Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 1/2002 » Braki ilościowe uzębienia mlecznego u dzieci w wieku 3-7 lat zamieszkałych w Warszawie

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Dorota Olczak-Kowalczyk*

Braki ilościowe uzębienia mlecznego u dzieci w wieku 3-7 lat zamieszkałych w Warszawie

Loss of primary teeth in children aged 3-7 living in Warsaw

ze Studium Stomatologicznego CMKP
B. Kierownik: prof. dr hab. n. med. Krystyna Dobies

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Podstawy mikrobiologii dla stomatologów

Ilustrowane kompendium endodoncji

Zbiór wskaźników stomatologicznych klasyfikacji i testów

Braki ilościowe uzębienia mlecznego zajmują czołowe miejsce w etiologii zaburzeń rozwojowych narządu żucia. Mogą być spowodowane przedwczesną utratą zębów bądź wrodzonym brakiem zawiązków zębowych.

O przedwczesnej utracie zęba mlecznego mówi się, gdy następuje ona przed okresem fizjologicznej wymiany tzn. kiedy zawiązek odpowiadającego mu zęba stałego tkwi głęboko w kości wyrostka zębodołowego szczęki lub części zębodołowej żuchwy i jest niedojrzały do stadium wyrzynania, a korzeń traconego zęba mlecznego nie wykazuje lub wykazuje jedynie nieznaczną resorpcję fizjologiczną (1, 2, 3, 4, 5, 6).

Najczęstszą przyczyną przedwczesnej utraty uzębienia mlecznego jest próchnica. Zgodnie z badaniami Szostak i wsp., które dotyczyły powodów usuwania zębów u dzieci do lat 12, aż 65,7% zębów mlecznych, usunięto z powodu powikłań próchnicy. Najliczniejszą grupę usuwanych zębów stanowiły zęby trzonowe (46,5%), głównie w żuchwie (7).

Utrata zęba może być również efektem ostrego urazu mechanicznego lub toczącego się w okolicznych tkankach procesu zapalnego lub nowotworowego (3, 6, 8, 9).

Wrodzony brak zawiązków zębowych może polegać na braku pojedynczych lub wielu zębów (hipodoncja, oligodoncja, anodoncja). Znacznie rzadziej dotyczy uzębienia mlecznego niż stałego. Zdaniem większości autorów częstość jej występowania w uzębieniu mlecznym nie przekracza 1% (Magnusson – 0,5%; Jarvinen – 0,9%). Jakkolwiek częściej występuje u dziewcząt to jednak różnice te nie są istotne statystycznie. Według wspomnianych autorów częściej występuje w szczęce i dotyczy zwykle bocznych zębów siecznych mlecznych (10, 11). Według innych najczęściej brakującym zębem w uzębieniu mlecznym jest boczny ząb sieczny żuchwy lub zęby sieczne przyśrodkowe, następnie drugi ząb trzonowy szczęki, pierwszy ząb trzonowy szczęki i drugi ząb trzonowy żuchwy (12).

Etiologia wrodzonego braku zawiązków nie jest do końca poznana. Prawdopodobnie jest to nieprawidłowość wieloprzyczynowa. Wymienia się tu m.in.: redukcję uzębienia w rozwoju filogenetycznym, zaburzenia rozwojowe zewnętrznego listka zarodkowego, uwarunkowania genetyczne, zaburzenia endokrynologiczne, choroby przebyte przez matkę i ujemne czynniki środowiskowe działające w życiu płodowym. Hipodoncja może występować jako nieprawidłowość odosobniona lub towarzyszyć innym zaburzeniom rozwojowym np. dysplazji ektodermalnej (6, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19).

Bez względu na przyczynę, braki uzębienia, zwłaszcza mlecznego należą do najczęstszych przyczyn zaburzeń rozwojowych narządu żucia. Uważa się, że właściwie większość wad zgryzu można wiązać z przedwczesną utratą zębów mlecznych. Wskazuje to na konieczność jak najwcześniejszej rehabilitacji narządu żucia poprzez zapobiegawcze leczenie protetyczne szczególnie, że częstość nabytych wad zgryzu wśród dzieci polskich jest bardzo duża i stale wykazuje tendencję wzrostową (2, 4, 20, 21, 22, 23, 24, 25).

