Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2002 » Stan narządu żucia kobiet w wieku 35-44 lat zatrudnionych w ZPC „SKAWA S.A.” w Wadowicach na podstawie liczby PUW i OHI-S

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Usługi na jak najwyżym poziomie - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Leszek Ilewicz¹, Halina Kurek¹, Jan Rauch²

Stan narządu żucia kobiet w wieku 35-44 lat zatrudnionych w ZPC „SKAWA S.A.” w Wadowicach na podstawie liczby PUW i OHI-S

The status of masticatory system in women working in ZPC „SKAWA S.A.” in Wadowice basing on DMF number and CHI-S index

¹z Katedry i Zakładu Stomatologii Zachowawczej ŚLAM w Bytomiu
Kurator: prof. zw. dr hab. n. med. Leszek Ilewicz
²Z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Spec. Przych. Stom. w Wadowicach
Kierownik Zakładu: lek. stom. Janusz Nowotarski

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Biochemia jamy ustnej

Zarys współczesnej ortodoncji

Stomatologia zachowawcza tom 1

Kontakt zawodowy lekarza prowadzącego badania z pracownikami ZPC „SKAWA S.A.” w okresie 1981 do 1993 skłonił nas, po kilkuletniej przerwie, do podjęcia tego tematu. Drugim, istotnym powodem była likwidacja przychodni przyzakładowej. Jej brak spowodował utrudniony dostęp do stomatologa, a co za tym idzie, wzrost zachorowalności m.in. na próchnicę, choroby przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej. Należy zaznaczyć, że kobiety objęte badaniami zgłaszały się bardzo chętnie, oczekując na szansę pomocy specjalistycznej, co jednoznacznie świadczy o utrudnionym dostępie do naszych usług (1).

CEL BADAŃ

Doniesienia literaturowe podają jednoznacznie, że węglowodany i czas ich działania na zęby są jednym z podstawowych czynników kariogennych (2, 3, 4, 5). W związku z tym celem naszej pracy było wykazanie wpływu zapylonego stanowiska pracy pyłem mącznym i cukrowym na stan uzębienia i przyzębia w aspekcie wskaźnika PUW i OHI-S. Drugim było znalezienie korelacji pomiędzy stanem higieny jamy ustnej wyrażonym wsk. OHI-S a poziomem próchnicy wyrażonym liczbą PUW i jej składowymi.

MATERIAŁ I METODYKA

Badania objęły grupę kobiet zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji (wypiek ciast) oraz pakowaniu tych produktów. Uczestniczyły w nich kobiety w wieku pomiędzy 35 a 44 rokiem życia (mężczyźni nie są zatrudnieni na stanowiskach produkcyjnych). Kryterium doboru przedziału wieku wynikało ze struktury zatrudnienia. Kobiety w tym wieku stanowią 51,5% pracownic na stanowiskach produkcyjnych ww. przedsiębiorstwa. Zatrudnione były w dwóch zakładach, usytuowanych po przeciwległych stronach miasta, jednak pozostających pod kierownictwem jednej dyrekcji. Zakład I jest młodszy, nowocześniejszy, z mniejszym zapyleniem stanowisk pracy. W dalszej części pracy, dla uproszczenia, będzie sygnowany literą „S”. Drugi, mniej nowoczesny, to „M”. Badane kobiety pracowały na stanowiskach piekarzy i pakowaczy. Są to miejsca najbardziej zagrożone pyłem pochodzenia roślinnego. Grupa poznawcza liczyła 120 kobiet. 60 z nich zatrudnionych było w zakładzie „S”. Druga grupa, licząca również 60 kobiet, pracowała w „M”. Kody „S” i ”M” są naszymi wewnętrznymi oznaczeniami ułatwiającymi sortowanie i obróbkę komputerową danych uzyskanych w trakcie badań. Wszystkie badane pracowały w Zakładach ponad 10 lat. Fakt ten pozwolił na dokonanie aktualnej oceny stanu zdrowia jamy ustnej pacjentek z którymi zetknęliśmy się wcześniej. Zostały one wybrane losowo z całej grupy wiekowej, która liczyła 233 pracownice w tym wieku 35-44 lat, zatrudnione w obydwu zakładach. Połowa badanych zamieszkiwała w środowisku wiejskim, zaś druga w małym mieście.

Do badań użyto liczby PUW z jej składowymi, które pozwoliły określić: frekwencję próchnicy, jej intensywność oraz wskaźnik leczenia (3, 5, 6, 7). Badane kobiety podzielone zostały na następujące grupy w każdym z zakładów:

a.zatrudnione przy wypieku, zamieszkałe w mieście i na wsi (60)*

b.zatrudnione przy pakowaniu gotowych produktów, zamieszkałe w mieście i na wsi (60)*

Podział na stanowiska pracy podyktowany był poziomem zapylenia hal produkcyjnych pyłem pochodzenia roślinnego i wynosił od 0,8 mg/m³ do 3,4 mg/m³. Był najwyższym zapyleniem na terenie zakładu (4, 8, 9, 10). W Zakładzie I, na hali wypieku wynosił 2,6 mg/m³. W pomieszczeniu pakowalni osiągał poziom 0,8 mg/m³. Poziom zapylenia w Zakładzie II był wyższy i analogicznie wynosił 3,4 mg/m³ oraz 1,6 mg/m³. Na hali wypieku, w niektórych miejscach, dochodził nawet do 3,8 mg/m³.

Pełny obraz choroby próchnicowej dały porównania liczby PUW oraz jej składowych P, U i W do skróconego wskaźnika higieny jamy ustnej OHI-S wg Greena i Vermillona. Również analiza pytań przeprowadzonej równolegle z badaniami klinicznymi ankiety, lecz dotyczących jedynie nawyków higienicznych, pozwoliła dokładnie poznać czynniki determinujące powstawanie próchnicy. Zawierała ona 21 pytań. Miała za zadanie przedstawić nawyki żywieniowe, higieniczne, dostępność do usług stomatologicznych, korzystanie z nich oraz dolegliwości w jamie ustnej i stawie skroniowo-żuchwowym. Pytania dotyczyły również poziomu wykształcenia i miejsca zamieszkania. 7 pytań dotyczyło wyłącznie czynników generujących zmiany próchnicowe w jamie ustnej. Te 7 pytań zostało wykorzystanych w naszych badaniach. Wyniki porównań pozwoliły postawić tezy dotyczące korelacji pomiędzy nawykami a oczekiwanymi zmianami w układzie stomatognatycznym.

Higiena jamy ustnej ma bezpośredni wpływ na zmiany chorobowe zachodzące w jamie ustnej. W związku z tym poziom wskaźnika OHI-S pozostaje w ścisłej korelacji z liczbą PUW. Analiza wskaźnika OHI-S wykazała również ilość wyłączonych z badań sekstantów. Ich liczba jest wynikiem badanej przez nas choroby próchnicowej. Posłużyło to do ustalenia korelacji pomiędzy wiekiem badanych kobiet a ilością sekstantów wyłączonych z badań.

Ostatnią pozycją włączoną do badań jest aktualna waga ciała. Włączenie tego elementu do badań wynika z analizy ankiety, w której pracownice w znakomitej większości przyznają się do spożywania słodyczy w czasie dnia pracy. Z całą pewnością ma to działanie kariogenne.

Opracowanie statystyczne poziomu korelacji i ufności w grupach oraz ustalenie wstępnych zależności pomiędzy danymi przeprowadzono przy pomocy komputera osobistego (PC), posługując się programem Microsoft Office (arkusz kalkulacyjny Excel) w systemie Windows – Me.

WYNIKI BADAŃ

Wstępna analiza liczby PUW pokazuje nam zbliżony rozkład wartości w każdej z badanych populacji. Liczba zębów objętych chorobą próchnicową oraz wyleczonych w Zakładach „S” i „M” jest niemal identyczna (416, 406). W przypadku zębów usuniętych występuje znaczna przewaga ilościowa w „M” (827, 887). Liczba W z kolei jest nieznacznie wyższa w „S” (213, 208). Szczegółowa analiza danych PUW z podziałem na stanowiska pracy oraz miejsce zamieszkania dała następujące wyniki przedstawione w tabelach 1, 2.

Tabela 1. Szczegółowa analiza wskaźnika PUW u pracownic Zakładu "S".

L.p.		P	U	W	PUW	W/P+W	Frekwencja próchnicy	Intensywność próchnicy	Liczba osób z bezzębiem w szcz. i żuchwie
1	Piekarze miasto	104	211	55	370	0,35	100%	24,66	1
2	Piekarze wieś	115	189	54	258	0,32	100%	23,86	-
3	Pakowacze miasto	115	158	71	344	0,38	100%	22,93	-
4	Pakowacze wieś	82	269	33	384	0,29	100%	25,60	3
5	Wartości dla całego Zakładu	416	827	213	1456	0,34	100%	24,27	-
6	Średnia dla całego Zakładu	6,93	13,78	3,55	24,27	0,34	100%	24,27	-

Tabela 2. Szczegółowa analiza wskaźnika PUW u pracownic Zakładu "M".

L.p.		P	U	W	PUW	W/P+W	Frekwencja próchnicy	Intensywność próchnicy	Liczba osób z bezzębiem w szcz. i żuchwie
1	Piekarze miasto	50	290	38	378	0,43	100%	25,20	3
2	Piekarze wieś	104	215	58	377	0,36	100%	25,13	1
3	Pakowacze miasto	131	173	58	362	0,31	100%	24,13	-
4	Pakowacze wieś	121	209	54	384	0,31	100%	25,60	-
5	Wartości dla całego Zakładu	406	887	208	1501	0,35	100%	25,02	-
6	Średnia dla całego Zakładu	6,77	14,78	3,47	25,02	0,35	100%	25,02	-

Tabele 1 i 2 pokazują wartości liczbowe PUW i składowych dla wszystkich grup pracowniczych w obu zakładach. Tabele 1 i 2 dają obraz wskaźnika leczenia, będącego pochodną liczby PUW, w zakładzie „S” i „M”. Jego analiza pokazuje wyraźną przewagę wsp. lecz. u kobiet zatrudnionych na stanowisku piekarzy w Zakładzie „M” w stosunku do pracownic „S”. Dotyczy to kobiet zamieszkałych w mieście i na wsi w równym stopniu, z niewielką przewagą mieszkanek miasta. W przypadku zatrudnionych przy pakowaniu gotowych produktów sytuacja w Zakładzie „S” jest podobna jak u piekarzy, jednak różnica pomiędzy mieszkankami miasta i wsi jest zdecydowanie większa. Kobiety pakujące gotowe produkty z „M”, bez względu na miejsce zamieszkania mają ten sam wskaźnik leczenia.

Dalsze badania wykazały niewielkie, a jednak znaczące różnice PUW pomiędzy stanowiskami pracy jak i miejscem zamieszkania. W pierwszej kolejności badane były kobiety pracujące przy wypieku produktów, zamieszkałe w środowisku wiejskim oraz w małym mieście. Stopień zapylenia na tych stanowiskach pracy był najwyższy i dochodził do 3,8 mg/m³. Następna grupa obejmowała pracownice zatrudnione przy pakowaniu gotowych produktów, gdzie zapylenie było zdecydowanie niższe. Uciążliwości związane z tym miejscem pracy były również mniejsze. Na stanowiskach pakowaczy stężenie pyłu respirabilnego wynosiło od 0,8 mg/m³ do 1,6 mg/m³.

Analiza statystyczna potwierdziła założenia przyjęte wcześniej, że wiek badanych, waga, miejsce pracy i miejsce zamieszkania mają decydujący wpływ na stan zdrowia jamy ustnej kobiet badanych. Kolejność w stosunku do współczynnika korelacji pomiędzy grupami jest zgodna z wymienionymi. W związku z tym rozpoczęto analizę graficzną danych od korelacji wieku i liczby PUW. W obu Zakładach regresja jest dodatnia, jednakże w „S” jest czterokrotnie wyższa od „M”. Skłoniło nas to do dalszej analizy składowych liczby PUW i ustalenia przyczyn tej dysproporcji.

W przypadku składowej P sytuacja przedstawia się następująco: w obu grupach dochodzi do spadku wartości P w miarę wzrostu wieku, przy czym współczynnik korelacji jest w obu grupach ujemny i wynosi w „S” - 0,3235, a w „M” jest równy – 0,1702.

W przypadku składowej U sytuacja jest zgoła odmienna. W obu grupach występuje progresja w stosunku do wieku. W „S” współczynnik korelacji równa się 0,4174, a w „M” jest prawie o połowę niższy i wynosi 0,2636.

Jedynie W wykazuje odmienne wartości współczynnika koreacji w obu grupach. W „S” występuje znaczna progresja o wartości 0,4435, a w „M” nieznaczna regresja o wartości -0,1717.

W następnej kolejności poddano analizie te same wartości liczby i składowych PUW w stosunku do aktualnej wagi ciała badanych kobiet. Analiza ta dała ciekawe wyniki. Liczba PUW w miarę wzrostu wagi badanych kobiet zachowuje się odmiennie w obu grupach. W „S” rośnie, a w „M” maleje. Pozostałe składowe zachowują się w każdej grupie tak samo. Jednakże w „S” obserwujemy gwałtowny wzrost U oraz taki sam spadek W w przeciwieństwie do „M”, gdzie trend serii wymienionych wskaźników jest bardzo łagodny. Jedynie P rośnie zdecydowanie szybciej niż w „S”. Tłumaczy to zachowanie się liczby PUW.

Podział na miejsca pracy (piekarze i pakowacze) daje pełny obraz korelacji zachodzących w populacji badanej w stosunku do wieku i zapylenia miejsca pracy.

Tabela 3. Dane ogólnopolskie liczby PUW i jej składowych dla kobiet w wieku 35-44 lat (7).

	P	U	W	PUW	W/P+W	Frekwencja próchnicy	Intensywność próchnicy	Liczba osób z całkowitym bezzębiem
Średnia krajowa wieś	4,44	7,11	4,72	16,27	0,52	99%	16,27	-
Średnia krajowa małe miasto	4,10	6,08	6,02	16,20	0,59	98%	16,20	-
Średnia krajowa dla kobiet	3,62	6,23	7,38	17,23	0,67	99%	17,23	-
Średnia woj. warszawskie małe miasto	-	-	-	20,08	-	-	20,08	-
Średnia woj. warszawskie wieś	-	-	-	21	-	-	21	-

U pakowaczy trend serii jest zwyżkujący wraz z wiekiem. Przedział wartości uśrednionych wynosi od 21 do 27. Proces wzrostu PUW jest szybszy wraz z wiekiem u zamieszkałych w mieście niż na wsi. W przypadku pracownic zatrudnionych przy wypieku przedział ten jest nieco niższy, zamyka się w przedziale 23 do 26, i pokrywa się w czasie u obu grup zawodowych. Średnia liczba własnych zębów u pracownic w Zakładzie „S” wynosiła 14,21, a w drugim 13,21. W stosunku do średniej krajowej dla kobiet w tym przedziale wiekowym, który wynosi 21,6 i jest o 50% niższa (6).

Równie istotne, dla obiektywnej oceny badanej populacji jak poprzednie, okazało się miejsce pracy badanych, w aspekcie zapylenia stanowiska pracy. Przy ocenie korelacji wzięto pod uwagę liczbę PUW w zależności od zapylenia miejsca pracy. O ile w przypadku Zakładu „S” poziom zapylenia stanowisk pracy nie ma wpływu na wzrost lub spadek wartości liczby PUW, o tyle w „M” ta korelacja wykazuje systematyczną progresję liczby PUW wraz ze wzrostem poziomu zapylenia.

Po uzyskaniu wszystkich interesujących nas danych porównaliśmy zależności pomiędzy sortowanymi wartościami OHI-S a P, U i PUW.

Analiza tendencji zachowań liczby PUW i jej składowych w obu badanych grupach względem uporządkowanych wartości OHI-S wykazuje odmienne trendy. I tak w przypadku porównań OHI-S do P w „S” następuje spadek schorzeń przyzębia w miarę wzrostu liczby zębów próchniowych, zaś w „M” tendencja ta jest odwrotna (wsp. korel. -0,2750 i 0,2924). Porównanie wartości OHI-S do składowej U daje zgoła odmienne wyniki. W miarę wzrostu liczby usuniętych zębów w grupie „S” poziom OHI-S rośnie, a w „M” nieznacznie maleje (wsp. korel. odpowiednio 0,1730 i -0,0390) Przy porównaniu stosunku PUW do OHI-S w grupie „S”, podobnie jak w „M”, występuje słaba progresja przy współczynnikach korelacji 0,0593 i 0,0648. Należy zaznaczyć, iż w grupie badanych kobiet z Zakładu „S” 9 miało wszystkie sekstanty wyłączone z badań, a w „M” 8.

Analiza braków zębowych w miarę wzrostu wieku badanych pokazuje nam znaczący wzrost sekstantów wyłączonych w miarę wzrostu wieku badanych. Dotyczy to w równej mierze Zakładu „S jak i „M”. Ich liczba jest wynikiem nie leczonej choroby próchnicowej i częstych ekstrakcji.

Wyniki ankiety są następujące (dla „S” i „M”): 61,67% i 73,33% odczuwa lęk przed stomatologiem, lecz również 66,67% i 51,67% nie korzysta systematycznie z usług stomatologa. Również 75% i 71,66% korzysta okazjonalnie z naszych usług lub co najwyżej raz w roku. W zeszłym roku lub jeszcze wcześniej było u stomatologa 75% i 60%, a więc znakomita większość badanych w obu grupach kobiet. 58,33% i 66,67% skarży się na długi czas oczekiwania na usługi stomatologiczne, a 3/4 kobiet z obu grup uważa że przychodnie nie zapewniają należytych usług, jednak na prywatny gabinet ich nie stać. Ok. 1/3 kobiet uważa, iż gabinety prywatne pracujące na kontraktach z Kasami Chorych zapewniają należyte usługi. W 2/3 przypadków korzystają one z naszych usług z powodu leczenia zębów, ale przyczyną tego jest najczęściej ból. Duży odsetek kobiet usuwa zęby (18,33% i 111,67%), a nie leczy. Około 48% i 40% narzeka na mały zakres oferowanych przez Kasy Chorych usług, jednak dotyczy to tylko limitów protetycznych.

DYSKUSJA

Współczynnik P w obydwu grupach jest wyższy – od średniej krajowej – o 90%, a U również jest wyższy prawie 130%. Natomiast W jest zdecydowanie niższy i wynosi 3,51 (7,38 – średnia krajowa) co daje wartość 110% mniejszą. Frekwencja próchnicy wynosi w badanej grupie 100%, a jej intensywność – 24,65 i jest o 43% wyższa od średniej krajowej (4-13). Współczynnik leczenia wynosił 0,34 w Zakładzie „S” i 0,35 w „M” i był niższy od krajowego – dla kobiet w tym wieku – o prawie 100% (0,67średnia krajowa, najwyższy współczynnik woj. wrocławskie 0,71) (11).

Tabela 3 przedstawia dla porównania dane krajowe (11). Odnieśliśmy się również do wyników makroregionu stołecznego, gdyż okazały się najwyższymi w kraju. Są one jednak niższe od wykazanych badaniami w ZPC „SKAWA” S.A.

Dane ogólnopolskie mówią o 50,1% osób z kamieniem nazębnym (6). Wartość w grupie badanej jest 28% wyższa od średniej krajowej.

Liczba osób bezzębnych wg danych ogólnopolskich wynosi w tym przedziale wiekowym 0,94%. W naszym materiale ów odsetek wynosi 6,66%. Przewyższa dane krajowe prawie siedmiokrotnie. Liczba osób z pełnym uzębieniem wynosi w skali kraju 2,78% przy zdecydowanej przewadze osób zamieszkałych w mieście. W grupie badanej nie stwierdzono ani jednego przypadku osoby z pełnym uzębieniem (2, 6, 8, 10).

Kobiety badane nie korzystają systematycznie z usług stomatologicznych, ale powodem tego jest strach, bądź też brak czasu i słaba dostępność do stomatologa. Środowisko z jakiego się wywodzą w większości badane, to teren podmiejski i wiejski, a więc robotniczo-chłopski. Po pracy zawodowej nadmiar obowiązków w domu nie sprzyja systematycznemu dbaniu o własne zdrowie. Do tego dochodzi częste spożywanie węglowodanów, praca w środowisku pyłów mącznych i cukrowych oraz brak profilaktyki. W czasie dnia pracy nie myją zębów, co dodatkowo sprzyja powstawaniu nowych ognisk choroby próchnicowej. Wszystko to razem składa się na negatywny, zdecydowanie gorszy od średniej krajowej, obraz narządu żucia badanej populacji. Najwięcej niepokoju wzbudza wysoki odsetek kobiet z bezzębiem i trend danych do wzrostu w miarę upływu wieku, co będzie w niedługim czasie skutkowało utratą zębów w całej badanej populacji.

WNIOSKI

Liczba PUW oraz jej składowe w obu grupach badanych są znacznie zawyżone. OHI-S również wykazuje podwyższony poziom. Dane ankietowe sygnalizują niewłaściwe nawyki higieniczne oraz brak nawyku systematycznego korzystania z usług stomatologicznych. Daje to podstawę do postawienia wniosku, iż praca w tym środowisku, z wszystkimi jego uwarunkowaniami, sprzyja niewątpliwie szerzeniu się choroby próchnicowej w zakresie wyższym niż mówią o tym dane krajowe.

Stwierdzono że istnieje bezpośredni związek pomiędzy liczbą PUW a wskaźnikiem higieny OHI-S. Współczynnik korelacji jest w przypadku obu zakładów dodatni. Oznacza to, iż w miarę wzrostu wartości OHI-S rośnie również poziom PUW w badanej populacji.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Zarys chorób wewnętrznych dla stomatologów

Protetyka stomatologiczna podręcznik dla studentów

Stomatologia wieku rozwojowego

Piśmiennictwo

1. Ilewicz L.: Stomatologia przemysłowa – stan obecny i perspektywy rozwoju. Czas. Stom. 1978 31(9), 847-850. 2. Bachanek T. i wsp.: Evaluation of dental health in mill workers. Prt I. He state of dentition. AAEM, 2001, 8, 103-105. 3. Jańczuk Z., Szymańska E.: Próchnica zębów. Bibl.Stomat. 13, Wyd. Lekarskie PZWL W-wa 1994. 4. Knychalska-Karwan Z. i wsp.: Stomatologia środowiskowa. 132-137. 5. Obersztyn A.: Próchnica zębów i jej zapobieganie. Biblioteka Stomatologa, PZWL Warszawa 1982 Wyd III uzupełnione. 6. Jańczuk Z., Ciągło A.: Podstawy epidemiologii chorób narządu żucia. CEM Warszawa 1999 35-46, 69-71, 77-78, 181-246. 7. Jańczuk Z. i wsp.: Stan uzębienia oraz zachowania zdrowotne pracowników w wieki 35-44 lat w wybranych zakładach przemysłowych. Med. Pracy 1986, 37, 5, 327-332. 8. Goncalves-de-Carvalho J.: Dental hygiene and occupational implications. Rev. Fac. Odontol. Univ Fed Bahia, 1981, Jan-Dec. 1, 75-86. 8. Ilewicz L. i wsp.: Ocena stanu uzębienia i potrzeb leczniczych wybranej grupy mieszkańców woj. katowickiego. Ann. AM Siles. 1990, 20, 63-68. 9. Jańczuk Z., Banach J.: Problemy zdrowotne narządu żucia polskiej populacji korzystającej z opieki zdrowotnej. Część 3. Środowisko zamieszkania i pracy. Czas. Stom., 1990, XLIII, 1, 1-6. 10. Szatko F. Boczkowski A.: Skuteczność systemu opieki stomatologicznej w Polsce. IMP Łódź 1995 91-106, 115-179. 11. Lichota D.: Ocena stanu narządu żucia populacji dorosłych w wieku 35-44 lat w Polsce. Ann. Acad. Med. Stetin., 1998, 44, 263-283. 12. Jańczuk Z., Banach J.: Problemy zdrowotne narządu żucia polskiej populacji korzystającej z opieki zdrowotnej. Część 5. Potrzeby zdrowotne i możliwości ich realizacji. Czas. Stom., 1990, XLIII, 4, 185-191.

Nowa Stomatologia 3/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2002:

- reklama -