Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 1/2002 » Radiografia cyfrowa jako skuteczna metoda uzupełniająca badanie kliniczne w diagnozowaniu próchnicy powierzchni stycznych zębów bocznych

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Ingrid Różyło-Kalinowska¹, Magdalena Jurkiewicz-Mazurek²,
Radosław Zadora², Anna Michalska², Teresa Katarzyna Różyło²

Radiografia cyfrowa jako skuteczna metoda uzupełniająca badanie kliniczne w diagnozowaniu próchnicy powierzchni stycznych zębów bocznych

Digital radiography as an efficient method supplying clinical examination in diagnosis of approximal caries in posterior teeth

¹ z II Zakładu Radiologii Lekarskiej Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Janusz Złomaniec
² z Samodzielnej Pracowni Rentgenodiagnostyki Stomatologicznej i Szczękowo-Twarzowej
Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Pracowni: prof. dr hab. n. med. Teresa Katarzyna Różyło

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Stomatologia zachowawcza

Gnatofizjologia stomatologiczna

Stomatologia zachowawcza tom 2

WSTĘP

Próchnica zębów jest najbardziej rozpowszechnioną chorobą narządu żucia. Częstość występowania próchnicy jest największa na powierzchni żującej zębów bocznych oraz na powierzchniach stycznych wszystkich grup zębów (1, 2). Próchnica występująca na powierzchniach żujących zębów bocznych jest łatwa do zdiagnozowania podczas badania klinicznego za pomocą lusterka stomatologicznego i zgłębnika w świetle lampy bezcieniowej. Wśród zębów przednich zarówno w grupie siekaczy, jak i kłów, próchnica powierzchni stycznych jest również stosunkowo łatwa do wykrycia badaniem klinicznym. W przypadku występowania trudności diagnostycznych przy użyciu powyższej metody dostępna jest również diafanoskopia. Natomiast wykrywanie próchnicy zarówno pierwotnej, jak i wtórnej, na powierzchniach stycznych zębów bocznych w badaniu klinicznym jest zadaniem trudnym, a często wręcz niemożliwym, zwłaszcza w przypadku niewielkich ubytków ograniczonych do szkliwa, bądź do szkliwa i powierzchownej warstwy zębiny (3-9). Stąd też niezmiernie istotne są pomocnicze badania radiologiczne.

Optymalne do wykrywania próchnicy na powierzchniach stycznych zębów bocznych są zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe. Zdjęcia te ukazują 4-5 sąsiadujących ze sobą zębów, stąd też dodatkowym ich atutem jest możliwość porównania przyległych struktur. Niestety zdjęcia te są mało rozpowszechnione w naszym kraju ze względu na mniejszą dostępność specjalnych filmów z paskami do zagryzania. Innymi zdjęciami, na których można oceniać powierzchnie styczne zębów bocznych, są zdjęcia zębowe. Wykonuje się je techniką kąta prostego lub techniką izometrii Cieszyńskiego. Technika kąta prostego z uwagi na konieczność używania specjalnych uchwytów do filmów jest rzadko stosowaną metodą wykonywania zdjęć zębowych. Natomiast technika izometrii Cieszyńskiego cieszy się ogromnym powodzeniem zarówno w naszym kraju, jak i za granicą. Dlatego celem pracy była ocena skuteczności badań wykonanych techniką izometrii Cieszyńskiego metodą radiografii cyfrowej jako metody uzupełniającej badanie kliniczne w wykrywaniu próchnicy pierwotnej i wtórnej na powierzchniach stycznych zębów bocznych w miejscach trudno dostępnych badaniu klinicznemu (10).