CEL PRACY

Celem pracy jest analiza stanu zdrowotnego narządu żucia dzieci w wieku 3-7 lat, która pozwoliłaby na ilościowe określenie:

– częstości występowania braków ilościowych uzębienia mlecznego oraz ich czynników etiologicznych,

– zapotrzebowania na profilaktyczne leczenie protetyczne u dzieci z normą zgryzową oraz ortodontyczno-protetyczne w przypadkach współistnienia wady zgryzu.

MATERIAŁ I METODA

Badaniami objęto grupę 513 dzieci w wieku 3-7 lat z losowo wybranych żłobków i przedszkoli warszawskich w dzielnicach Wola i Praga Południe.

W dzielnicy Praga Południe zbadano 304 dzieci a na Woli – 209 (tab. 1).

Tabela 1. Ogólna charakterystyka badanych z uwzględnieniem wieku i miejsca zamieszkania.

Grupa wiekowa	Liczba zbadanych dzieci
Grupa wiekowa	Praga Południe	Wola	Łącznie
I II III IV	64 81 98 61	54 60 62 33	118 141 160 94
Razem	304	209	513

Ze względu na bezpośredni wpływ zmian zachodzących w narządzie żucia wraz z wiekiem badanych wyodrębniono 4 grupy wiekowe:

Grupa I – 3 lata ± 3 miesiące;

Grupa II – powyżej 3 lat i 3 miesięcy do 4 lat i 9 miesięcy;

Grupa III – powyżej 4 lat i 9 miesięcy do 6 lat i 9 miesięcy;

Grupa IV – 7 lat ± 3 miesiące.

Badania przeprowadzano w przedszkolach i żłobkach metodą rutynową (badanie zewnątrz- i wewnątrzustne) za pomocą podstawowych narzędzi stomatologicznych i stetoskopu w świetle bezcieniowej lampy stomatologicznej w zespole lekarz-asystentka.

W celu przeprowadzenia analizy stanu narządu żucia opracowano komputerowe karty badań na wzór kart WHO, w których uwzględniono:

1. Informacje ogólne;

2. Braki w uzębieniu mlecznym;

3. Warunki zgryzowe;

4. Stan stawu skroniowo-żuchwowego.

Ad. 1. Dane dotyczące informacji ogólnych (wiek, płeć, miejsce zamieszkania, opieka stomatologiczna i ortodontyczna) uzyskano na podstawie ankiet wypełnianych przez rodziców badanych dzieci.

Ad. 2. Braki w uzębieniu klasyfikowano w zależności od ilości brakujących zębów w poszczególnych grupach zębowych (zęby przednie/zęby boczne w szczęce lub żuchwie). Brano pod uwagę zarówno braki rzeczywiste jak i zęby przeznaczone do ekstrakcji. Określano przyczynę braków. W przypadkach wątpliwych posługiwano się informacjami uzyskanymi od rodziców badanych dzieci. Analiza struktury braków zębowych pozwoliła na określenie zakresu potrzeb protetycznych.

Ad. 3 i 4. Analizę stosunków zgryzowych przeprowadzano zgodnie z polską diagnostyką ortodontyczną bezpośrednio w ustach co pozwalało na wyróżnienie dzieci z normą zgryzową właściwą dla wieku bądź wadą zgryzu z jednoczesnym występowaniem bądź nie, egzogennych czynników etiologicznych wad zgryzu tzn. 4 grup:

1. Z normą zgryzową bez czynników etiologicznych wad zgryzu;

2. Z normą zgryzową współistniejącą z czynnikami etiologicznymi wad zgryzu;

3. Z wadą zgryzu współistniejącą z czynnikami etiologicznymi wad zgryzu;

4. Z wadą zgryzu bez towarzyszących czynników etiologicznych wad zgryzu.

W badaniu wzrokowym, palpacyjnym i osłuchowym stawu skroniowo-żuchwowego określano prawidłowość poszczególnych ruchów, ich symetrię i synchronizację, a także występowanie objawów osłuchowych i bólu. Badanie ortodontyczne oraz badanie stawu skroniowo-żuchwowego miało na celu wyodrębnienie grupy dzieci z normą zgryzową odpowiednią do wieku z czynnikiem patologicznym w postaci przedwczesnej utraty uzębienia bez nieprawidłowości w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego tzn. grupy pacjentów, u których możliwe byłoby przeprowadzenie profilaktycznego leczenia protetycznego oraz grupy pacjentów z istniejącą wadą zgryzu i przedwczesną utratą zębów wymagających jednoczesnego leczenia ortodontycznego.

