Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 1/2002 » Ocena stanu uzębienia pacjentów z cukrzycą typu 2

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Paweł Chomicki, Barbara Juszczyk-Popowska*, Barbara Chruściel, Wojciech Popowski

Ocena stanu uzębienia pacjentów z cukrzycą typu 2

Dental status in type 2 diabetics

z Zakładu Chirurgii Stomatologicznej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Andrzej Wojtowicz

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Gnatofizjologia stomatologiczna Normy okluzji i funkcje układu stomatognatycznego

Stomatologia zachowawcza tom 2

Zbiór wskaźników stomatologicznych klasyfikacji i testów

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, charakteryzującą się hiperglikemią na czczo i glukozurią, co jest wynikiem całkowitego lub względnego niedoboru insuliny. Pod względem patogennym cukrzyca przedstawia bardzo różnorodny obraz. Jako pewne przyjmuje się podłoże genetyczne, podkreślając jednocześnie współdziałanie czynników pozaustrojowych. Zalicza się do nich otyłość, ciążę, uszkodzenie trzustki, nadczynność gruczołów wydzielania wewnętrznego, których hormony działają antagonistycznie do insuliny. Ze względu na częstość występowania cukrzyca uważana jest za chorobę społeczną.

Najnowsza definicja określa cukrzycę jako grupę chorób metabolicznych, charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania lub działania insuliny.

Obecnie według klasyfikacji WHO wyróżnia się następujące typy cukrzycy:

– Cukrzyca typu 1 – zniszczenie komórek B zwykle prowadzące do całkowitego niedoboru insuliny.

– Cukrzyca typu 2 – obejmuje przypadki od przewagi insulinooporności ze względnym niedoborem insuliny do przewagi defektu wydzielania insuliny z insulinoopornością.

– Inne określone typy cukrzycy.

– Cukrzyca ciężarnych.

Niedobory insuliny prowadzą do zaburzeń przemiany węglowodanów, tłuszczów i białek oraz zmian morfologicznych w wielu tkankach i narządach. Mechanizmy etiologiczne i patogenetyczne są odmienne dla różnych postaci i typów cukrzycy.

Celem pracy jest określenie jaki wpływ ma cukrzyca typu 2 na stan uzębienia, porównanie wyników badań uzyskanych u chorych na cukrzycę typu 2 z grupą kontrolną nie chorujących na cukrzycę w zależności od płci i wieku oraz przeprowadzenie analizy statystycznej otrzymanych wyników badań celem określenia istotności różnic między badanymi grupami.

MATERIAŁ I METODY

W niniejszej pracy przeprowadzono analizę stanu uzębienia 249 pacjentów z cukrzycą typu 2 – 121 kobiet i 128 mężczyzn. Badania przeprowadzono u pacjentów z regionu warszawskiego mieszkających z rodziną lub prowadzących własne gospodarstwa domowe. Były to osoby w trzech grupach wiekowych: 35-44 lat, 55-64 lat i 65-74 lat. Wszyscy chorzy byli pod stałą opieką diabetologiczną i mieli prawidłowo kontrolowany poziom glikemii. Byli także regularnie leczeni przez lekarzy stomatologów. Czas trwania cukrzycy u wszystkich badanych wynosił powyżej 5 lat.

Grupę kontrolną stanowiło 266 osób – 127 kobiet i 139 mężczyzn także z regionu warszawskiego, mieszkających z rodziną lub prowadzących własne gospodarstwa domowe, w tych samych przedziałach wiekowych. Żadna z osób w grupie kontrolnej nie chorowała na cukrzycę.

Dla ogólnego porównania stanu uzębienia wykorzystano wskaźniki PUW – określający liczbę intensywności próchnicy oraz WLZ – wskaźnik leczenia zębów informujący o liczbie zębów z wyleczoną próchnicą.

Uzyskane wyniki badań poddano analizie statystycznej. Do tego celu wykorzystano program komputerowy STATISTICA – wersja 5, stosując w szczególności T-test oraz test Pearsona – Chi-kwadrat dla oceny współzależności. Uzyskane w toku analizy statystycznej różnice lub współzależności uznawano za znamienne statystycznie przy poziomie istotności p <0,05.

WYNIKI

Stan uzębienia w grupie badanej i kontrolnej nie wykazywał różnic znamiennych statystycznie poza liczbą zębów leczonych (z wypełnieniami), których więcej było u pacjentów w grupie kontrolnej. Nieznaczna różnica na niekorzyść grupy badanej występowała także w liczbie usuniętych zębów – brak istotności statystycznych (ryc. 1). Nie zaobserwowano także istotnych różnic w stanie uzębienia w poszczególnych grupach wiekowych. Wraz z wiekiem spada liczba zębów zdrowych, a rośnie liczba zębów usuniętych.

Ryc. 1. Stan uzębienia w grupie badanej i kontrolnej.

Ogólna liczba PUW oraz wskaźnik WLZ nie wykazują istotnych różnic w grupie badanej i kontrolnej (ryc. 2, 3).

Ryc. 2. PUW w grupie badanej i kontrolnej.

Ryc. 3. WLZ w grupie badanej i kontrolnej.

Natomiast w grupie wiekowej 35-44 lat obserwuje się mniejszą liczbę zębów z próchnicą i większą liczbę zębów usuniętych u pacjentów z cukrzycą – różnica znamienna statystycznie (ryc. 4). Różnice te nie występują w starszych grupach wiekowych.

Ryc. 4. PUW w grupie badanej i kontrolnej w wieku 35-44 lat.

Wskaźnik WLZ istotnie różnił się tylko w grupie wiekowej 55-64 lat i był wyższy u pacjentów z grupy kontrolnej (ryc. 5).

Ryc. 5. WLZ w grupie badanej i kontrolnej w zależności od wieku.

Wraz z wiekiem rosła liczba osób bezzębnych, których więcej w najmłodszej grupie wiekowej było w grupie kontrolnej. Odwrotne były natomiast propozycje osób bezzębnych w najstarszej grupie wiekowej – mniejszy odsetek bezzębnych w grupie badanej.

Potrzeby lecznicze w zakresie uzębienia wykazywały istotne różnice tylko w dziedzinie leczenia protetycznego. Większe potrzeby uzupełnienia braków zębowych stwierdzono u chorych na cukrzycę (ryc. 6).

Ryc. 6. Potrzeby lecznicze pacjentów w grupie badanej i kontrolnej.

OMÓWIENIE WYNIKÓW I DYSKUSJA

Stan zdrowia jamy ustnej u chorych na cukrzycę jest przedmiotem wielu badań. Więcej uwagi poświęcono dotychczas zmianom występującym w jamie ustnej u chorych na cukrzycę typu 1, mniej zaś u chorych na cukrzycę typu 2.

W dyskusji na temat związku między cukrzycą, a zapadalnością na próchnicę zdania są podzielone. Część autorów obserwuje ścisłą zależność między cukrzycą, a występowaniem próchnicy (1, 2, 3, 4). Inni nie potwierdzają takiej zależności, wiążąc występowanie próchnicy z innymi czynnikami (5, 6, 7, 8). Tavares i wsp. w swoich badaniach (9) zauważyli nawet spadek frekwencji próchnicy u pacjentów z cukrzycą, wiążąc to z wpływem diety ubogiej w węglowodany. Suchość w jamie ustnej spowodowana jest zmianami zapalno-zwyrodnieniowymi w śliniankach, prowadzącymi do zmian ilościowych i jakościowych śliny i mogącymi wywołać zaburzenia smakowe. U chorych tych stwierdza się zwiększoną lepkość i kwasotę oraz zmieniony skład chemiczny śliny (1, 10, 11, 12). Anderson i wsp. (1) w badaniach na szczurach z cukrzycą indukowaną dożylnym podawaniem streptozocyny stwierdzili zmiany w składzie protein i glikoprotein w ślinie. Powoduje to zwiększenie agregacji bakterii i ich adhezję do twardych tkanek zęba, co ułatwia odkładanie się płytki nazębnej i może wywołać wzrost występowania próchnicy.

U wszystkich zbadanych, zarówno chorych na cukrzycę jak i nie chorujących na cukrzycę frekwencja próchnicy wynosiła 100%. Jest to zjawisko wysoce niekorzystne, w szczególności w najmłodszej grupie wiekowej 35-44 lat, ale niewiele odbiega od średniej krajowej w tym wieku, która wynosi 99,8% (13).

Różnica w liczbie intensywności próchnicy PUW była niewielka. Liczba PUW w grupie chorych na cukrzycę wynosiła 26,0 i w grupie kontrolnej 25,4. Natomiast bardziej wyraźne różnice występowały w składowych PUW, zwłaszcza w liczbie zębów usuniętych. W grupie chorych na cukrzycę liczba U – zębów usuniętych wynosiła 19,2 i w grupie kontrolnej 17,4. Zarysowuje się więc tendencja na niekorzyść chorujących na cukrzycę. Tendencje na niekorzyść tej grupy utrzymują się również w grupach wiekowych. Różnice w stanie uzębienia na niekorzyść chorych na cukrzycę podawane są również przez innych autorów (2, 5, 14).

Reasumując wyniki obecnych badań dotyczących stanu zdrowia jamy ustnej u osób z kontrolowaną cukrzycą typu 2 i nie chorujących na cukrzycę, należy stwierdzić, że w stanie uzębienia zarysowuje się wyraźna tendencja na niekorzyść chorych na cukrzycę.

U diabetyków stwierdzono wyższą liczbę PUW, w której najwyższym składnikiem była liczba usuniętych zębów – U. Różnice te nie były istotne statystycznie wykazywały jednak tendencję na niekorzyść chorych na cukrzycę. Zgodne jest to z wynikami innych badaczy (2, 5, 14). Najniższa była również średnia liczba zachowanych zębów u cukrzyków.

W zakresie leczenia uzębienia na pierwsze miejsce wysuwają się potrzeby wykonania uzupełnień protetycznych, następnie leczenia próchnicy zębów i na szczęście w najmniejszym zakresie potrzeby usunięcia zębów.

Pomiędzy tymi potrzebami występują zależności – jeśli nie będzie leczona próchnica zębów, zwiększy się zapotrzebowanie na usuwanie zębów i leczenie protetyczne.

WNIOSKI

1. Stan uzębienia zarówno w grupie chorych na cukrzycę jak i nie chorujących na cukrzycę był niezadowalający.

2. Stan uzębienia u chorych na cukrzycę był gorszy niż u osób w grupie kontrolnej, jakkolwiek nie zawsze były to różnice znamienne statystycznie.

3. Najwyższe potrzeby lecznicze w zakresie uzębienia w grupie badanej i kontrolnej to uzupełnienia protetyczne, a w drugiej kolejności leczenie zachowawcze zębów.

*Były kierownik Zakładu Chirurgii Stomatologicznej IS AM w Warszawie.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Chirurgia szczękowo-twarzowa

Onkologia dla stomatologów

Stomatologia wieku rozwojowego

Piśmiennictwo

1. Anderson L.C. et al.: The effects of Streptozotocin diabetes on salivary-meddiated bacterial aggregation and adherence. Archs. Oral Biol., 1994, 39, 4:261. 2. Jones R.B. et al.: Oral health and oral health behavior in a population of diabetic outpatient clinic attenders. Community Dent. Oral Epidemiol., 1992, 20, 4:204. 3. Pawlicki R., Knychalska-Karwan Z.: Twarde tkanki zębów w obrazie morfologicznym i mikroanalitycznym u chorych na cukrzycę. Czas Stomat., 1996, 49, 6:395. 4. Rees T.D.: The diabetic dental patient. Cen. Clin. North Am. 1994, 38, 3:447. 5. Bacic M. et al.: Dental status in a group of adult diabetic patients. Community Dent. Oral Epidemiol., 1989, 17, 6:313. 6. Jany Z. et al.: The gnatic system in obese and diabetics II. (Changes in the hard tissues). Czech. Mad. 1990, 13, 4:184. 7. Swanljung-O. et al.: Caries and saliva in 12-18--year-old diabetics controls. Scand. J. Dent. Res. 1992, 100, 6:310. 8. Szymańska J., Fetkowska-Melnik K.: Wiek zębowy u dzieci chorych na cukrzycę insulinozależną. Czas Stomat. 1994, XLVII, 3:182. 9. Tavares M. et al.: The prevalence of root caries in a diabetic population. J. Dent. Res., 1991, 70, 6:979. 10. Smosarska H.: Choroby błony śluzowej jamy ustnej. PZWL 1980, rozdz. 15, 149-150. 11. Witek E. i wsp.: Niektóre zmiany patologiczne w jamie ustnej w przebiegu cukrzycy. Częstość próchnicy, zmiany w przyzębiu oraz składzie i aktywności płytki bakteryjnej. Czas Stomat., 1999, 52, 7:444. 12. Zambon J.J. et al.: Microbiological and immunological studies of adult periodontitis patients with non-insulin-dependent diabetes mellitus. J. Periodontol. 1988, 59, 1:23. 13. Jańczuk Z.: Stan narządu żucia polskiej populacji. Nowa Stomat. 1997, 3:45. 14. Albrecht M. et al.: Dental and oral symptoms of diabetes mellitus. Community Dent. Oral Epidemiol., 1988, 16, 6:378.

Nowa Stomatologia 1/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 1/2002:

- reklama -