Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2002 » Wady szkliwa w zębach stałych u dzieci w wieku szkolnym

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Profesjonalny, stricte ręczny serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Anna Sosnowska-Boroszko¹, Anna Gordon¹, Jolanta Siemińska², Aleksander Remiszewski¹, Jadwiga Janicha¹, Maria Wacińska-Drabińska¹, Anna Grzybowska¹, Adam Goliński¹, Agnieszka Wal¹, Małgorzata Piętowska¹, Faride Valipour Kolti¹, Halszka Boguszewska-Gutenbaum¹

Wady szkliwa w zębach stałych u dzieci w wieku szkolnym

Enamel anomalies in permanent dentition of school children

¹z Zakładu Stomatologii Dziecięcej ISAM w Warszawie,
p.o. Kierownika: dr n. med. Aleksander Remiszewski
²z Katedry i Zakładu Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej AM w Warszawie,
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. zw. dr hab. n. med. Ewa Szczepańska-Sadowska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Gnatofizjologia stomatologiczna

Choroby zawodowe lekarzy stomatologów

Fizjologia i patologia błony śluzowej jamy ustnej

Wielu autorów, zarówno polskich jak i zagranicznych, coraz częściej porusza w swoich pracach problem wzrostu frekwencji zaburzeń mineralizacji szkliwa u dzieci (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10). Powszechność oraz wciąż niewyjaśnione jednoznacznie przyczyny tego zjawiska powodują, że wielu autorów podejmuje badania w tym kierunku (2, 3, 4, 11, 9, 10). Również obserwacje własne lekarzy z naszej kliniki oraz coraz częstsze pytania rodziców dotyczące zmian na zębach ich dzieci skłoniły nas do szerszego zainteresowania się tym problemem oraz do rozpoczęcia podobnych badań.

Celem pracy była ocena rodzaju i częstości występowania zaburzeń mineralizacji szkliwa u dzieci w jednej z warszawskich szkół.

MATERIAŁ I METODA

Badaniem wstępnym objęto 409 dzieci w wieku szkolnym zamieszkujących teren o śladowej zawartości fluoru w wodzie pitnej. Spośród tych uczniów wyłoniono grupę 96 dzieci ze stwierdzonymi zmianami na szkliwie w wieku 10-15 lat i poddano ją dalszym szczegółowym badaniom.

Badania wstępne przeprowadzili asystenci naszej kliniki przy użyciu zgłębnika i lusterka w oświetleniu sztucznym. Badano zęby nie oczyszczone i nie osuszone.

Dalszej szczegółowej oceny zmian szkliwa dokonano w gabinecie stomatologicznym.

Podczas badania zęby zostały profesjonalnie oczyszczone ze złogów nazębnych i osuszone.

Wyniki badań zostały zapisane w specjalnie opracowanej karcie klinicznej uwzględniającej: diagram uzębienia, ocenę stanu przyzębia i warunków zgryzowych oraz wskaźnik OHI i DDE Index.

Ponadto rodziców pacjentów poproszono o wypełnienie ankiety zawierającej pytania mogące być pomocne w określeniu ewentualnych przyczyn występujących zaburzeń mineralizacji szkliwa. Jednakże analiza ankiet oraz ewentualne zależności między danymi z ankiety a występowaniem zmian na szkliwie będą przedmiotem dalszych prac.

Epidemiologiczny wskaźnik rozwojowych uszkodzeń szkliwa – DDE Index, którym posłużyliśmy się w celu opisania zmian na szkliwie zębów stałych zawierał następujące parametry:

1.Typ zmian szkliwa:

prawidłowe

nieprzezroczystość (białokremowa)

nieprzezroczystość (żółtobrązowa)

hipoplazja (wgłębienia)

hipoplazja (bruzdy poziome)

hipoplazja (bruzdy pionowe)

hipoplazja (brak szkliwa)

przebarwienia szkliwa bez nieprzezroczystości

inne uszkodzenia

2.Liczebność i ograniczenie zmian szkliwa:

pojedyncze

wielokrotne

rozlane, delikatne białe

rozlane plamkowatości

3.Umiejscowienie zmian szkliwa:

połowa dodziąsłowa

połowa przysieczna

powierzchnia żująca

guzki zębów

Stosując się do zaleceń autorów wskaźnika DDE brano pod uwagę powierzchnię językową i wargową zębów przednich i bocznych oraz powierzchnię żującą zębów przedtrzonowych i trzonowych. W każdym przypadku było możliwe zakodowanie dwóch lub więcej różnych zmian umiejscowionych na tej samej powierzchni zęba – kombinacja zmian. Podobnie postępowano w przypadku określania liczebności i ograniczenia zmian.

Otrzymane wyniki poddano analizie statystycznej, w której wyznaczano częstości występowania i błędy analizowanych typów zmian z rozkładu dwumianowego. Dla wartości ilościowych wyznaczano wartości średnie i błędy rozkładu normalnego. Różnice między wyznaczanymi wartościami porównywano testem t-studenta. Różnice uznawano za istotne statystycznie przy p<0,05.

WYNIKI BADAŃ

Wyniki badań wstępnych zostały przedstawione w tabeli 1. W badanej grupie 409 uczniów zaburzenia mineralizacji szkliwa stwierdzono u 153 dzieci, co stanowiło 37,8% całej badanej populacji.

Stwierdzono również, że zmiany szkliwa w równym stopniu dotyczyły chłopców (36,8%) jak i dziewczynek (38,0%) (tab. 1).

Tabela 1. Frekwencja zmian szkliwa.

Badani	Liczba badanych	Zmiany szkliwa
Dziewczynki	200	76 (38,0%)
Chłopcy	209	77 (36,8%)
Razem	409	153 (37,8%)

W dalszej części pracy przedstawiono wyniki badań szczegółowych. Analizę rozpoczęto od określenia odsetka zębów szczęki i żuchwy ze zmianami szkliwa (ryc. 1, 2).

Ryc. 1. Odsetek zębów szczęki ze zmianami w szkliwie.

Ryc. 2. Odsetek zębów żuchwy ze zmianami w szkliwie.

W szczęce w ponad 61% zębów stwierdzono zaburzenia mineralizacji szkliwa. Najwięcej zmian odnotowano w siekaczach przyśrodkowych (72%) i bocznych (ok. 66%) oraz w zębach przedtrzonowych (w ponad 65%). W grupie zębów I trzonowych w ponad 50% zębów stwierdzono zmiany (ryc. 1). W żuchwie w ok. 37% zębów stwierdzono zmiany szkliwa. Najwięcej zmian dotyczyło zębów przedtrzonowych (ponad 50%) i I trzonowych (ok. 50%), w najmniejszym stopniu siekaczy (ok. 24%) (ryc. 2 – str. 118). Następnie zbadano typy zmian najczęściej występujące w badanych zębach. Dla potrzeb analizy statystycznej utworzono sześć następujących grup:

zęby I trzonowe szczęki

zęby przedtrzonowe szczęki

zęby odcinka przedniego szczęki tj. od kła do kła

zęby I trzonowe żuchwy

zęby przedtrzonowe żuchwy

zęby odcinka przedniego żuchwy tj. od kła do kła

Zęby II trzonowe zostały wyłączone z dalszej analizy ze względu na inny czas mineralizacji w stosunku do zębów I trzonowych. Rozkład typów zmian szkliwa w poszczególnych grupach zębów ilustruje rycina 3 – str. 118.

Ryc. 3. Typy zmian szkliwa w obrębie zębów szczęki i żuchwy.

Zaburzenia mineralizacji szkliwa stwierdzono w 49% ogółu badanych zębów. Najczęściej występowały zmiany o charakterze nieprzezroczystości białokremowej, które stanowiły 46% badanych zębów. Pozostałe typy zmian stanowiły mniej niż 1% wszystkich zaburzeń i zostały określone jako „inne”. Analizując te wyniki zaobserwowano, że w każdej grupie zębów dominował typ zmian w postaci nieprzezroczystości białokremowej – stanowił on 94,5% ujawnionych wad szkliwa.

Rozpatrując liczebność i ograniczenie zmian szkliwa, (ryc. 4), stwierdzono, że najczęściej występowały zmiany o charakterze rozlanym, przy czym w grupie tej zawarte zostały zarówno zmiany o charakterze rozlanych, delikatnych białych linii i rozlanych plamkowatości. Najrzadziej występowały ograniczone zmiany pojedyncze i wielokrotne, a ich rozmieszczenie dla poszczególnych grup zębowych było proporcjonalne do ogólnej liczby zębów ze zmianami.

Ryc. 4. Liczba i ograniczenie zmian szkliwa na zębach szczęki i żuchwy.

W badaniach określono również umiejscowienie zmian szkliwa (ryc. 5). W grupie wszystkich badanych zębów zaburzenia mineralizacji szkliwa występowały najczęściej na połowie przysiecznej korony zęba (ok. 15%). Natomiast połowa dodziąsłowa jak i guzki zębowe zajęte były w równym stopniu (ok. 8%). Najrzadziej zmiany umiejscowione były na pozostałej części powierzchni żującej (po wyłączeniu guzków). W grupie zębów trzonowych szczęki i żuchwy dominowały zmiany na powierzchni dodziąsłowej i guzkach zębów oraz kombinacje zmian obejmujące dwie powierzchnie zęba. W zębach przedtrzonowych szczęki i żuchwy zajęte były głównie guzki zębowe, a zmiany zlokalizowane były najczęściej na dwóch powierzchniach. W grupie zębów przednich szczęki i żuchwy najczęściej zmiany występowały na połowie przysiecznej korony zęba.

Ryc. 5. Umiejscowienie zmian szkliwa na zębach szczęki i żuchwy.

Zbadano również zależność pomiędzy liczbą zębów ze zmianami, a liczbą zajętych powierzchni zęba (ryc. 6). Wraz ze wzrostem liczby zębów ze zmianami, zmiany występują na więcej niż jednej powierzchni.

Ryc. 6. Zależność pomiędzy liczbą zębów ze zmianami a liczbą zajętych powierzchni zęba.

Na podstawie diagramu z karty klinicznej obliczono średnią PUW – 6,4 i wskaźnik OHI – 1,7. W trakcie analizy statystycznej wykazano zależność pomiędzy liczbą zębów ze zmianami a liczbą PUW (ryc. 7). Wykazano prawidłowość, że liczba PUW wzrasta wraz z rosnącą liczbą zębów ze zmianami szkliwa. Nie stwierdzono zależności w odniesieniu do wskaźnika OHI.

Ryc. 7. Zależność pomiędzy liczbą zębów ze zmianami a liczbą PUW.

OMÓWIENIE WYNIKÓW I DYSKUSJA

W badanej grupie zaburzenia mineralizacji szkliwa dotyczyły 37,8% uczniów. Frekwencja ta jest wysoka biorąc pod uwagę fakt, że w badanej grupie były również dzieci najmłodsze, które nie miały jeszcze wszystkich zębów stałych (7). Tak wysoką frekwencję wykazali autorzy w innych badaniach. Kwiatkowska i wsp. (8) badając dzieci w wieku 14-15 lat, zaburzenia mineralizacji szkliwa stwierdziła u 51,5% badanych. Podobnie Opałko wśród 58,9% badanych dzieci 10-letnich stwierdziła enamelopatie.

W badanej populacji nie stwierdzono zależności istotnej statystycznie, pomiędzy częstością występowania zmian szkliwa, a płcią. Podobne wyniki uzyskali w swoich pracach inni autorzy w kraju (3, 4, 5, 6, 7). Natomiast podczas badań w Policach Woźniak uzyskał odmienne wyniki (2). Odnotował on więcej przypadków enamelopatii u dziewcząt (96,5%) niż u chłopców (91,9%). Autor tłumaczy ten fakt, zróżnicowanymi możliwościami kompensacji analogicznych czynników środowiskowych u dzieci zależnie od płci.

Analiza wyników badań wykazała statystycznie istotne różnice w występowaniu zmian na zębach szczęki i żuchwy. Stwierdzono więcej zębów ze zmianami w szczęce (61,1%) niż w żuchwie (36,9%). Badania innych autorów potwierdziły nasze wyniki (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7).

Najwięcej zmian stwierdzono w grupie zębów przedtrzonowych szczęki, następnie siekaczy i kłów. Nasilenie się zmian w tych grupach zębów może być związane z podobnym okresem mineralizacji, przypadającym na okres wczesnego dzieciństwa. W wieku tym dzieci często chorują na choroby wieku dziecięcego, wirusowe, bakteryjne ze wzrostem temperatury (11, 12, 13, 14). Częste umiejscowienie zaburzeń mineralizacji w tych grupach zębów może być również związane z działaniem miejscowego czynnika uszkadzającego tj. stany zapalne toczące się w obrębie zębów mlecznych (12).

Przeprowadzone badania wykazały, że najczęstszym typem zaburzeń mineralizacji szkliwa, podobnie jak u innych autorów, była nieprzezroczystość białokremowa. Stanowiła ona 94,5% wszystkich wad wśród zbadanych zębów. Zmiany te najczęściej (29,6%) miały charakter rozlanych plamkowatości oraz linii (co może świadczyć o działaniu ogólnoustrojowego czynnika uszkadzającego). Drugimi co do częstości występowania były zmiany pojedyncze (związane z miejscowym czynnikiem uszkadzającym). Według doniesień autorów zagranicznych (16,17) zmiany o charakterze rozlanym występują w populacjach o zwiększonym spożyciu związków fluoru. Potwierdziły tę teorię również badania przeprowadzone w Policach, gdzie stężenie fluoru w powietrzu atmosferycznym było 17-krotnie wyższe od najwyższych dopuszczalnych norm. Autorzy zaobserwowali u 94,1% z badanych dzieci w wieku 14-15 lat enamelopatie. Przeważały zmiany o charakterze zmętnień białokremowych (93,3%) i najczęściej miały one charakter rozproszonych plamek lub linii (2).

Dzieci objęte przez nas badaniami zamieszkują teren o śladowej zawartości fluoru w wodzie pitnej. Z danych Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej zawartość fluoru waha się w granicach od 0,1 do 0,2 mgF/l, a nieco wyższy poziom znajduje się w wodach oligoceńskich 0,4 do 0,6 mgF/l (18). Z ankiety wypełnianej przez rodziców wiemy także, że tylko nieliczne dzieci przyjmowały fluor endogennie. Należy zatem zastanowić się czy istnieją inne znaczące źródła fluoru, lub też inne ogólnoustrojowe czynniki uszkadzające, obecne w naszym środowisku, które powodowałyby ciągły wzrost frekwencji enamelopatii o charakterze rozlanych zmian.

Podczas analizy statystycznej zaobserwowano, że u pacjentów z większą liczbą zębów ze zmianami, liczba PUW również wzrasta. Może to świadczyć o tym, że zęby objęte zaburzeniami mineralizacji szkliwa są bardziej podatne na próchnicę. Potwierdzają to badania Rucińskiej i wsp., w których wykazano, że miejsca zmętnienia szkliwa mają skrócony czas mikrodemineralizacji w porównaniu ze szkliwem prawidłowym tego samego zęba. (15). A zatem odporność na działanie czynników próchnicotwórczych również zmniejsza się.

W trakcie opracowywania danych wykazano również, że wraz ze wzrostem liczby zębów z zaburzeniami mineralizacji u danego pacjenta zmiany są bardziej intensywne i występują na więcej niż jednej powierzchni zęba. Świadczyć to może o działaniu ogólnoustrojowych czynników uszkadzających przez dłuższy czas obejmujących okresy mineralizacji kilku grup zębowych (12, 13).

WNIOSKI

Wobec rosnącej liczby dzieci z zaburzeniami mineralizacji szkliwa należy koniecznie kontynuować badania nad ustaleniem przyczyn występowania tych zmian, w celu ich eliminacji. Należy rozważyć również, czy zasadne jest powszechne podawanie fluoru endogennie dzieciom, nawet zamieszkującym teren o niskiej zawartości F w wodzie pitnej?

Biorąc pod uwagę, że szkliwo u pacjentów z zaburzoną mineralizacją jest bardziej podatne na procesy próchnicowe, należy objąć tę grupę szczególną opieką stomatologiczną i profilaktyką próchnicową.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Choroby przyzębia

Postępy w endodoncji Powtórne leczenie kanałowe i zabiegi chirurgiczne

Stomatologia zachowawcza tom 2

Piśmiennictwo

1.Stańczak-Sionek D. i wsp.: Wady szkliwa zębów stałych u dzieci 7- i 12-letnich w makroregionie warszawskim, badanych w latach 1987 i 1993. Przegląd Stomatologii Wieku Rozwojowego 2/3, 1996. 2. Woźniak K., Sych Z.: Szczegółowy rozkład parametrów wskaźnika DDE w populacjach o różnym stopniu ekspozycji na związki chemiczne w powietrzu atmosferycznym. Magazyn Stomatologiczny 9, 1999. 3. Kaczmarczyk J. i wsp.: Czy narasta występowanie enamelopatii rozwojowych zębów stałych. Czasopismo Stomatologiczne 11-12, 1993. 4. Ciepły J.: Zaburzenia mineralizacji tkanek twardych zębów u dzieci zamieszkujących rejony o śladowej i optymalnej zawartości fluoru w wodzie pitnej. Przegląd Stomatologii Wieku Rozwojowego 3, 1997. 5. Emeryk B. i wsp.: Badania porównawcze zaburzeń mineralizacji szkliwa u dzieci lubelskich. Czasopismo Stomatologiczne, 1994, XLVII, 7. 6. Sobiech I. i wsp.: Wady szkliwa w zębach stałych u dzieci w różnych grupach wiekowych z regionu warszawskiego. Nowa Stomatologia 4, 2000. 7. Kaczmarek U. i wsp.: Zaburzenia mineralizacji twardych tkanek zębów w wybranych grupach wieku u dzieci polskich. Czasopismo Stomatologiczne 1992, XLV, 3. 8. Kwiatkowska A. i wsp. Występowanie rozwojowych uszkodzeń szkliwa w uzębieniu stałym u dzieci warszawskich. Czasopismo Stomatologiczne1987, XL, 3, 149. 9. Clark Ch.: Trends in prevalence of dental fluorosis in North America. Commun. Dent. Oral Epidemiol.1994, 22, 148. 10. Wang N. J. et al.: Risk factors association with fluorosis in non-fluoridated population in Norway. Commun. Dent. Oral Epidemiol.1997, 25, 396-401. 11. Jańczuk Z. i wsp.: Zaburzenia mineralizacji szkliwa u dzieci poddanych profilaktyce próchnicy. Czasopismo Stomatologiczne1984, XXXVII, 11. 12. Szpringer-Nodzak: „Stomatologia wieku rozwojowego. PZWL 1995. 13. Jańczuk Z.: Stomatologia Zachowawcza. Zarys kliniczny. PZWL 1995. 14. Kuczyńska E., Kiernicka M.: Wrodzone nieprawidłowości budowy twardych tkanek zębów – problem klasyfikacji. Przegląd Stomatologii Wieku Rozwojowego 4, 1993. 15. Rucińska i wsp.: Problem zmętnień szkliwa zębów stałych u dzieci. Nowa Stomatologia 1/2, 1997. 16. Clarkson J., O´Mullane D. M.: Enamel fluorosis/defects in 8- and 15-year-old children fluoridate and non-fluoridated areas in Irland. Caries res. 1986, 20, 154. 17. Liefde B., Graham P. H.: Prevalence of developmental defects of enamel and dental caries in new zeland children receiving differing fluoride supplementation. Commun. Dent. Oral Epidemiol. 1985. 13. 164. 18. Terenowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna. Wykaz obiektów, w których zbadano poziom fluorków w wodzie pitnej na terenie Warszawy.

Nowa Stomatologia 3/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2002:

- reklama -