Uzyskane wyniki badań poddano analizie statystycznej. Zastosowano test x², oraz współczynniki: korelacji liniowej Paersona i determinacji liniowej. W przypadku testu x² obliczoną wartość statystyki (t) porównywano z wartością uzyskaną z tablicy statystycznej (t_&) przy poziomie istotności p = 0,05 i n stopniach swobody. Hipotezę zerową (h_o) odrzucano gdy t > t_& (40, 43).

WYNIKI BADAŃ I ICH OMÓWIENIE

Braki ilościowe zębów mlecznych stwierdzono u 89 spośród wszystkich badanych dzieci. Stanowi to 17,35% wszystkich badanych.

Brano pod uwagę zarówno rzeczywisty brak zębów jak i zęby przeznaczone do ekstrakcji. Do usunięcia kwalifikowano zęby: z otwartą zgorzelą miazgi, będące bardzo często przyczyną przetok. Badania nie wykazały różnic istotnych statystycznie w częstości występowania braków u dziewcząt i chłopców (17,19% – chłopcy; 17,51% – dziewczynki). Nie wykazano również różnicy istotnej statystycznie w częstości występowania braków zębów mlecznych u dzieci z obu badanych dzielnic (Praga Południe – 18,09%, Wola – 16,3%). Częstość występowania braków w całej badanej grupie oraz w poszczególnych grupach wiekowych z uwzględnieniem płci przedstawia tabela 2 – str. 10.

Tabela 2. Struktura wiekowa dzieci z brakami dotyczącymi zębów mlecznych.

Grupa wiekowa	Płeć	Liczba dzieci
Grupa wiekowa	Płeć	zbadanych n = 100%	z brakami n (%)
I	chłopcy	56	4 (7,14%)
	dziewczynki	62	2 (3,23%)
	razem	118	6 (5,08%)

II	chłopcy	79	7 (8,86%)
	dziewczynki	62	5 (8,06%)
	razem	141	12 (8,51%)

III	chłopcy	83	19 (22,89%)
	dziewczynki	77	18 (23,38%)
	razem	160	37 (23,13%)

IV	chłopcy	38	14 (36,84%)
	dziewczynki	56	20 (35,71%)
	razem	94	34 (36,17%)

Ogółem	chłopcy	256	44 (17,19%)
	dziewczynki	257	45 (17,51%)
	razem	513	89 (17,35%)

* Istotność różnic p = 0,05 i 1 stopniu swobody.

Zauważono zależność częstości występowania braków zębowych od wieku. Różnice istotne statystycznie stwierdzono pomiędzy grupami I i III, I i IV, II i III, II i IV, III i IV.

Analiza częstości występowania braków zębów mlecznych wykazała jej wzrost wraz z wiekiem badanych dzieci: z 5,08% w grupie najmłodszej do 36,17% w najstarszej (ryc. 1 – str. 10).

Ryc. 1. Graficzny obraz zależności wieku i częstości występowania przedwczesnej utraty uzębienia mlecznego.

U dzieci z brakami ilościowymi (rzeczywistymi i zębami przeznaczonymi do ekstrakcji) niezależnie od wieku stwierdzono utratę średnio 2,37 zęba. W poszczególnych grupach wiekowych średnie liczby brakujących zębów różniły się nieznacznie i wynosiły: 2,16, w grupie najmłodszej, 3,08 w grupie II, 2,24 w grupie III i 2,29 w grupie IV.

Wśród wszystkich dzieci z brakami zębowymi wyróżniono 3 grupy: grupę dzieci z brakami rzeczywistymi, grupę z zębami przeznaczonymi do ekstrakcji oraz grupę dzieci, u których występowały jednocześnie braki rzeczywiste i zęby przeznaczone do ekstrakcji. Odsetek dzieci z brakami rzeczywistymi wynosił 19,10%. U 60,67% dzieci występowały zęby przeznaczone do ekstrakcji, a u pozostałych 20,22% występowały jednocześnie braki rzeczywiste i zęby przeznaczone do usunięcia (tab. 3). Różnica w częstości występowania braków rzeczywistych i wskazań do ekstrakcji jest istotna statystycznie. Generalnie konieczność wykonania ekstrakcji dotyczyła 14,03% wszystkich badanych dzieci (513 = 100%). W poszczególnych grupach wiekowych odsetki te wynoszą: 4,24% w grupie I, 5,67% w II, 21,25% w III i aż 26,59% w grupie najstarszej. Odsetek dzieci wyłącznie z brakami rzeczywistymi w całej grupie badanej wynosi zaledwie 3,32% przy czym w grupie najmłodszej – 0,85%, w grupie II – 2,84%, w III – 1,88%. Najwyższą wartość przyjmuje w grupie dzieci 7-letnich i wynosi 9,57%.

Tabela 3. Liczba pacjentów z brakami zębów rzeczywistymi i wskazaniami do ekstrakcji w zależności od wieku.

Grupa wiekowa	Brak rzeczywisty	Brak rzeczywisty i wskazania do ekstrakcji	Wskazania do ekstrakcji	Łącznie n = 100%
I II III IV	1 (16,66%) 4 (33,33%) 3 (8,10%) 9 (26,47%)	2 (33,33%) 2 (16,66%) 7 (18,91%) 7 (20,58%)	3 (50,0%) 6 (50,0%) 27 (72,97%) 18 (52,94%)	6 12 37 34
Łącznie	17 (19,1%)	18 (20,22%)	54 (60,67%)	89

*Różnica istotna statystycznie przy p = 0,001 i 1 stopniu swobody (t = 19,28> t_& = 10,827).

Najczęstszą przyczyną przedwczesnej utraty uzębienia była próchnica – 96,6%. U 2,25% dzieci stwierdzono brak zawiązka lub zawiązków zębów mlecznych. W 1,12% przypadków zauważono jednoczesne występowanie dwóch czynników etiologicznych – próchnicy oraz ostrego urazu mechanicznego (tab. 4).

Tabela 4. Przyczyny braków zębów mlecznych stwierdzane podczas badania z uwzględnieniem wieku oraz w całej grupie badanej.

Grupa wiekowa	Liczba dzieci z brakami spowodowanymi			Razem
Grupa wiekowa	próchnicą	brakiem zawiązka	ostry uraz mechaniczny	Razem
I II III IV	5 (83,33%) 11 (91,67%) 36 (97,30%) 34 (100,0%)	1 (16,67%) 1 (8,33%) 0 (0,0%) 0 (0,0%)	0 (0,0%)} 0 (0,0%) 1 (2,70%) 0 (0,0%)	6 12 37 34
Ogółem	86 (96,63%)	2 (2,25%)	1 (1,12%)	89

Przeprowadzona analiza statystyczna wykazała współzależność częstości występowania próchnicy i częstości występowania braków uzębienia mlecznego. Nie stwierdzono jednak prostej zależności liniowej – współczynnik korelacji liniowej Pearsona r_xy = 0,44219. Współczynnik determinacji liniowej r_xy² = 0,1955 wskazuje, że częstość występowania braków w uzębieniu mlecznym jest wyjaśniona w 19,55% częstością występowania próchnicy.

ROZMIESZCZENIE BRAKÓW ZĘBOWYCH

U 25 dzieci (28,08% wszystkich badanych z przedwczesną utratą uzębienia) braki zębów występowały jednocześnie w szczęce i żuchwie. Odsetek dzieci z brakami dotyczącymi jedynie zębów dolnych lub górnych był jednakowy – 35,5% (tab. 5).

Tabela 5. Liczba dzieci z brakami zębów z obrębie: żuchwy, szczęki lub jednocześnie szczęki i żuchwy z uwzględnieniem wieku oraz w całej grupie badawczej.

Grupa wiekowa	Liczba pacjentów z brakami w obrębie			Łącznie n = 100%
Grupa wiekowa	żuchwy	szczęki	szczęki i żuchwy	Łącznie n = 100%
IIIIIIIV	01 (8,33%)16 (43,24%)15 (44,11%)	6 (100,0%)10 (83,33%)11 (29,72%)5 (14,70%)	01 (8,33%)10 (27,02%)14 (41,17%)	6123734
Łącznie	32 (35,95%)	32 (35,95%)	25 (28,08%)	89

Analiza rozmieszczenia braków zębowych w zależności od wieku ujawniła znacznie większy odsetek dzieci z brakami zębów górnych w młodszych grupach wiekowych. W I grupie stwierdzono braki wyłącznie w obrębie szczęki (100%). W grupie II brak dotyczący jedynie zębów górnych wystąpił u 83,33% dzieci. W starszych grupach (III i IV) przeważały braki zębów dolnych. Odsetek dzieci z brakami wyłącznie zębów dolnych wynosił: w grupie III – 43,24%, w grupie IV – 44,11%. W starszych grupach zauważono także wzrost odsetka dzieci z brakami dotyczącymi zarówno zębów górnych jak i dolnych – z 8,33% w grupie II do 41,17% w grupie IV. U starszych dzieci stwierdzano braki zębowe głównie w obrębie żuchwy natomiast u młodszych – szczęki.

W celu określenia zapotrzebowania na profilaktyczne leczenie protetyczne lub leczenie ortodontyczno-protetyczne przeprowadzono analizę warunków zgryzowych i badanie stawu skroniowo-żuchwowego.

Badaniem ortodontycznym objęto grupę 511 dzieci. Wykazało ono istnienie nieprawidłowości zgryzowych u 147 dzieci (28,77% wszystkich badanych dzieci) wśród, których 67 (45,6% wszystkich dzieci z wadą zgryzu) zakwalifikowano do III grupy ortodontycznej, gdzie wadzie zgryzu towarzyszą egzogenne czynniki etiologiczne. U pozostałych 80 (54,4%) nie zauważono obecności czynników przyczynowych wady zgryzu. Spośród 364 dzieci z normą zgryzową (71,23%) wyselekcjonowano 80-osobową grupę (15,6% wszystkich dzieci badanych i 21,9% dzieci z normą zgryzową), w której stwierdzono działanie egzogennych czynników etiologicznych wad zgryzu (tab. 6).

Tabela 6. Liczba dzieci w poszczególnych grupach ortodontycznych w całej grupie badanej oraz w poszczególnych grupach wiekowych.

Grupa wiekowa	Liczba dzieci
	zbadanych n = 100%	w grupie ortodontycznej
	zbadanych n = 100%	I	II	III	IV
I	118	81 (68,6%)	8 (6,7%)	7 (5,9%)	22 (18,6%)
II	139	90 (64,7%)	14 (10,7%)	20 (14,4%)	15 (10,7%)
III	160	80 (50,0%)	34 (21,3%)	26 (16,3%)	20 (12,5%)
IV	94	33 (35,1%)	24 (25,5%)	14 (14,9%)	23 (24,5%)
Łącznie	511	284 (55,8%)	80 (15,7%)	67 (13,1%)	80 (15,6%)
		norma zgryzowa 364 (71,23%)		wada zgryzowa 147 (28,77%)

Analiza częstości występowania nieprawidłowości zgryzowych (III i IV grupa ortodontyczna) w poszczególnych grupach wiekowych wykazuje jej wzrost wraz z wiekiem badanych dzieci. Odsetek dzieci z wadami zgryzu rośnie od 24,6% w grupie najmłodszej do 39,4% w najstarszej (ryc. 2).

Ryc. 2. Wzrost częstości występowania nieprawidłowości zgryzowych wraz z wiekiem badanych dzieci.

Biorąc pod uwagę informacje uzyskane od rodziców, jedynie 17 dzieci znajduje się pod opieką ortodontyczną (11,6% dzieci z wadą zgryzu).

Układ mięśniowo-stawowy zbadano jedynie u 491 dzieci ponieważ 22 nie pozwoliło na prawidłowe wykonanie badania. Nieprawidłowości stwierdzono w 71 przypadkach (14,46% wszystkich badanych). U 46 dzieci towarzyszyły one wadzie zgryzu (64,8% wszystkich nieprawidłowości w obrębie ssż). U żadnego z badanych nie stwierdzono objawów bólowych. W 3 przypadkach (4,2%) występowały objawy osłuchowe – trzeszczenia, które współistniały z zaburzeniami symetrii i synchronizacji głów żuchwy podczas ruchu. U 65 dzieci (91,5%) stwierdzono nieprawidłowy tor żuchwy podczas ruchów. Najczęściej było to zbaczanie żuchwy podczas odwodzenia, rzadziej tor zygzakowaty lub zbyt mała amplituda ruchu podczas odwodzenia żuchwy.

Biorąc pod uwagę grupę dzieci z brakami ilościowymi uzębienia mlecznego (89-100%) prawidłowe warunki zgryzowe stwierdzono w 67 przypadkach (75,29%), natomiast w 22 przypadkach (24,71%) brakom towarzyszyła wada zgryzu. Dzieci z brakami uzębienia przy prawidłowych warunkach zgryzowych zakwalifikowano do profilaktycznego leczenia protetycznego. Biorąc pod uwagę całą grupę badaną odsetek tych dzieci wynosi 13,06%.

W przypadkach współistnienia wady zgryzu konieczne jest leczenie ortodontyczno-protetyczne (4,29% wszystkich badanych dzieci). Spośród 22 dzieci ze wskazaniami do leczenia ortodontycznego jedynie 2 (9,09%) należało do II grupy wiekowej (16,6% dzieci z brakami z grupy II), pozostałe 20 do starszych grup wiekowych – 8 (36,36%) do grupy III (21,6% grupy III) i 12 (54,54%) do grupy IV (35,3% grupy IV). Wraz z wiekiem rośnie więc zapotrzebowanie na leczenie protetyczno-ortodontyczne, a maleją potrzeby w zakresie profilaktycznego leczenia protetycznego (ryc. 3).

Ryc. 3. Wzrost zapotrzebowania na leczenie ortodontyczne i spadek potrzeb w zakresie zapobiegawczego leczenia protetycznego w grupie dzieci z brakami ilościowymi zębów mlecznych w zależności od wieku.

DYSKUSJA

W dostępnym piśmiennictwie nie znaleziono podobnych badań epidemiologicznych dotyczących częstości występowania i struktury braków ilościowych zębów mlecznych. Przeprowadzone w Polsce badania epidemiologiczne wskazują jednak na duże zapotrzebowanie na leczenie chirurgiczne – ekstrakcje zębów mlecznych nie nadających się już do leczenia zachowawczego. Podczas okresowych badań stanu uzębienia najmłodszych dzieci prowadzonych przez M. Szpringer-Nodzak stwierdzono znaczny odsetek zębów przeznaczonych do usunięcia mimo, że podstawą kwalifikowania zębów do ekstrakcji była jedynie obecność przetok ropnych na błonie śluzowej dziąsła. Wśród dzieci z próchnicą wczesną poniżej 1 roku życia wynosił on 2%, w grupie wiekowej między 1 i 2 rokiem życia 7%, w grupie między 2 i 3 rokiem życia również 7%. W przebiegu leczenia liczba zębów przeznaczonych do usunięcia ulegała zwiększeniu (26).

Według badań Stopy i wsp. średnia liczba zębów usuniętych z powodu próchnicy u siedmiolatka z woj. poz-nańskiego wynosiła 0,64. Braki zębów mlecznych dotyczyły zaś 37,5% badanej populacji dzieci (27).

Podczas badań dzieci wolskich i praskich stwierdzono konieczność wykonania ekstrakcji zębów mlecznych łącznie u 14,03% badanych dzieci. U najmłodszych odsetek ten wynosił 4,24%, natomiast u najstarszych – 26,59%. Nie stwierdzono konieczności usuwania zębów stałych.

Braki rzeczywiste zębów mlecznych zauważono u 3,32% badanych dzieci przy czym jedynie u 0,85% dzieci 3-letnich i już u 9,57% dzieci 7-letnich. Średnia liczba zębów usuniętych u dzieci 7-letnich wynosiła 0,32. Jedynie 3,4% braków było spowodowanych przyczyną inną niż próchnica (wrodzony brak zawiązków, ostry uraz mechaniczny). Wiodącą rolę próchnicy jako przyczyny przedwczesnej utraty uzębienia potwierdzają doniesienia z piśmiennictwa.

Po wykonaniu sanacji jamy ustnej aż u 17,35% wszystkich badanych (od 3 do 7 roku życia) wystąpiła przedwczesna strata uzębienia mlecznego. Możliwość profilaktycznego leczenia protetycznego istnieje jedynie w przypadku 75,39% dzieci z brakami (13,06% wszystkich badanych). U pozostałych dzieci z przedwczesną utratą zębów mlecznych wskazane jest już równoczesne leczenie ortodontyczne ze względu na współistniejącą wadę zgryzu.

U żadnego dziecka z brakami ilościowymi zębów mlecznych przy prawidłowych warunkach zgryzowych nie zauważono obecności profilaktycznych uzupełnień protetycznych.

Według wyników ogólnopolskich badań epidemiologicznych z 1995 roku opieki ortodontycznej wymaga około 30,5% dzieci 7-letnich (20). Według Masztalerza potrzeby lecznicze w zakresie ortodoncji określane są jednak według liberalnych kryteriów Światowej Organizacji Zdrowia i dotyczą jedynie ok. 30% dzieci ze stwierdzoną wadą zgryzu (33). Częstość występowania wad zgryzu jest więc najprawdopodobniej znacznie wyższa. W badaniach dzieci wolskich i praskich stwierdzono obecność wady zgryzu łącznie u 28,77% dzieci przy czym najniższy odsetek wad zauważono wśród 3-latków (24,5%), a najwyższy u 7-latków (39,4%). Wyniki badań dotyczące warunków zgryzowych i stanu stawu skroniowo-żuchwowego u 7-letnich dzieci warszawskich przeprowadzonych przez Remiszewskiego i wsp. wskazują na występowanie wady zgryzu u 41,7% badanych. Nieprawidłowości w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego stwierdzono u 6,7% dzieci miejskich (28, 29).

Badania dzieci z dzielnicy Praga i Wola wykazały natomiast istnienie zaburzeń w obrębie ssż u 14,46% przy czym w większości (64,8%) towarzyszyły one wadzie zgryzu.

Jednocześnie zwraca uwagę niewielki procent leczonych wad zgryzu. W grupie dzieci z wadą zgryzu wynosi on zaledwie 11,6%. Istnienie znacznej dysproporcji między odsetkami wad leczonych i nie leczonych potwierdzają dane z piśmiennictwa (30, 31).

WNIOSKI

1. Częstość występowania braków ilościowych zębów mlecznych u dzieci warszawskich w wieku 3-7 lat jest duża (17,35%) i wzrasta wraz z wiekiem badanych od 5,08% w grupie 3-latków do 36,17% w grupie 7-latków.

2. Główną przyczyną braków jest nie leczona próchnica (96,6%), rzadziej wrodzony brak zawiązków zębowych (2, 25%) i ostry uraz mechaniczny (1,12%).

3. Wśród wszystkich dzieci z brakami ilościowymi uzębienia u 75,29% stwierdzono prawidłowe warunki zgryzowe (możliwe jest wtedy profilaktyczne leczenie protetyczne), natomiast u 24,71% brakom towarzyszyła wada zgryzu (konieczne jest leczenie ortodontyczno-protetyczne).

4. Zapotrzebowanie na zapobiegawcze leczenie protetyczne dzieci warszawskich w wieku od 3 do 7 lat wynosi 13,06%, natomiast konieczność leczenia ortodontyczno-protetycznego dotyczy 4,29% dzieci w tym samym wieku.

5. Zauważa się procentowy wzrost zapotrzebowania na leczenie ortodontyczno-protetyczne i spadek potrzeb w zakresie profilaktycznego leczenia protetycznego wraz z wiekiem badanych dzieci.

*Autorka jest b. pracownikiem Studium Stomatologicznego CMKP. Publikacja jest częścią jej pracy doktorskiej.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Gnatofizjologia stomatologiczna

Chirurgia ogólna dla stomatologów

Ilustrowane kompendium endodoncji

Piśmiennictwo

1. Dobies K. i wsp.: Kompleksowe leczenie pedodontyczno-protetyczne najmłodszych pacjentów. Doświadczenia własne. Mag. Stom. 1998, 7:23-29. 2. Gajda Z.: Elementy ortodoncji w praktyce lekarza niespecjalisty. Biblioteka Stomatologa. PZWL Warszawa 1984. 3. Masztalerz A.: Zarys ortopedii szczękowej – ortodoncji. Podręcznik, PZWL Warszawa 1981. 4. Orlik-Grzybowska A.: Podstawy ortodoncji. Podręcznik PZWL Warszawa 1986. 5. Przylipiak S. i wsp.: Zaburzenia zgryzowo-zębowe jako następstwo przedwczesnej utraty trzonowych zębów mlecznych. Czas Stom. 1988, 41:516-522. 6. Szpringer-Nodzak M.: Stomatologia wieku rozwojowego. Podręcznik, PZWL Warszawa 1999. 7. Szostak D. i wsp.: Przyczyny usuwania zębów mlecznych i stałych u dzieci do lat 12. Nowa Stomatologia 1998, 1-2:44-46. 8. Juzwa E., Winiarska-Majczyno M.: Rehabilitacja narządu żucia u dzieci po utracie zębów mlecznych na skutek urazu. Czas Stomat. 1974, XXVII, 6:643-646. 9. Szpringer-Nodzak M.: Urazowe uszkodzenia zębów u dzieci. Med. Tour Press International – Sanmedia 1993 Warszawa. 10. Jarvinen S, Lehtinen L.: Supernumerary and congenitally missing primary teeth in Finnish children. Received for publication 1980, 5:83-86. 11. Magnusson T.E.: Hypodontia, hyperdonta and double formation of primary teeth in Iceland. Acta Odontol. Scand. 1984, 42:137-139. 12. Knychalska-Karwan Z.: Stomatologia zachowawcza wieku rozwojowego. Collegium Medicum UJ Kraków 1996. 13. Hyla L.: Dysplazja ektodermalna u dzieci. Przegl. Ped. 1988, XVIII, 4:284-288. 14. Remiszewski A.: Przyczynek do zagadnienia występowania dysplazji ektodermalnej u dzieci. Pediat. Pol. 1983, 58, 3:299-305. 15. Zadurska M., Piekarczyk B.: Rzadkie przypadki anodoncji uzębienia stałego z jednoczesną hipodoncją w uzębieniu mlecznym. Czas. Stom. 1991, XXXXIV, 2:139-143. 16. Zadurska M.: Rzadka postać anodoncji zębów mlecznych i rozległej hipodoncji zębów stałych u pacjenta z zespołem ektodermalnym. Czas. Stom. 1991, XXXXIV, 7/8:562-567. 17. Zadurska M. i wsp.: Hipodoncja – etiologia na podstawie piśmiennictwa. Czas. Stom. 1999, LII, 2:130-133. 18. Zadurska M. i wsp.: Hipodoncja – częstość, postacie oraz objawy na podstawie piśmiennictwa i własnego materiału. Czas. Stom. 1999, LII, 9:614-621. 19. Zadurska M. i wsp.: Hipodoncja – leczenie na podstawie piśmiennictwa i własnych doświadczeń. Czas. Stom. 2000, LII, 1. 20. Jańczuk Z.: Stan narządu żucia polskiej populacji. Nowa Stomatologia 1997, 3:45-49. 21. Masztalerz A.: Kierunki działania w zakresie opieki ortodontycznej nad dziećmi i młodzieżą szkolną. Przegląd Stomatologii Wieku Rozwojowego 1993, 3:34-38. 22. Masztalerz A.: Kierunki działania w zakresie opieki ortodontycznej nad dziećmi i młodzieżą szkolną. Prot. Stom. 1993, XVLLL, 6:272-279. 23. Masztalerz A.: Zapobieganie wadom zgryzu. Przegląd Stomatologii Wieku Rozwojowego 1994, 6/7:70-71. 24. Śmiech-Słomkowska G., Rytlowa W.: Profilaktyka i wczesne leczenie ortodontyczne. Wybrane zagadnienia. Podręcznik PZWL Warszawa 1999. 25. Wojtowicz N.: Ortodontyczno-protetyczne leczenie wad zgryzu u dzieci. Podręcznik PZWL Warszawa 1968. 26. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Stan zdrowia uzębienia dzieci do trzeciego roku życia w regionie warszawskim. Klinika Stomatologiczna 1994, 1:18. 27. Stopa J. i wsp.: Próchnica zębów u dzieci w wieku 7 i 12 lat zamieszkałych na terenie województwa poznańskiego. Czas. Stomat. 1990, XLIII, 9:525-531. 28. Remiszewski A. i wsp.: Warunki zgryzowe i stan stawu skroniowo-żuchwowego u dzieci 7- i 12-letnich. Stom. Współczesna 1996, 3, 1:49-52. 29. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Ocena warunków zgryzowych i stawu skroniowo-żuchwowego u dzieci 7- i 12-letnich. Czas. Stomat. 1991, XLIV, 12:834-838. 30. Kusiak A. i wsp.: Wstępne badania stomatologiczne wybranej losowo grupy dzieci z rodzin kaszubskich. Czas. Stomat. 1998, LI, 5:305-311. 31. Skomoro P., Ziemba Z.: Stan zgryzu i potrzeby w zakresie leczenia ortodontycznego u dzieci z jednej ze szkół podstawowych Szczecina. Czas. Stomat. 1998, LI, 4:277-285.

Nowa Stomatologia 1/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 1/2002:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt