Diagnozowanie grzybicy jamy ustnej przy pomocy testów Candida ID firmy Bio-Merieux

Kandydoza należy do zakażeń wywołanych przez wiele różnych gatunków grzybów z rodzaju Candida. Candida albicans jest gatunkiem najczęściej odpowiedzialnym za powstawanie kandydozy w jamie ustnej u ludzi. Zakażenia te mogą być także wywoływane przez inne gatunki grzybów, rzadziej spotykanych, takich jak: C. tropikalis, C. parapsilosis, C. crusei oraz C. glabrata (2, 5, 6).

Drożdżaki z rodzaju Candida, a zwłaszcza C. albicans występują u 40-80% zdrowych ludzi i należą do saprofitycznej flory jamy ustnej, przewodu pokarmowego i narządów płciowych (3, 8, 9).

W związku z powszechnym występowaniem C. albicans trudne jest określenie kiedy i dlaczego mikroorganizm ten może stać się patogenem chorobotwórczym. Samo wyizolowanie kolonii C. albicans z materiału klinicznego nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem jego patogenności, której pojawienie się jest związane z konwersją drobnoustroju do formy pseudomycelialnej (strzępkowej, grzybniowej), lub za jej wyznacznik przyjmuje się masywność wzrostu kolonii (5, 6, 7). Z punktu widzenia lekarza praktyka, najistotniejszym jest aspekt kliniczny. W tym kontekście drobnoustrój, który wywołał w organizmie określone zmiany kliniczne lub inne subiektywne objawy zapalenia najprawdopodobniej odgrywa rolę patogenu.

W jamie ustnej występują następujące postacie kliniczne kandydozy: ostra rzekomobłoniasta, przewlekła rzekomobłoniasta, ostra zanikowa, przewlekła zanikowa, przewlekła śluzowo-skórna, przewlekła hiperplastyczna oraz zapalenie kątów ust (5, 8, 9).

Czynniki predysponujące, które mogą mieć istotny wpływ na zakażenie drożdżakami, można podzielić na czynniki niezależne od drobnoustroju, związane z organizmem żywiciela i determinanty chorobotwórczości zależne od gatunku C. albicans (tab. 1).

Celem pracy było określenie jak często wstępna diagnoza, oparta na dokładnym wywiadzie oraz badaniu przedmiotowym, jest zgodna z wynikiem badania mykologicznego, przeprowadzonego w gabinecie stomatologicznym oraz zweryfikowanego kolejnym badaniem, w specjalistycznej pracowni mykologicznej.

Badaniem objęto 10 pacjentów u których subiektywne dolegliwości ze strony jamy ustnej zgłaszane podczas wywiadu stomatologicznego oraz badanie wewnątrzustne wskazywałyby na występowanie grzybów (tab. 2).

Przeprowadzono badanie wewnątrzustne. Rozpoznanie postawione na podstawie badania klinicznego oraz wywiadu potwierdzono badaniem mykologicznym. Badanie mykologiczne wykonano w oparciu o testy diagnostyczne Candida ID, firmy Bio-Merieux. Podloże Candida ID jest podłożem służącym do hodowli i identyfikacji gatunku Candida albicans oraz wstępnej identyfikacji innych gatunków drożdżaków. Candida ID jest dwustronną płytką plastikową, pokrytą podłożem agarowym do hodowli grzybów. Niebieski kolor jaki uzyskują kolonie Candida albicans jest wynikiem wybiórczej hydrolizy chromogennego substratu przez enzym – heksozaminidazę w obecności induktora enzymu (patent Bio-Merieux). Aktywność innego enzymu (nie mającego wpływu na aktywność heksoamidazy) pozwala na lepsze rozróżnienie mieszanych hodowli i wstępną identyfikację innych gatunków. Wzrost flory bakteryjnej został zahamowany przez dodanie wybiórczej mieszaniny. Podłoże Candida ID pozwala wykryć przy pomocy tradycyjnych technik wzrost drożdżaków oraz grzybów strzępkowych w materiale biologicznym. Materiał do badania mykologicznego pobierano z jamy ustnej (błony śluzowej policzków, podniebienia oraz języka) za pomocą jednorazowych jałowych tamponików i posiewano na płytkę. Następnie pobrany materiał inkubowano w temperaturze 30-37°C przez 48 godzin. Grzyby identyfikowano na podstawie wzrostu kolonii na płytce. Okrągłe kolonie Candida albicans, gładkie, wypukłe, wyraźnie odgraniczone od nie barwiącego się podłoża, barwy niebieskiej, świadczyły o dodatnim wyniku testu. Brak wzrostu o ujemnym.

Z 10 osób objętych obserwacją, u których po przeprowadzeniu badania podmiotowego i przedmiotowego, podejrzewano grzybicę jamy ustnej, u pięciu osób potwierdzono infekcję C. albicans przy pomocy testu Candida ID jak i dodatkowego badania mykologicznego, przeprowadzonego w specjalistycznej pracowni wraz z ew. mykogramem. Wyniki testu Candida ID były całkowicie zgodne z wynikami badania przeprowadzonego w pracowni mykologicznej.

Wyniki przeprowadzonych badań przedstawiono w tabeli 2.

Zakażenia skóry i błon śluzowych drożdżakiem z gatunku Candida mogą wystąpić we wszystkich grupach wiekowych chorych. Jedynie u osób ogólnie zdrowych kandydoza powierzchowna przebiega jako łagodne schorzenie, poddające się leczeniu przy użyciu większości dostępnych leków działających miejscowo przeciwgrzybiczo. W ostatnich latach nastąpił znaczący wzrost zachorowań na kandydozę układową i rozsianą. Prawdopodobnie jest on związany z wzrastającą liczbą osób z niedoborami odpornościowymi (pacjenci po chemioterapii nowotworów, przeszczepach narządów, szpiku, leczeni immunosupresyjnie), oraz z zespołem nabytego niedoboru odporności. Kandydoza może stanowić dla nich groźne powikłanie zagrażające życiu. Dlatego też, istnieje potrzeba opracowania skutecznych, prostych w zastosowaniu i jak najbardziej dokładnych metod wczesnej diagnostyki (1, 4). Wyniki powyższych badań wskazują na ograniczoną wartość wywiadu i badania wewnątrzustnego w diagnozowaniu grzybicy jamy ustnej. Jedynie u połowy pacjentów zgłaszających dolegliwości subiektywne, charakterystyczne dla grzybicy jamy ustnej wykazano faktyczną infekcję Candida albicans. Wyniki te, choć uzyskane na skąpej grupie badanych, wskazują na bezwzględną konieczność weryfikacji badania przedmiotowego i podmiotowego badaniem mykologicznym.

Test Candida ID wydaje się być pomocnym w pracy lekarza stomatologa ze względu na możliwość bezpośredniej diagnostyki w gabinecie, bez konieczności kierowania pacjenta do odległych placówek specjalistycznych. Ze względu na niską cenę, łatwość zastosowania i wysoką czułość, test Candida ID może służyć jako badanie przesiewowe. Badanie to nie określa jednak wrażliwości drobnoustroju na konkretne grupy antybiotyków, co może stanowić poważny dylemat terapeutyczny. Dlatego wciąż celowe jest zlecanie badań laboratoryjnych lub stosowanie testów uwzględniających możliwość ustalenia antymykogramu, a nie tylko obecność bądź brak patologicznej flory grzybiczej.