MATERIAŁ I METODA

Badaniem objęto 100 pacjentów (68 kobiet oraz 32 mężczyzn) w wieku od 20 do 50 lat, u których przeprowadzono ocenę powierzchni stycznych zębów bocznych dwiema różnymi metodami – kliniczną i radiologiczną. W metodzie klinicznej posłużono się podstawowym zestawem diagnostycznym w warunkach gabinetu stomatologicznego (lusterko dentystyczne i zgłębnik). W pracy nie brano pod uwagę pacjentów z ubytkami próchnicowymi nie budzącymi wątpliwości w badaniu klinicznym, jedynie tych, u których występowały trudności diagnostyczne ze względu na wątpliwości co do obecności próchnicy. W badaniu radiologicznym wykonywano pacjentom zdjęcia zębowe wewnątrzustne metodą radiografii cyfrowej przy użyciu systemu Digora Soredex. Wszystkie zdjęcia wykonywano techniką izometrii Cieszyńskiego aparatem Planmeca Intra. Otrzymane obrazy rentgenowskie porównywano w opcji negatywowej, pozytywowej, trójwymiarowej, tomosyntezie, pełnym kolorze oraz przy użyciu densytometrii.

WYNIKI

Spośród 100 pacjentów przebadanych metodą radiologiczną u 34 stwierdzono próchnicę na powierzchniach stycznych zębów bocznych (ryc. 1). Z tego ok. 45% dotyczyło szkliwa, a 55% szkliwa i zębiny. Częściej była to próchnica wtórna niż pierwotna. Nie stwierdzono zależności pomiędzy występowaniem próchnicy na badanych powierzchniach, a płcią pacjenta. W obrazowaniu próchnicy przydatne okazały się opcje oprogramowania radiografii cyfrowej, takie jak obrazowanie w pozytywie (ryc. 2) i w kolorze (ryc. 3). Niezwykle pomocne były pomiary densytometryczne prowadzone wzdłuż linii przebiegającej przez obszar wymagający różnicowania z próchnicą powierzchni stycznych. Linia pomiaru densytometrycznego w obrębie ubytku próchnicowego wykazywała skośne obniżenie, różniące się od prawidłowo stromo opadającej krzywej na zdrowej powierzchni zęba (ryc. 4). Dzięki funkcji tomosyntezy, a więc uwypuklenia jednym kolorem wszystkich punktów o tym samym liniowym współczynniku osłabiania promieniowania rentgenowskiego możliwe było dokładne wyznaczenie granic zmiany próchnicowej (ryc. 5 – str. 16).

Ryc. 1. Ubytek próchnicowy na powierzchni stycznej dystalnej drugiego dolnego przedtrzonowca ograniczony do szkliwa w opcji negatywowej.

Ryc. 2. Ten sam ubytek uwidoczniony w opcji pozytywowej.

Ryc. 3. Zastosowanie koloru do obrazowania ubytku szkliwa.

Ryc. 4. Badanie densytometryczne wzdłuż jednej linii. Linia pomiaru densytometrycznego w obrębie ubytku próchnicowego wykazuje skośne obniżenie, różniące się od prawidłowo stromo opadającej krzywej na zdrowej powierzchni zęba.

Ryc. 5. Funkcja tomosyntezy pozwala na dokładne wyznaczenie granic zmiany próchnicowej.

OMÓWIENIE

W ostatniej dekadzie diagnostyki radiologicznej jako alternatywę konwencjonalnych rentgenowskich zdjęć wprowadzono systemy radiografii cyfrowej. Do radiologii stomatologicznej obrazowanie cyfrowe weszło w 1987 roku, kiedy pierwsze swoje prace przedstawił Mouyen (11, 12). Jednym z systemów radiografii cyfrowej w stomatologii jest system Digora Soredex (12, 13). Wykorzystuje się tutaj plastikową płytkę o wymiarach 2 x 3 cm, która jest pokryta fosforem magazynującym energię promieni X i stanowi detektor promieniowania (5, 6, 12, 13). Na tej płytce powstaje obraz utajony. Pod wpływem światła ze skanera laserowego z płytki uwalnia się energia w postaci światła stanowiącego sygnał dla fotodetektora. Analogowe dane przetwarzane są następnie na obraz cyfrowy (9, 12).

Systemy radiografii cyfrowej doskonale uwidaczniają próchnicę powierzchni stycznych zębów bocznych (4, 5). Przy występowaniu problemów diagnostycznych umożliwiają one obserwację badanego obiektu w różnych opcjach. Z naszych badań wynika, iż w przypadkach występowania próchnicy pierwotnej obrys zniszczenia próchnicowego jest najwyraźniej widoczny w opcji negatywowej. Przy podejrzeniu wystąpienia próchnicy wtórnej pod wypełnieniem na powierzchni stycznej na najdokładniejszą ocenę zmian patologicznych pozwala densytometria. Ponieważ częstość występowania próchnicy oraz szybkość jej postępowania maleją wraz z wiekiem, opisany powyżej problem dotyczy głównie osób młodych, zwłaszcza dzieci. Stąd też oprócz trafności diagnostyki radiologicznej istotna jest możliwie jak największa redukcja pochłanianej przez nie dawki promieniowania. Dlatego też szczególnie polecaną metodą obrazowania jest metoda radiografii cyfrowej. W radiografii cyfrowej przy tych samych parametrach lampy rtg, co w radiografii konwencjonalnej (70 kV i 8 mA), długość trwania ekspozycji jest dziesięciokrotnie krótsza (ok. 0,2 sek.), stąd też pochłaniana dawka promieniowania jest dziesięciokrotnie niższa (10, 12). Można także wyeliminować dużą część fotonów promieniowania X o małej energii, czyli tak zwane promieniowanie miękkie, które w niewielkim stopniu uczestniczy w powstawaniu obrazu. Ponadto w przypadku zdjęcia metodą radiografii cyfrowej istnieje możliwość jego obróbki w postaci zmiany skali szarości i wzmocnienia kontrastu już na ekranie monitora, a więc nie ma konieczności powtórnego wykonywania zdjęcia niedoskonałego technicznie (5, 10, 13). Inną dogodnością jest możliwość zmiany tradycyjnej opcji negatywowej na pozytywową, trójwymiarową, tomosyntezę czy pełny kolor (2, 6, 9, 14). Przy użyciu systemu Digora Soredex możemy również wykonywać pomiary densytometryczne badanej okolicy. Ponadto system radiografii cyfrowej umożliwia archiwizację obrazów, co ma zasadnicze znaczenie przy konieczności obserwacji procesu rozwojowego zmiany próchnicowej (12).

Omawiając radiologiczną diagnostykę próchnicy powierzchni stycznych zębów bocznych warto zwrócić uwagę na konieczność różnicowania tych zmian patologicznych z prawidłowymi anatomicznymi przejaśnieniami przyszyjkowymi. Przejaśnienia przyszyjkowe charakteryzują się następującymi cechami: są one zlokalizowane w szyjce zęba, ograniczone od góry przez warstwę szkliwa lub wypełnienie, a od dołu przez poziom kości wyrostka zębodołowego. Mają one kształt trójkątny, który staje się coraz mniej widoczny bliżej środka zęba. Zazwyczaj na wszystkich zębach zobrazowanych na danym zdjęciu uwidacznia się taki obraz, co przemawia za występowaniem przejaśnień przyszyjkowych (ryc. 6).

Ryc. 6. Obraz prawidłowego radiologicznego przejaśnienia przyszyjkowego

Wykrywanie próchnicy, zarówno pierwotnej, jak i wtórnej, na podstawie jedynie badania klinicznego nierzadko jest bardzo trudne i stanowi poważny problem (3-8, 11). Sytuacja taka występuje szczególnie w przypadkach powierzchni stycznych zębów bocznych, które są trudno dostępne tak dla lekarza przy kontroli uzębienia, jak i dla pacjenta podczas codziennych zabiegów higienicznych. Z tego względu powierzchnie te są szczególnie narażone na rozwój zmian próchnicowych. Stąd też konieczne wydaje się kontrolne systematyczne wykonywanie zdjęć radiologicznych tych struktur. Idealna w tym celu jest technika radiografii cyfrowej ze względu na możliwość zmian skali szarości, możliwość zmian opcji, redukcji dawki promieniowania, archiwizacji badania w pamięci komputera. Ponadto technika radiografii cyfrowej umożliwia natychmiastowe uzyskanie obrazu na monitorze, nie wymaga chemicznej obróbki zdjęć, a także umożliwia przesyłanie obrazu na odległość celem konsultacji (10, 12).

WNIOSKI

Badanie radiologiczne jest istotnym elementem w diagnostyce próchnicy na powierzchniach zębów trudno dostępnych w badaniu klinicznym. W przypadkach wątpliwych radiografia cyfrowa jest dobrą metodą rozstrzygającą.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Dysfunkcja czaszkowo-żuchwowa

Zarys współczesnej ortodoncji

Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa

Piśmiennictwo

1. Wenzel A. et al.: Depth of occlusal caries assessed clinically, by conventional film radiographs, and by digitized, processed radiographs. Caries Res. 1990; 24:327-333. 2. White S.C., Yoon D.C.: Comparative performance of digital and conventional images for detecting proximal surface caries. Dentomaxillofac Radiol. 1997; 26:32-38. 3. Foster L.V.: Trafność rozpoznania klinicznego próchnicy wtórnej związanej z uszkodzeniem wypełnień amalgamatowych, Mag. Stom. 1995; 1:39-43. 4. Kang B-C. et al.: Observer differentiation of proximal enamel mechanical defects versus natural proximal dental caries with Computed Dental Radiography. Oral Surg. Oral Med. Oral Patol. Oral Radiol. Endod. 1996; 82 (4):459-465. 5. Matsuda Y. et al.: Effects of exposure reduction on the accuracy of an intraoral photostimulable phosphor imaging system in detecting incipient proximal caries. Oral Radiol. 1995; 11:11-16. 6. Moystad A. et al.: Detection of approximal caries with a storage phosphor system: a comparison of enhanced digital images with dental x-ray film. Dentomaxillofacial Radiol. 1996; 25 (4):202-6. 7. Naitoh M. et al.: Observer agreement in the detection of proximal caries with direct digital intraoral radiography. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod. 1998; 85(1):107-12. 8. Price C., Ergul N.: A comparison of a film-based and a direct digital dental radiographic system using a proximal caries model. Dentomaxillofacial Radiol. 1997; 26(1):45-52. 9. Svanaes D. B. et al.: Intraoral storage phosphor radiography for approximal caries detection and effect of image magnification. Comparison with conventional radiography. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod. 1996; 82 (1):94-100. 10. Różyło T.K.: Zastosowanie radiografii cyfrowej do wizualizacji tkanek twardych zębów. Stom. Współcz. 1996; 3(5):379-383. 11. Mouyen F. et al.: Presentation and physical evaluation of RadioVisioGraphy. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. 1989; 68:238-42. 12. Thun-Szretter K. et al.: Systemy cyfrowego obrazowania rentgenowskiego w radiologii stomatologicznej – alternatywa konwencjonalnych zdjęć wewnątrzustnych zębowych. Czas. Stomat. 1996; 49(8):570-585. 13. Thun-Szretter K. i wsp.: Zastosowanie radiografii cyfrowej w diagnostyce przewlekłego zapalenia okołowierzchołkowego. Czas. Stomat. 2000; 53(1):65-72. 14. Gotfredsen E. et al.: Observers´ use of image enhancement in assessing caries in radiographs taken by four intra-oral digital systems. Dentomaxillofac Radiol. 1996; 25(1):34-38.

Nowa Stomatologia 1/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 1/2002:

- reklama -