabilna.
– W przypadku różowej wersji materiału (GC Fuji Triage Pink) możliwość przyspieszenia procesu wiązania dzięki absorpcji ciepła ze światła lampy halogenowej.
Cechy tego materiału zainspirowały autorów do przeprowadzenia badań nad wykorzystaniem go jako uszczelniacza bruzd i szczelin zębów mlecznych.
Ocenę uszczelniacza GC Fuji Triage przeprowadzono w oparciu o obserwacje kliniczne oraz badanie laboratoryjne.
A. BADANIE KLINICZNE
Cel pracy
Celem badania klinicznego była wstępna ocena retencji materiału użytego do profilaktycznego uszczelniania bruzd i szczelin.
Materiał i metody
Materiał badawczy stanowiło 50 uszczelnień bruzd i szczelin zębów trzonowych mlecznych wykonanych z cementu Fuji Triage Pink u dzieci w wieku 2-5 lat należących do grupy wysokiego ryzyka próchnicy, większość z nich była już wcześniej leczona z powodu próchnicy wczesnej zębów siecznych (ryc. 3).
Ryc. 3. 3-letni pacjent z dużą skłonnością do próchnicy zakwalifikowany do badań.
Zabieg uszczelniania bruzd przeprowadzono w następujący sposób. Powierzchnie żujące zębów mlecznych oczyszczono z płytki nazębnej (ryc. 4A). Następnie pokryto je uzdatniaczem (20% kwas poliakrylowy) na ok. 20 sekund (ryc. 4B), wypłukano, odizolowano od dostępu śliny oraz osuszono. Kolejnym etapem było uaktywnienie w wytrząsarce kapsułki materiału uszczelniającego Fuji Triage Pink i jego aplikacja (ryc. 4C) oraz naświetlenie lampą halogenową (ryc. 4D). Materiał pokryto cienką warstwą zabezpieczającego lakieru (ryc. 4E) i ponownie naświetlono (ryc. 4F). Następnie skontrolowano uszczelniacz w zgryzie (ryc. 4G), w sytuacjach kiedy była konieczna korekta uszczelniacza wykonano ją po okresie 5-10 min. od chwili założenia, powierzchnie skorygowane ponownie pokryto lakierem (ryc. 4H). Prawidłowo założony uszczelniacz wypełniał wszystkie bruzdy i zagłębienia, miał gładką powierzchnię i nie stanowił przeszkody w zgryzie (ryc. 5).
Ryc. 4. Etapy zakładania uszczelniacza bruzd i szczelin z materiału GC Fuji Triage Pink w zębach 74 i 75.
Ryc. 5. Uszczelnienia bruzd zębów 74 i 75 z materiału GC Fuji Triage. Stan bezpośrednio po założeniu.
Przeprowadzono następnie badania kontrolne po upływie 1 i 3 miesięcy. Za pomocą zgłębnika i lusterka stomatologicznego oceniano stan założonych uszczelnień jak również stan zęba tj. pod kątem pojawienia się ewentualnych ognisk próchnicy.
Oceniono retencję materiału uszczelniającego według następujących kategorii:
A – całkowita retencja uszczelniacza
B – częściowa utrata uszczelniacza
C – całkowita utrata uszczelniacza
Wyniki
Po przeprowadzonych badaniach kontrolnych po 1 miesiącu w przypadku wszystkich uszczelniaczy przyznano kategorię A tj. stwierdzono ich całkowitą retencję (ryc. 6 i 7), zaś po 3 miesiącach kategorię A przyznano 88% uszczelniaczy pozostałe 12% zakwalifikowano do kategorii B (częściowa utrata uszczelniacza) (ryc. 8).
Ryc. 6. Ilustracja wyników badania retencji uszczelniacza.
A) po okresie 1 miesiąca
B) po okresie 3 miesięcy
Ryc. 7. Przykład całkowitej retencji uszczelnienia w zębach 84 i 85 po okresie 3 miesięcy.
Ryc. 8. Przykład częściowej utraty uszczelnienia w zębie 54 po okresie 3 miesięcy.
B. BADANIA LABORATORYJNE
Cel pracy
Celem było sprawdzenie, czy krótka obecność uszczelnienia bruzd zębów mlecznych wykonanego z materiału szkło-jonomerowego GC Fuji Triage Pink wpływa na wzbogacanie zmineralizowanych tkanek zęba w jony fluoru i strontu.
Materiał i metody
Materiał stanowiły 4 jednoimienne zęby tego samego pacjenta pozyskane w wyniku fizjologicznej wymiany z których 3 miały 6 tygodni wcześniej bruzdy zabezpieczone lakiem a jeden, który nie był uszczelniony potraktowano jako ząb kontrolny. Badanie przeprowadzono za pomocą spektrometrii energii promieniowania X (EDS).
Przygotowanie materiału do badania polegało na przecięciu zębów wzdłuż ich długiej osi, inkludowaniu w żywicy epoksydowej, szlifowaniu i polerowaniu próbek oraz napyleniu warstwą węgla.
Badanie pomiaru stężenia fluoru i strontu przeprowadzono w skaningowym mikroskopie elektronowym Hitachi 3500 z dyspersją energii promieniowania X przy napięciu przyspieszającym wiązkę elektronów V=15 kV i prądzie wiązki I=20 A. Badanie wykonano w różnych odległościach od miejsca połączenia uszczelniacza ze szkliwem (w szkliwie). Pierwszy punkt znajdował się w odległości 5 μm od tej granicy, ostatni w odległości, przy której stężenie fluoru wyniosło 0%.
Punkty były rozmieszczone w odległości 2-3 μm wzdłuż linii prostopadłej do granicy uszczelniacz – szkliwo (ryc. 9).
Ryc. 9 Mikroskopowy obraz zęba z uszczelniaczem oraz zęba kontrolnego w powiększeniu 1:40 (szara linia to przebieg profilu pomiarowego).
Wyniki
W żadnym z zębów zawierających uszczelniacz nie stwierdzono istotnie zwiększonej zawartości jonów fluoru i strontu w porównaniu do zęba kontrolnego (tab. 1)
Tabela 1. Zestawienie uzyskanych wyników pomiarów stężenia fluoru i strontu w szkliwie w różnych odległościach od miejsca połączenia szkliwo-uszczelniacz.
Odległość ?mPrób 0
%Sr
Prób 0
%F
Prób I
%Sr
Prób I
%F
Prób II
%Sr
Prób II
%F
Prób III
%Sr
Prób III
%F
50,00,00,00,10,00,240,080,37
7,50,00,00,00,00,080,10,00,33
110,00,00,00,00,030,00,00,3
140,00,00,00,00,00,00,00,0
Uzyskane wartości są w granicach błędu pomiarowego związanego z czułością metody badania.
Dyskusja
Skuteczność lakowania zębów przeprowadzono w oparciu o ocenę retencji uszczelnienia oraz obecność ognisk próchnicowych na powierzchniach zabezpieczonych lakiem.
Uzyskane wstępne wyniki są zadowalające. W żadnym przypadku nie nastąpiła całkowita utrata uszczelniacza i nie stwierdzono nowych ognisk próchnicowych. Stwierdzono wprawdzie częściowe utraty uszczelniacza (dotyczyły one 12% obserwowanych przypadków) ale wszystkie miały miejsce w tych fragmentach bruzd, które były płytkie, szerokie i pozbawione retencji.
Jak widać, więc w utrzymaniu tego materiału w bruździe jak i w przypadku innych materiałów uszczelniających, znaczenie ma budowa bruzdy (jej głębokość i szerokość) (16).
Chemiczne siły wiązania tego materiału szkło-jonomerowego ze szkliwem zębów mlecznych są niedostatecznie duże aby przeciwstawić się siłom odrywającym materiał od szkliwa wyzwalanym podczas żucia.
Wynik badania jest zadowalający tym bardziej jeżeli weźmie się pod uwagę pacjentów, jakim uszczelniano zęby. Była to najmłodsza grupa dzieci (średnia wieku 3,5) z objawami próchnicy wczesnej zębów siecznych. Dzieci nie zawsze współpracowały, a nawet u tych współpracujących zabieg nie zawsze przebiegał w sposób w pełni zadowalający (przymykanie ust, gorsza kontrola suchości pola operacyjnego). Taka grupa pacjentów została wybrana celowo. Przede wszystkim ze względu na fakt, iż lakowanie ma sens w chwili kiedy zęby są świeżo wyrznięte, niedojrzale tj. w okresie kiedy są najbardziej podatne na próchnicę. W przypadku zębów mlecznych jest to więc wiek od 2 do 4 lat.
Poza tym uszczelnianie ma sens, kiedy istnieje wysokie prawdopodobieństwo pojawienia się ognisk próchnicowych zębów tylnych, które wykazują dużą podatność na próchnicę. Pacjenci objęci badaniem byli już wcześniej leczeni z powodu próchnicy wczesnej zębów siecznych.
Należy tu wspomnieć, że aplikacja GC Fuji Triage jest prosta i szybka. Dzięki temu można było podejmować próby lakowania zębów tym materiałem nawet w trudnych warunkach. W przypadku uszczelniaczy żywicowych osiągnięto by niepowodzenie już w chwili zakładania laku.
Uzyskane zadowalające wyniki dotyczą jednak bardzo krótkich obserwacji, bo zaledwie 3-miesięcznych i dość niewielkiej grupy badawczej. Autorzy zamierzają poszerzyć grupę badawczą jak i wydłużyć czas obserwacji.
Można się też spodziewać, że wraz z wydłużeniem czasu obserwacji zostanie zaobserwowane więcej przypadków utraty uszczelniaczy. Możliwa będzie wtedy również kliniczna obserwacja czy fakt wczesnej obecności uszczelniacza w bruzdach, z których nastąpiła jego utrata przyczynił się do ochrony ich przed próchnicą oraz czy wzbogacenie zmineralizowanych tkanek zęba w jony fluoru uwalnianych ze szkło-jonomeru będzie na tyle dostateczne aby były one odporne na działanie czynników kriogennych.
W piśmiennictwie opisana jest przewaga uszczelniaczy szkło-jonomerowych nad uszczelniaczami żywicowymi polegająca na tym, że mimo gorszej retencji przyczyniają się one do wzbogacenia tkanek zęba w jony fluoru i tym samym czynią je mniej podatne na próchnicę (1).
Materiał GC Fuji Triage wyróżnia się spośród innych stosowanych szkło-jonomerów możliwością szybkiego i dużego uwalniania jonów fluoru do otaczającego środowiska (dużo większego od dotychczas stosowanych szkło-jonomerów) (17) a więc jego kariostatyczne właściwości powinny się ujawnić po stosunkowo krótkim czasie kontaktu materiału z tkankami zęba.
Autorzy podjęli próbę oceny dyfuzji jonów fluoru i strontu z GC Fuji Triage do tkanki szkliwnej, będącej w krótkim kontakcie (sześciotygodniowym) z tym szkło-jonomerem przeprowadzając badanie laboratoryjne.
Badanie to przeprowadzono przy pomocy spektrometrii energii promieniowania X (EDS).
Wykazano większe stężenie fluoru w szkliwie zębów, które zawierały szkło-jonomer w stosunku do zęba kontrolnego i były one wykrywane w najbliższych odległościach od miejsca połączenia szkliwo-uszczelniacz. Uzyskane jednak wartości są w granicach błędu pomiaru i nie można ich traktować jednoznacznie.
W przypadku jonów strontu zarówno w zębach badanych i kontrolnych uzyskano wyniki bliskie zeru.
Uzyskane wyniki można tłumaczyć zbyt krótkim czasem kontaktu materiału z tkankami zęba (za krótki czas, by doszło do znacznego zasięgu dyfuzji jonów fluoru).
Wiadomo, że im dłuższy kontakt materiału szkło-jonomerowego z zębem tym zasięg i stężenie jonów fluoru w tkankach zmineralizowanych zęba jest większe (17).
Uzyskane wyniki można również tłumaczyć małą czułością zastosowanej metody badawczej (szczególnie jeżeli obiektem badań są pierwiastki lekkie np.: fluor) (18).
Zaprezentowane badanie laboratoryjne jest zaledwie etapem wstępnym zaplanowanych badań. W planie jest przeprowadzenie badań bardziej czułą metodą tj. mikroanalizy rentgenowskiej, która w danej chwili nie była dostępna dla autorów. Badanie zamierza się również przeprowadzić na większym materiale.
Wnioski
Na podstawie wyników badania klinicznego i laboratoryjnego wyciągnięto następujące wnioski:
1. Krótka (6 tygodni) obecność uszczelniacza szkło-jonomerowego nie wpływa w znaczącym stopniu na wzbogacenie tkanki szkliwnej zęba w jony fluoru i strontu.
2. Zadowalające wstępne wyniki retencji materiału szkło-jonomerowego GC Fuji Triage w bruzdach zębów trzonowych mlecznych dowodzą, że może być on stosowany do ich profilaktyki próchnicy jako uszczelniacz, jednakże skuteczność tej metody wymaga potwierdzenia badaniami długoterminowymi.
Reklama
Piśmiennictwo
1. Poulsen S., et al.: A field trial of resin based and glass-ionomer fissure sealants: clinical and radiographic assessment of caries. Community Dent. Oral. Epidemiol., 2006; 34: 36-40. 2. Jodkowska E., Małkiewicz K.: Długoterminowa kliniczna ocena skuteczności uszczelniania bruzd zębów pierwszych trzonowych stałych i profilaktycznych wypełnień z cementu szkło-jonomerowego. Nowa Stom., 2006; 4: 158-164. 3. Koch M.J., et al. Clinical Evaluation of Helioseal F fissure sealant. Clin. Oral. Invest.1997; 1: 199-202. 4. Ganss C., et al.: One year clinical evaluation of the retention and quality of two fluoride releasing sealants. Clin. Oral. Invest., 1999; 3: 188-193. 5. Ram D., et al.: Clinical performance of a non-rinse conditioning sealants in three pediatric dental practices: a retrospective study. Int. J. Pediatric. Dent., 2005; 15: 61-66. 6. Yildiz D., et al.: A comparative study of two fissure sealants: a 2-year clinical follow up. J. Oral. Rehab., 2004; 31: 979-984. 7. Jodkowska E.: Kliniczna ocena porównawcza wybranych uszczelniaczy z cementów szklano-jonomerowych w profilaktyce zębów stałych. Stomat. Współczesna. 1996; 3(2): 116-120. 8. Jodkowska E.: Ocena kliniczna skuteczności cementu szklano-jonomerowego Vivaglass- Base firmy Vivadent w profilaktyce próchnicy zębów trzonowych. Stomat. Współczesna. 1998; 5(6): 409-411. 9. Hotuman E., et al.: Fissure sealants in Ia group of 3-4-year-old children. Int. J. Pediatric. Dent., 1998; 8: 159-160. 10. Chadwick B.L., et al.: A randomized controlled trial to determine the effectiveness of glass-ionomer sealants in preschool children. Caries. Res., 2005; 39(1): 34-40. 11. Wal A., i wsp.: Uszczelnianie zębów trzonowych mlecznych u dzieci 3-letnich jako metoda profilaktyki próchnicy. Nowa Stomat., 2002; 2: 51-54. 12. Borczyk D., Piątowska D.: Rola szkliwa w adhezji materiałów odtwórczych do tkanek zęba na podstawie piśmiennictwa. Czas. Stoma., 2000; 53(3): 154-158. 13. Genesh M., Tandon S.: Clinical evaluation of Fuji VII sealant material. J. of Clin. Pediatric Dent., 2006; 31(1): 52-7. 14. Ngo H.: Ostatnie osiągnięcia w dziedzinie glassjonomerów. Stomatologia Współczesna. 2004; vol. 11, 1: 8-13. 15. Moutn G.J., Ngo H.: Stomatologia małointerwencyjna, Med. Tour Press International, Warszawa 2006. 16. Jańczuk Z.: O problemach związanych z profilaktycznym lakowaniem szczelin zębów trzonowych u dzieci (część druga). Magazyn Stomatologiczny. 1993; 2(1): 8-11. 17. Gajdzik-Plutecka D., i wsp.: Badanie zjawiska wzbogacania w jony fluoru zmineralizowanych tkanek zębów zaopatrzonych wypełnieniami szkło-jonomerowymi. Badania własne. Nowa Stomatologia. 2007 - w druku. 18. Szummer A.: Podstawy ilościowej mikroanalizy rentgenowskiej. WNT Warszawa 1994.
otrzymano: 2007-11-08
zaakceptowano do druku: 2007-11-25

Adres do korespondencji:
*Dorota Gajdzik-Plutecka
Zakład Stomatologii Dziecięcej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
ul. Miodowa 18, 00-246 Warszawa
tel./fax: (0-22) 502-20-31
e-mail: pedodoncja@am.edu.pl

Nowa Stomatologia 4/2007
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2017 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies