Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 2/2002 » Zmiany wartości wskaźnika krwawienia dziąseł SBI i stycznej płytki bakteryjnej API podczas zabiegów stosowanych w profilaktyce indywidualnej

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Katharina Witt-Pawlowski¹, Maria Pietrzyk²

Zmiany wartości wskaźnika krwawienia dziąseł SBI i stycznej płytki bakteryjnej API podczas zabiegów stosowanych w profilaktyce indywidualnej

The values changes of indices sulcus bleeding index SBI and approximal plaque index API during procedures applied in indyvidual prophylaxis

¹z Prywatnej Praktyki Stomatologicznej w Flensburgu, Niemcy
²z Zakładu Ortodoncji PAM, Szczecin
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Maria Pietrzyk

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Gnatofizjologia stomatologiczna

Fizjologia i patologia błony śluzowej jamy ustnej

Ilustrowane kompendium endodoncji

Skuteczność profilaktyki indywidualnej jest trudno porównywalna z efektami profilaktyki zbiorowej; zwłaszcza, że obydwa rodzaje mogą i współistnieją (4, 5). I co ważne, żaden z nich z osobna i obydwa stosowane razem nie prowadzą do pełnej eliminacji próchnicy ani chorób przyzębia (1, 2, 3, 6). Ocena skuteczności obydwu nie jest jednoznaczna (5,6,9). Rezultaty są wynikiem różnych czynników, takich jak rasa, wiek, płeć, dieta, obyczaje, miejsce zamieszkania itd. (1, 7, 9, 10, 11, 16, 17, 20, 21). Zbiorcza profilaktyka stomatologiczna w naszym kraju i na całym świecie przechodziła „wzloty i upadki”, natomiast profilaktyka indywidualna najczęściej obejmowała określone grupy dyspanseryjne (12, 18); obiektywna ocena skuteczności profilaktyki indywidualnej mogła dotyczyć tylko tych grup.

W profilaktyce indywidualnej preferuje się przede wszystkim leki i metody stosowane miejscowo (13, 14, 15). Wiadomo, że choć bardziej kosztowne są skuteczniejsze niż stosowane zbiorowo (4, 5, 22). Ocena skuteczności działań indywidualnych, jeśli nie są one prowadzone w sposób kontrolowany i ujednolicony, nie jest w pełni wiarygodna. Postanowiono więc skorzystać z doświadczeń zdobytych przez stomatologów niemieckich, którzy od 1993 r. zostali zobligowani ustawą do odpłatnego prowadzenia usług profilaktycznych wg programu indywidualnej profilaktyki (IP) u dzieci i młodzieży w wieku 6-18 lat (12). Cel pracy stanowiła, niezależnie od dyspanseryzacji, ocena skuteczności na podstawie analizy wartości dwóch wskaźników – krwawienia dziąseł i stycznej płytki bakteryjnej podczas kolejnych wizyt IP u dziewcząt i chłopców w wieku 6-18 lat.

Materiał i metody

Ocenę przeprowadzono u wszystkich pacjentów w wieku od 6 do 18 lat zgłaszających się do praktyki stomatologicznej, których zakwalifikowano do czterech grup: grupa I, 6-9 lat liczyła 67 dzieci, grupa II, 10-12 lat, liczyła 51 osób, grupa III, 13-15 liczyła 35, a IV, 16-18 lat, liczyła 29 osób.

Badanie wartości wskaźników przeprowadzono wielokrotnie: pierwsze przed podjęciem czynności profilaktycznych, następne na każdej kolejnej wizycie. W pierwszej kolejności oceniano SBI a w następnej API. SBI badano za pomocą zgłębnika periodontologicznego wprowadzanego delikatnie do kieszonki dziąsłowej na powierzchni mesialnej i dystalnej każdego zęba. Znakiem (+) oznaczano krwawienie, a znakiem (-) brak krwawienia na karcie opracowanej dla wszystkich lekarzy stosujących IP. W kwadrantach I i III po stronie policzkowej, a w kwadrantach II i IV po stronie podniebiennej.

W następnej kolejności oznaczano API po wybarwieniu płytki bakteryjnej. Jeśli na zębach stwierdzano pola wybarwione oznaczano je na karcie badania znakiem +, jeśli nie znakiem –. Odsetkowe wartości obu wskaźników odczytywano z legendy i odnotowywano w poszczególnych kwadrantach po przeciwnej stronie łuku, w stosunku do SBI. Zgodnie z obowiązującym programem IP realizowano go w pięciu etapach. W etapie I – IP1 wykonywano pomiary SBI i API, przeprowadzano instruktaż higieny, przekazywano wskazania żywieniowe, przeprowadzano profesjonalne oczyszczanie uzębienia i fluoryzację kontaktową. Jeśli obecne były ubytki próchnicowe, leczono je. W etapie następnym IP2 wykonywano pomiar SBI i API. Jeśli obserwowano wzrost wartości lub utrzymywanie się ich na poziomie z IP1 przeprowadzano ponownie instruktaż higieny, remotywację i ewentualnie ponowne profesjonalne oczyszczanie. IP3 stanowił powtórkę IP2 i miał miejsce wyłącznie w razie niepowodzenia. Podczas IP4 przeprowadzano fluoryzację kontaktową, a podczas IP5 – lakowanie bruzd (15), jeśli osiągnięto prawidłową higienę jamy ustnej. Wartości wskaźników zapisane w karcie indywidualnej przenoszono do karty zbiorczej i obliczano wartości średnie. Skuteczność IP oceniano w zależności od płci, wieku, zabiegów profilaktycznych takich jak fluoryzacja endogenna, lakowanie bruzd, szczoteczkowanie. Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej (8, 19).

Wyniki badań

Wyniki badań zebrano w tabelach 1-4.

Tabela 1. Wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców w grupie I, 6-9-latków podczas kolejnych wizyt IP.

Płeć	Wizyta kolejna	N	Wartość średnia SBI ? SD	Wartość średnia API ? SD
Dziewczęta N = 36	1	36	38,4 ? 17,3	49,0 ? 23,3
	2	34	30,8 ? 14,0	42,7 ? 19,8
	3	30	33,9 ? 14,6	42,6 ? 23,2
	4	26	31,2 ? 16,2	40,2 ? 20,9
	5	19	27,3 ? 16,5	35,5 ? 24,6
Chłopcy N = 31	1	31	38,9 ? 20,4	51,9 ? 25,6
	2	30	32,8 ? 21,1	45,5 ? 19,5
	3	29	33,7 ? 18,5	44,5 ? 18,6
	4	24	38,4 ? 17,2	50,2 ? 21,4
	5	16	38,2 ? 21,9	47,3 ? 26,4
Razem N = 67	1	67	38,6 ? 18,6	50,6 ? 24,2
	2	64	31,7 ? 17,6	44,0 ? 19,6
	3	59	33,8 ? 16,5	43,5 ? 20,9
	4	50	34,6 ? 16,9	45,0 ? 21,5
	5	35	32,3 ? 19,7	40,9 ? 25,7

Tabela 2. Wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców w grupie II, 10-12-latków podczas kolejnych wizyt IP.

Płeć	Wizyta kolejna	N	Wartość średnia SBI ? SD			Wartość średnia API ? SD
Dziewczęta N = 26	1	26	36,6	? 17,2		47,3	? 18,7	p < 0,04
	2	26	33,9	? 11,1	p < 0,04	47,1	? 18,9
	3	26	33,7	? 12,9	p < 0,03	44,7	? 22,9
	4	20	36,3	? 15,2		45,8	? 20,3
	5	17	30,5	? 14,1		37,6	? 21,8
Chłopcy N = 25	1	25	45,0	? 20,4		57,2	? 18,8	p < 0,04
	2	25	46,1	? 18,5	p < 0,04	55,2	? 19,1
	3	24	44,3	? 15,3	p < 0,03	51,4	? 19,8
	4	20	41,9	? 10,9		46,4	? 16,9
	5	13	39,3	? 15,5		46,7	? 23,3
Razem N = 51	1	51	40,7	? 19,1		52,1	? 19,2
	2	51	39,9	? 16,3		51,1	? 19,2
	3	50	38,8	? 15,0		47,9	? 20,1
	4	40	39,1	? 13,3		46,1	? 18,4
	5	30	34,3	? 15,1		41,6	? 22,5

Tabela 3. Wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców w grupie III, 13-15-latków podczas kolejnych wizyt IP.

Płeć	Wizyta kolejna	N	Wartość średnia SBI ? SD			Wartość średnia API ? SD
Dziewczęta N = 18	1	18	43,7	? 28,6	p < 0,05	52,6	? 27,7
	2	18	41,8	? 19,6		50,1	? 26,4	p < 0,05
	3	17	34,2	? 15,6	p < 0,03	48,1	? 23,1
	4	17	35,1	? 16,2		43,9	? 20,1	p < 0,02
	5	12	31,7	? 19,4	p < 0,03	32,2	? 15,8	p < 0,002
Chłopcy N = 17	1	17	53,5	? 19,3	p < 0,05	68,8	? 23,9
	2	16	52,9	? 18,3		66,9	? 20,2	p < 0,05
	3	14	46,1	? 12,4	p < 0,03	64,8	? 23,3
	4	13	44,0	? 14,0		64,8	? 23,4	p < 0,02
	5	12	45,4	? 18,9	p < 0,03	59,8	? 21,4	p < 0,002
Razem N = 35	1	35	48,4	? 24,7		60,4	? 26,8
	2	34	47,0	? 19,6		58,0	? 24,8
	3	31	39,5	? 15,3		55,6	? 24,3
	4	30	38,9	? 15,7		53,0	? 23,6
	5	24	38,5	? 20,0		46,0	? 23,2

Tabela 4. Wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców w grupie IV, 16-18-latków podczas kolejnych wizyt IP.

Płeć	Wizyta kolejna	N	Wartość średnia SBI ? SD			Wartość średnia API ? SD
Dziewczęta N = 16	1	16	35,1	? 12,7		44,8	? 18,3	p < 0,04
	2	16	32,2	? 11,5		42,6	? 19,5
	3	14	30,6	? 14,2	p < 0,01	44,9	? 24,6
	4	11	35,8	? 18,4		43,4	? 21,3
	5	8	29,9	? 10,2	p < 0,03	34,5	? 10,8
Chłopcy N = 13	1	13	40,0	? 12,7		53,9	? 20,9	p < 0,04
	2	13	37,7	? 11,0		48,9	? 17,0
	3	12	46,7	? 11,0	p < 0,01	56,4	? 17,7
	4	10	45,0	? 11,3		55,7	? 15,7
	5	9	41,3	? 10,2	p < 0,03	53,0	? 14,9
Razem N = 29	1	29	37,3	? 12,8		48,9	? 19,7
	2	29	34,7	? 11,4		45,4	? 18,4
	3	26	38,0	? 15,0		50,2	? 22,0
	4	21	40,2	? 15,8		49,2	? 19,4
	5	17	35,9	? 11,5		44,3	? 15,9

W tabeli 1 przedstawiono wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców grupy I, 6-9 lat podczas kolejnych wizyt IP. Wartości wskaźników nie różniły się istotnie u dziewcząt i chłopców. Analiza wykazała jednak bardzo wysoką pozytywną korelację między ich wartościami przy zastosowaniu współczynnika rang Spearmana (8) jak i współczynnika korelacji liniowej Pearsona (8, 19) przy poziomie istotności p <0,001 we wszystkich szeregach analizowanych.

Tabela 2 – przedstawia wartości SBI i API u dziewcząt i chłopców w grupie II, 10-12-latków podczas kolejnych wizyt IP i ujawnia ich istotne różnice dla SBI podczas IP2 (p <0,04) i IP3 (p <0,03) zaś dla API w czasie IP1 przy p <0,04. Korelacja pozytywna przy p <0,001 między wartościami SBI i API obserwowana była na każdej wizycie IP.

Tabela 3 zawiera wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców w wieku 13-15 lat podczas kolejnych wizyt IP. Wartości średnie SBI różniły się istotnie podczas IP1 (p <0,05), IP3 (p <0,03) i IP5 (p <0,03). Wartości średnie API różniły się podczas IP2 (p <0,05), IP4 (p <0,02) i IP5 (p <0,002). Wartości obydwu wskaźników były niższe u dziewcząt niż u chłopców. Dodatnia korelacja między ich wartościami utrzymywała się na stałym wysokim poziomie (p <0,001) podczas każdego badania u dziewcząt i podczas drugiego u chłopców.

Tabela 4 przedstawia wartości średnie SBI i API u dziewcząt i chłopców w wieku 16-18 lat. SBI wykazywał wartości średnie niższe podczas IP3 przy p <0,01 i IP5 (p <0,03). Wartości średnie API były niższe u dziewcząt niż u chłopców tylko podczas IP5 przy p <0,04. W tej grupie korelacja pozytywna między wartościami średnimi SBI i API wystąpiła podczas IP1, IP2 i IP3, co prawdopodobnie uwarunkowane było brakiem utrwalonych nawyków higienicznych (ta grupa najpóźniej objęta została programem IP).

Omówienie wyników badań

Dzieci grupy I miały największe szanse na uzyskanie najlepszych wyników zastosowanych zabiegów profilaktycznych; zgłaszały się bowiem najwcześniej i w najbardziej, ze wszystkich badanych grup odpowiednim wieku, pełnego uzębienia mlecznego lub wczesnego uzębienia mieszanego. Wartości średnie SBI oceniane podczas badania wstępnego, chociaż mieściły się dopiero na trzecim miejscu 4-stopniowej skali oceny (<10%, 20-10%, 50-20%, 100-50%), były jednak najniższe spośród grup badanych.

Wskaźnik API w tej grupie, prezentujący 5-stopniową skalę zaczynając od <25%, 35-25%, 50-35%, 50-70% i 100-70%, mieści się w granicach 35-50%, określony był jako higiena niedostateczna, ale możliwa do poprawy.

Zabiegi profilaktyczne, podstawowe mogą zaowocować nabyciem nawyków korzystnych eliminujących płytkę próchnico- i zapaleniotwórczą, a także nawyków dietetycznych hamujących rozwój płytki bakteryjnej. Wyniki długofalowych działań będą miały inną wartość kiedy dzieci tej grupy osiągną wiek 16-18 lat.

Dziewczęta grupy II (tab. 2) w wieku 10-12 lat posiadające późne uzębienie mieszane lub wczesne stałe, prezentowały wartości średnie SBI zbliżone do grupy I. Chłopcy grupy II mieli średnie wartości SBI wyższe niż ich rówieśnice (różnice istotne podczas IP2 i IP3) i młodsi badani z grupy I. Fakt ten można tłumaczyć wyższymi wartościami API czyli gorszą higieną. W tej grupie wystąpiła również wysoka, pozytywna korelacja między SBI i API.

W grupie III – 13-15-latków obserwuje się wzrost średnich wartości SBI zarówno u dziewcząt jak i u chłopców (tab. 3), chociaż większy u chłopców. Występuje też bardzo wysoka pozytywna korelacja między SBI i API. API w tej grupie podczas IP2, IP4 i IP5 był niższy u dziewcząt niż u chłopców i z wizyty na kolejną wizytę obniżał się bardziej u dziewcząt niż u chłopców, jednak ciągle niezadowalająco. Świadczy to o złych nawykach dietetycznych i higienicznych, co bardziej dotyczyło chłopców. Grupa 13-15-latków posiadała wczesne uzębienie stałe, jednak zbyt późno weszła w program IP i prezentowała wartości średnie wskaźników niebezpieczne dla zdrowia jamy ustnej. Wydaje się, iż wartości SBI stanowią nie tylko odzwierciedlenie stanu higieny jamy ustnej określanego przez API ale prawdopodobnie również wpływ okresu dojrzewania i związanych z tym przemian hormonalnych ustroju.

Młodzież 16-18-letnia, chociaż najpóźniej objęta została programem IP, prezentowała wartości SBI zbliżone do grupy 6-9-latków, jeśli chodzi o dziewczęta, zaś chłopcy mieli wartości SBI zbliżone do badanych chłopców z grupy II – 10-12-latków.

Podobnie zachowywały się wartości API; dziewczęta wykazywały średnie wartości API w granicach wartości tego wskaźnika u dziewcząt z grupy I, a chłopcy wyższą niż ich koledzy z grupy I i II. Z tych wyników należy wnioskować, iż badani 16-18-letni pacjenci nie zdołali nabyć nawyków ani dietetycznych ani higienicznych. Prawdopodobnie będą oni wysokopłatnymi pacjentami praktyk stomatologicznych jeśli przekroczą wiek 18 lat i przestaną podlegać finansowanym przez Ogólne Kasy Chorych zabiegom profilaktycznym.

Wnioski

1. Wskaźniki SBI i API prawdziwie odzwierciedlają skuteczność zabiegów profilaktycznych prowadzonych w IP.

2. Wartości średnie SBI i API podczas poszczególnych wizyt IP ujawniły wysoką korelację dodatnią, a więc są wskazaniem do prowadzenia zabiegów higienicznych i realizacji wskazań dietetycznych.

3. W grupie I, 6-9-latków nie ujawniono wpływu płci na wartość ocenianych wskaźników w odróżnieniu od pozostałych grup wieku.

4. Największy wpływ czasu rozpoczęcia IP na wartości wskaźników stwierdzono w grupach II i III (10-12, 13-15-latków).

5. Nie osiągnięto oczekiwanej poprawy, czyli obniżenia wartości wskaźników w żadnej z grup, które pozwalałyby zaszeregować dzieci i młodzież badaną do grupy bez ryzyka próchnicy.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Onkologia dla stomatologów

Dysfunkcja czaszkowo-żuchwowa

Podstawy mikrobiologii dla stomatologów

Piśmiennictwo

1. Adamowicz-Klepalska B., Karczewski A.: Próba oceny działań profilaktyczno-leczniczych w populacji dzieci 12-letnich w odniesieniu do środowiska zamieszkania oraz dostępności opieki stomatologicznej w województwie włocławskim. Czas. Stomat., 1998, LI, 8, 511-517. 2. Ainamo J., Parviainen K.: Influence of increased toothbrushing frequency on dental health in low, optimal and high fluoride areas in Finland. Community Dent Oral Epidemiol. 1998, 17, 3, 296-299. 3. Axellsson P.: Effects of controlled oral hygiene procedures on caries and periodontal disease in adults. Results after 15 years. Preventive Dental Health Center, Karlstad, Schweden 1998. 4. Axellsson P.: Preventive Programs. Preventive Dental Health Center, Karlstad, Schweden 1998a. 5. Bartsch N., Bauch J.: Gruppen – und Indyvidualprophylaxe in der Zahnmedizin. Institut der Deutchen Zahnärzhte Materialien – reiche Band 13. Deutscherärzhte – Verlag, Köln 1992. 6. Bergman J.E.: Prophylaxe 2000. Oral Prophylaxe 2000, 22, 1, 14-20. 7. Björtness E.: The importance of oral hygiene on variance in dental caries in adults. Acta Odontol. Scand. 1991, 49, 1, 97-102. 8. Bulman J.S., Osborn J.F.: Statisics in Dentistry. BDJ Creat Britain Biddles LTD and Kings Lynn, 1997. 9. Chesters S.K. et al.: Effect of oral care habits on caries in adolescents. Caries Res. 1992, 26, 3, 299-304. 10. Einwag G., Gallitz N.: Süssigkeitenkonsum. Oralprophylaxe 1998, 10, 1, 74-78. 11.Gehring F.: Kariesprophylaxe durch den Einsatz von Zuckerersatzstoffen. Zahnärztl. Mitt. 1990, 80, 11, 900-904. 12. Institut der Deutchen Zahnärzte (IDZ): Dritte Deutsche Mundgesundheitsstudie (DMS). Köln, 1993, Juni, 3, 4-12. 13. Jańczuk Z., Lisiecka K.: Czy możliwy jest skuteczny program profilaktyki próchnicy? Zebranie szkoleniowo-naukowe PTS, Szczecin, 19.02.2000. 14. Jańczuk Z., Wójtowicz D.: Ocena skuteczności różnych modeli profilaktyki próchnicy u dzieci i młodzieży. Czas. Stomat., 1991, XLIV, 9, 590-595. 15. Kassenzahnärztliche Vereignigung Schleswig-Holstein: Massnahmen zur Verhütung von Zahnerkrankungen (Individualprophylaxe). 1999. 16. Kersting M., Chahda C., Schoch G.: Fluoridzufuhr mit bilanzierten Diäten für Säuglinge. Oralprophylaxe, 1999, 21, 2, 92-93. 17. Künisch J. et al.: Kariesrisiko-Einschätzungen bei 8-jahrigen. Dtsch. zahnärztl. Z. 1999,54, 9,584-589. 18. Laurisch L.: Individualprophylaxe. Diagnostik und Therapie des individuellen Kariesrisikos. Carls Hauser Verlag, München, Wien 1994. 19. Mikulski T.: Statystyka medyczna. PAM Szczecin 1994. 20. Pudel V.: Grenzen und Möglichkeiten der Einschränkung des Konsums zuckerhaltiger Nahrungsmittel bei Kindern. Oralprophylaxe 1987, 9, 1, 26-31. 21. Schreitle R., Siebert G.: Zahngesundheit und Ernährung. Hauser, München, 1987. 22. Seppä L., Hausen H.: Die Identifizierung von Kariesrisikopatienten. Oralprophylaxe 1998, 10, 2, 96-101.

Nowa Stomatologia 2/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2002:

- reklama -