Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2002, s. 188-194
Halina Kurek1, Sebastian Mazur1, Katarzyna Brus-Sawczuk2, Ewa Zakrzewska-Pysz1, Maciej Krynicki1
Kliniczna ocena zastosowania Ca(OH)2, w postaci ćwieków dokanałowych, w leczeniu endodontycznym zainfekowanych kanałów korzeniowych
Clinical evaluation of Ca(OH)2 points used in the infected root canals treatment
1z Katedry i Zakładu Stomatologii Zachowawczej i Chorób Przyzębia Śląskiej Akademii Medycznej
w Katowicach
Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. med. Leszek Ilewicz
2z Zakładu Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Maria Wierzbicka
Wstęp
Sukces leczenia endodontycznego zależy w głównej mierze od likwidacji czynnika bakteryjnego, co osiąga się przez optymalne mechaniczne i chemiczne opracowanie kanału korzeniowego. Jednak, jak wynika z licznych badań, połowę leczonych w ten sposób przypadków nadal zasiedlają drobnoustroje (1, 2, 3). Z tych względów wskazane jest stosowanie wkładek antyseptycznych (1, 4, 5, 6). W dalszym ciągu poszukuje się nowych środków odkażających i leków przydatnych w terapii endodontycznej, które wykazywałyby niską toksyczność a dużą skuteczność bakteriobójczą.
Obecnie za najbardziej efektywną wkładkę antyseptyczną uznawany jest wodorotlenek wapnia (3, 4, 7, 8, 9, 10, 11). Ostatnio pojawił się nowy, endodontyczny lek wodorotlenkowowapniowy w postaci kalibrowanych ćwieków gutaperkowych.
Celem pracy jest kliniczna ocena Calciumhydroxid i Calciumhydroxid Plus firmy ROEKO – preparatów zawierających wodorotlenek wapnia w leczeniu zainfekowanych kanałów korzeniowych.
Materiał i metody
Materiał kliniczny: 65 osób (42 kobiety i 23 mężczyzn) stanowili chorzy losowo wybierani z grupy pacjentów zgłaszających się do poradni Specjalistycznej Lecznicy Stomatologicznej Śl. AM w Bytomiu. Wiek chorych wahał się od 14 do 67 lat (średni wiek pacjentów 31,98). Każdego pacjenta informowano o celu badania oraz przebiegu leczenia.
Do badań zakwalifikowano 73 zęby, w tym 121 kanałów korzeniowych. Leczeniu poddano w szczęce: 14 zębów siecznych, 4 kły, 18 zębów przedtrzonowych, 10 trzonowych. W żuchwie natomiast: 8 zębów siecznych, 4 kły, 7 przedtrzonowców i 8 zębów trzonowych. Z analizy badanego materiału wykluczono 7 zębów: 2 zęby sieczne, 1 kieł, 3 przedtrzonowce i 1 ząb trzonowy. W 3 przypadkach pacjenci przerwali terapię. Dwa zęby poddano leczeniu chirurgicznemu, a w dwóch pozostałych leczenia jeszcze nie ukończono. Uwzględniono tylko te przypadki (tj. 66 zębów), w których postępowanie kliniczne zakończyło się ostatecznym wypełnieniem kanałów.
Leczenie podejmowano w zębach z rozpoznaniem pulpopatii nieodwracalnych, ze szczególnym uwzględnieniem martwicy i zgorzeli miazgi nie powikłanych i powikłanych stanami patologicznymi przyzębia okołowierzchołkowego. Na pierwszej wizycie wszystkie dane uzyskane z badania podmiotowego i przedmiotowego odnotowywano w karcie pacjenta. Ząb przewidziany do leczenia był poddawany dokładnej ocenie klinicznej. Żywotność miazgi sprawdzano testem termicznym, w razie potrzeby testem elektrycznym oraz mechanicznie igłą Millera. Stan tkanek okołowierzchołkowych oceniano testem opukowym, palpacyjnie badaniem okolicy wierzchołka korzenia oraz radiologicznie przy użyciu RVG systemu SIDEXIS (Siemens). Każdy ząb oczyszczano z osadów, izolowano od dostępu śliny i odkażano jodoalkoholem. W każdym przypadku do izolacji pola zabiegowego stosowano koferdam firmy HYGENIC. W niektórych przypadkach podawano znieczulenie miejscowe. Wstępne czynności dotyczące opracowywania ubytku i komory wykonywano sterylnymi wiertłami. Po określeniu długości roboczej kanał opracowywano mechanicznie sterylnymi, kalibrowanymi narzędziami ręcznymi. Stosowano płukanie kanału tylko 0,9% roztworem NaCl przy użyciu strzykawki i igły endodontycznej Mifam Nr 25 lub 30.
Po osuszeniu komory do wilgotnego kanału wprowadzano ćwiek gutaperkowy zawierający Ca(OH)2 bez jakiejkolwiek kondensacji. Dzięki znacznej giętkości ćwieki stosunkowo łatwo wnikały nawet do wąskich i zakrzywionych kanałów. W przypadku kanałów o przekroju owalnym poza jednym ćwiekiem głównym umieszczano kilka dodatkowych, mniejszych.
Badane ćwieki gutaperkowe Calciumhydroxid zawierają około 50-51% wodorotlenku wapnia, 40-45% gutaperki oraz siarczan baru, wosk i barwniki. Ćwieki Calciumhydroxid Plus mają podobny skład lecz cechuje je większa porowatość dzięki dodatkowi chlorku sodu.
W zapaleniach ostrych i zaostrzonych tkanek okołowierzchołkowych o ciężkim przebiegu, ze znaczną ilością wysięku, z kanałów jedynie usuwano zainfekowaną treść i po wstępnym opracowaniu zakładano badane ćwieki. Rozmiar wprowadzanego ćwieka był mniejszy od światła kanału. Wystającą poza ujście kanału część ćwieka zaginano i skręcano pensetą lub odcinano rozgrzanym instrumentem. Opatrunek zamykano sterylnym wacikiem. Zęby takie pozostawiano otwarte z reguły od 1 do 3 dni a leczenie kanałowe odraczano do momentu wygaśnięcia ostrych objawów. W pojedynczych przypadkach kanały pozostawiono puste, bez jakichkolwiek wkładek antyseptycznych. Chorzy otrzymywali odpowiednie zalecenia, leki przeciwbólowe i sporadycznie antybiotyki.
Podczas leczenia zakażonych kanałów korzeniowych bez zmian patologicznych lub powikłań przewlekłym zapaleniem przyzębia przyszczytowego, rozmiar wprowadzanego ćwieka odpowiadał średnicy i długości ostatniego narzędzia użytego do opracowania kanału i klinował się w okolicy przewężenia fizjologicznego. Ćwiek pozostawał w zębie szczelnie zamknięty wypełnieniem tymczasowym, (cement szklanojonomerowy) przez okres od 1 do 3 tygodni.
Na drugiej wizycie wykonywano badanie kontrolne. Przy braku takich objawów klinicznych jak ból samoistny, czy reakcja na opuk i nagryzanie, kanał wypełniano na stałe uszczelniaczem AH Plus i ćwiekami gutaperkowymi metodą pojedynczego ćwieka lub kondensacji bocznej. Jeżeli zęby nie spełniały kryteriów klinicznych zezwalających na ich ostateczne wypełnienie, leczenie odbywało się zgodnie z przebiegiem czynności pierwszej wizyty. Jeśli objawy kliniczne ostrego lub zaostrzonego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych utrzymywały się to na trzeciej wizycie kontynuowano leczenie czasowe (zgodnie z czynnościami pierwszej wizyty). Po wypełnieniu kanałów oraz kontroli klinicznej i radiologicznej tkanki twarde zęba rekonstruowano cementami szklanojonomerowymi i/lub materiałami kompozycyjnymi.
W czasie stosowania ćwieków gutaperkowych zawierających Ca(OH)2 zwracano uwagę na występowanie powikłań bólowych oraz na czas i liczbę wizyt koniecznych do uzyskania klinicznych danych zezwalających na ostateczne wypełnienie kanałów korzeniowych.
Na każdej wizycie zbierano wywiad oceniając występowanie bólu i jego natężenie. Rozróżniano przypadki bez bólu, z lekkim bólem i znacznym. Jako lekki, niezależnie od czasu trwania, oznaczano ból niewymagający środków przeciwbólowych. Natomiast ból, który zmuszał pacjenta do przyjęcia wspomnianych leków lub odroczenia wizyty określano jako znaczny. Badane zęby podzielono na trzy grupy w zależności od występowania na pierwszej wizycie określonych objawów: grupa A – zęby ze znacznym bólem, grupa B – lekkie dolegliwości bólowe oraz grupa C – zęby bez bólu. Kliniczne i radiologiczne badania kontrolne zaplanowano w odstępach 3- 6- i 12-miesięcznych. Przedstawiono w pracy wyniki badania kontrolnego wykonanego po stałym wypełnieniu kanałów, najczęściej po upływie 1 do 4 tygodni. Uzyskane dane poddano analizie statystycznej z użyciem testu Chi2. Gdy liczebność którejkolwiek z ocenianych grup była mała stosowano poprawkę Yatesa. Dla wszystkich przeprowadzonych obliczeń przyjęto poziom istotności 0,05. Analizując przebieg leczenia z uwzględnieniem rozpoznania klinicznego porównano średni czas trwania terapii w każdej z grup. Zastosowano test Post-Hoca-Studenta-Newmana-Keuls przy poziomie istotności 0,001 w oparciu o wyniki jednoczynnikowej analizy wariancji.
Wyniki badań
Badany materiał z uwzględnieniem rozpoznania klinicznego i budowy anatomicznej zęba przedstawiają ryciny 1, 2 (str. 190). Zgorzel i martwicę miazgi stwierdzono w 23 przypadkach, które stanowiły 35% ogółu badanych zębów. W 22 zębach (33%) rozpoznano ostre lub zaostrzone zapalenie tkanek okołowierzchołkowych. Przewlekłe zapalenie przyzębia przyszczytowego występowało w 21 zębach czyli w 32% przypadków.
Ryc. 1. Stan miazgi - rozpoznanie.
Z) - martwica lub zgorzelinowy rozpad miazgi
(O) - ostry stan zapalny tkanek okołowierzchołkowych
(P) - przewlekły stan zapalny tkanek okołowierzchołkowych
(PO) - przewlekły zaostrzony stan zapalny tkanek okołowierzchołkowych
Ryc. 2. Liczba zębów z uwzględnieniem ich rodzaju w zależności od rozpoznania.
Ryc. 3. Reakcje bólowe na pierwszej wizycie (A, B, C) w porównaniu do powikłań bólowych występujących podczas leczenia. Zależność istotna statystycznie w teście Chi2 (lss = 2, Chi2 = 7,583677, p < 0,05).
Uwzględniając budowę anatomiczną (ryc. 2) leczeniu poddano 39 zębów jednokanałowych, co stanowiło 59% ogółu przypadków i 27 zębów posiadających dwa lub więcej kanałów korzeniowych (41%). Rycina 3 przedstawia częstość powikłań bólowych występujących podczas leczenia zębów w zależności reakcji bólowych odnotowanych na pierwszej wizycie. W czasie wstępnego badania wyodrębniono 15 zębów z bólem znacznym (grupa A), 20 z bólem lekkim (grupa B) oraz 31 bez objawów bólowych (grupa C). Należy przypomnieć, że w grupie A rutynowe leczenie endodontyczne rozpoczynano dopiero po ustąpieniu ostrych objawów zapalenia, natomiast w grupie B podejmowano leczenie już na pierwszej wizycie w sposób radykalny, który nie różnił się od postępowania terapeutycznego w grupie C.
Na 15 zębów zaliczonych do grupy A tzw. leczenie otwarte wdrożono w 13 przypadkach. Również w grupie A 8 zębów wymagało leczenia farmakologicznego w postaci leków przeciwbólowych i antybiotyków. Jak wynika z ryciny 3 w toku leczenia endodontycznego wszystkich 66 zębów zaobserwowano 28 przypadków powikłań bólowych jedynie o lekkim natężeniu. Bóle takie pojawiły się 10 na 15 zębów w grupie A, oraz w 8 zębach na 31 w grupie C. Były to bóle pojawiające się zwykle między pierwszą a druga wizytą, trwały do kilku godzin, określane były przez pacjentów jako tępe i stopniowo zanikające. Natomiast w grupie B stwierdzono brak dolegliwości bólowych w 10 przypadkach na 20. Na uwagę zasługuje fakt istotnie częstszego pojawiania się powikłań bólowych w grupach A i B w porównaniu z grupą C.
Zanalizowano również występowanie powikłań bólowych po ostatecznym wypełnieniu kanałów. Wyniki przedstawia rycina 4. Zaobserwowano lekkie i krótkotrwałe dolegliwości bólowe w 8 przypadkach, co stanowi 12,1% ogółu 66 wyleczonych zębów. Oceniając efektywność działania ćwieków z Ca(OH)2 wzięto pod uwagę czas leczenia oraz liczbę wizyt liczonych od momentu rozpoczęcia terapii do chwili wypełnienia kanału. Uwzględniono tzw. leczenie otwarte zęba.
Ryc. 4. Porównanie występowania powikłań bólowych w zależności od stopnia wypełnienia kanału. Zależność istotna statystycznie w teście Chi2 (lss = 1, Chi2 Yates = 7,009755, p < 0,05).
Ryc. 5. Przebieg leczenia z uwzględnieniem rozpoznania klinicznego. Zależność istotna statystycznie w oparciu o jednoczynnikową analizę wariancji. Test Post-Hoca-Studenta-Newmanna-Keuls (p < 0,0001).
Rycina 5 (str. 192) obrazuje przebieg leczenia w zależności od rozpoznania klinicznego. Ogółem średni czas postępowania terapeutycznego wynosił 25 dni, był znamiennie dłuższy w grupie zapaleń ostrych (5, 28) i przewlekłych zaostrzonych tkanek okołowierzchołkowych (5, 32). W przypadkach zapaleń przewlekłych wynosił 25,1 dni. W grupie zębów ze zgorzelą miazgi leczenie endodontyczne trwało średnio 19,7 dni. Zależności statystycznie istotne stwierdzono we wszystkich przypadkach porównań międzygrupowych. Podobne proporcje uzyskano w analizie liczebności wizyt (ryc. 6 – str. 192). Ogółem średnia liczba wynosiła 2,6. Na tę stosunkowo wysoką średnią złożyły się 22 przypadki z ostrym (4, 12) i zaostrzonym przewlekłym zapaleniem (7, 13). W obu grupach liczba wizyt ulegała zwiększeniu z powodu leczenia otwartego zębów. Ponadto 1 pacjentka u której rozpoznano zapalenie przyzębia przyszczytowego, z powodu ciąży nie wyraziła zgody na badanie radiologiczne. Leczenie endodontyczne ukończono dopiero po porodzie.
Ryc. 6. Ocena efektywności działania ćwieków (liczba wizyt w czasie których zakończono leczenie endodontyczne). Zależność istotna statystycznie w teście Chi2 (lss = 6, Chi2 = 32,66753, p<0,05).
W przypadkach zgorzeli i przewlekłego zapalenia średnia liczba wizyt była mniejsza, wynosiła odpowiednio 2,3 i 2,5.
Aby uzyskać dokładniejszą ocenę skuteczności działania badanych ćwieków, analizie statystycznej poddano liczbę wizyt koniecznych do zakończenia leczenia endodontycznego.
Badane zależności okazały się statystycznie istotne. W większości przypadków zgorzeli i zapalenia przewlekłego tkanek okołowierzchołkowych leczenie kończono na drugiej wizycie, natomiast w grupie zapaleń ostrych i zaostrzonych najczęściej na trzeciej wizycie.
Dyskusja
Prawidłowe odkażenie kanału korzeniowego to jeden z najtrudniejszych etapów leczenia zęba, w którym doszło do obumarcia i infekcji miazgi. Trudności wiążą się ze skomplikowaną budową przestrzeni endodontycznej, obecności licznych kanalików w zębinie kanału korzeniowego, z których mechaniczne usunięcie drobnoustrojów jest prawie niemożliwe. Nowoczesne podejście do leczenia endodontycznego zakłada, iż podstawową rolę w usunięciu bakterii odgrywa chemomechaniczne opracowanie kanału (5, 7, 14, 15, 16). Włączenie do procesu leczenia płukanek antyseptycznych nie zapewnia usunięcia wszystkich mikroorganizmów (2, 4, 6, 15, 18, 17). Wskazane jest więc użycie wewnątrzkanałowych wkładek odkażających (1, 3, 5, 10, 19).
Obecnie najczęściej polecaną wkładką odkażającą w leczeniu zainfekowanych kanałów korzeniowych jest wodorotlenek wapnia (3, 6, 7, 8, 11, 14, 20, 21). Zaletą preparatu, w porównaniu z innymi antyseptykami, jest długotrwały efekt bakteriobójczy, dzięki alkalizacji środowiska jonami hydroksylowymi (6, 9, 10, 18, 20, 22). Lek ten powoduje hydrolizę lipopolisacharydów błon cytoplazmatycznych komórek bakteryjnych (21) i niszczy ich DNA (22). Działanie bakteriobójcze wzmaga absorpcja dwutlenku węgla z otoczenia, co wywiera niekorzystny wpływ na drobnoustroje beztlenowe. Szczelnie skondensowana w kanale korzeniowym pasta z wodorotlenkiem wapnia ogranicza przestrzeń dla wzrostu bakterii. Związek ten wykazuje też zdolność denaturacji białek i eliminuje resztki martwej miazgi (11, 21). Wykazuje długotrwałe działanie osuszające, zmniejszając wysięk zapalny (3, 5, 9, 20, 22). Ponadto stymuluje regenerację tkanek okołowierzchołkowych. Uwalniane jony hydroksylowe warunkują aktywację fosfatazy zasadowej, co prowadzi do neutralizacji kwaśnego środowiska. W procesie mineralizacji tkanek okołowierzchołkowych obok jonów OH- uczestniczą także jony Ca+2 (4, 6, 10, 22, 24).
W ostatnich latach rozpoczęto prowadzenie badań poświęconych ocenie wpływu wkładek wodorotlenkowowapniowych na szczelność ostatecznego wypełnienia kanału. Część autorów uważa, że stosowanie ww. preparatów poprawia szczelność wypełnienia (22, 25, 26). Liczne zalety wodorotlenku wapnia zadecydowały o jego powszechnym użyciu, zazwyczaj w postaci nietwardniejących past lub wodnych zawiesin. Wymaga się aby materiał ściśle przylegał do ścian kanału, był zagęszczony i ubity. Oczywiście wiąże się z tym ryzyko przepchnięcia leku poza otwór anatomiczny kanału, co wpływa niekorzystnie na stan i procesy gojenia tkanek okołowierzchołkowych. Działanie Ca(OH)2 powinno być ograniczone tylko do światła kanału korzeniowego ze względu na niewielkie właściwości alergizujące (4, 6, 7, 14).
Uwzględniając powyższe spostrzeżenia na uwagę zasługuje nowy lek wodorotlenkowowapniowy w postaci ćwieków gutaperkowych. Działanie bakteriobójcze ćwieka polega na alkalizacji wnętrza kanału korzeniowego. Zaleca się aby przed wprowadzeniem ćwieka pozostawić w jamie zęba kroplę destylowanej wody. W miarę upływu czasu wilgoć jest uwalniana z kanalików zębinowych i okolicy wierzchołkowej. Już po kilku minutach w kanale następuje zmiana pH na 10,5-12,0. W wytworzonym alkalicznym środowisku może przetrwać niewiele bakterii, które wytwarzają mechanizmy obronne. Badania Podbielskiego ujawniły silne działanie bakteriobójcze ćwieków gutaperkowych z Ca(OH)2 w stosunku do bakterii beztlenowych, w tym również do Enterococcus faecalis (22).
Nieliczne doniesienia na temat wodorotlenkowych ćwieków gutaperkowych jakie pojawiły się w ostatnich latach dotyczą możliwości wykorzystania ich do wypełniania kanałów na stałe z użyciem uszczelniacza (22). Holland i wsp. uważają, że obecność komponenty wodorotlenkowowapniowej w ćwiekach poprawia szczelność wierzchołkową ostatecznego wypełnienia kanałowego (27).
Dokonując klinicznej oceny zastosowania omawianych ćwieków jako skutecznej wkładki antyseptycznej zwracano uwagę na likwidację już istniejących objawów bólowych, ale także pojawianie się takich powikłań w trakcie leczenia. W naszych badaniach do irygacji kanału zastosowano wyłącznie sól fizjologiczną. Dało to możliwość obiektywnej oceny skuteczności działania bakteriobójczego badanego środka. Niestety, sól fizjologiczna nie eliminuje warstwy mazistej ze ścianek opracowywanego kanału. Jak podają liczni autorzy likwidacja warstwy mazistej ułatwia penetrację antyseptyków deponowanych wewnątrzkanałowo. W związku z powyższym, w rutynowym leczeniu endodontycznym, zaleca się stosowanie podchlorynu sodu w połączeniu z wersenianem sodu (3, 6, 13, 22).
Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że powikłania bólowe występowały bezpośrednio po pierwszej wizycie i miały charakter bólu samoistnego o słabym natężeniu lub bólu na nagryzanie. Powikłania pojawiały się istotnie częściej w grupach A i B, a więc dotyczyły zębów wykazujących już objawy bólowe przed rozpoczęciem leczenia. W żadnym z zębów nie obserwowano zaostrzenia przebiegającego z silnym bólem, któremu towarzyszyłby wysięk zmuszający do odbarczenia tkanek okołowierzchołkowych. Prawdopodobnie, zauważone powikłania związane były z mechanicznym opracowaniem kanału, oraz zastosowaniem jako środka płuczącego jedynie soli fizjologicznej.
Przemijające dolegliwości bólowe po ostatecznym wypełnieniu stałym kanału miały najprawdopodobniej związek z niewielkim przejściem materiału uszczelniającego poza otwór anatomiczny (8 przypadków). Uzyskane wyniki są zbliżone do wyników innych autorów (18, 28).
W postępowaniu klinicznym, zgodnie z tendencją ostatnich lat, dąży się do ograniczenia liczby wizyt niezbędnych do uzyskania stanu zezwalającego na ostateczne wypełnienie kanału korzeniowego. Niektórzy autorzy zalecają nawet jednoetapowe leczenie kanałowe zębów zgorzelinowych (cyt. za 19). Zwykle jednak w konwencjonalnym leczeniu endodontycznym potrzeba od 2 do 3 zmian opatrunków odkażających (17, 20 29, 30). Stosując ćwieki gutaperkowe z Ca(OH)2 stwierdziliśmy, że na właściwe odkażenie i opracowanie kanałów potrzeba było, w zróżnicowanym pod względem rozpoznania klinicznego materiale 66 zębów, średnio 2,6 wizyty. Kanały wypełniano na stałe najczęściej na 2 lub 3 wizycie.
Przyczyną zwiększenia liczby wizyt, było w nielicznych badanych przypadkach utrzymywanie się wysięku, mimo ustąpienia dolegliwości bólowych. Objawy te można wytłumaczyć przetrwaniem beztlenowych bakterii w kanalikach zębinowych. Według Safaviego i wsp. (31) nawet długotrwałe działanie preparatów wodorotlenkowowapniowych nie zapewnia całkowitej jałowości kanału. Opublikowane ostatnio wyniki badań laboratoryjnych porównujące ćwieki gutaperkowe zawierające Ca(OH)2 z wodnymi zawiesinami i pastami wodorotlenkowowapniowymi typu Calcicur, Reogan stwierdzają ograniczone własności ćwieków do uwalniania jonów hydroksylowych (12, 32). Wadą ćwieków jest brak kontrastu na zdjęciach rentgenowskich. Natomiast do zalet należy zaliczyć dobrą spoistość ćwieków. Nie ulegają one rozpadowi w kanale i łatwo można je usunąć z jamy zęba. Dzięki temu nie ma potrzeby ponownego opracowywania kanału, aby usunąć resztki materiału.
Wnioski
– Badany lek jest godnym polecenia środkiem antyseptycznym w leczeniu zainfekowanych kanałów korzeniowych.
– Zastosowanie w postaci ćwieków gutaperkowych z wodorotlenkiem wapnia jako wewnątrzkanałowej wkładki antyseptycznej pozwala na znaczne ograniczenie koniecznych wizyt leczniczych.
Piśmiennictwo
1. Byström A., Sundquist G.: Bacteriologic evaluation of the efficacy of mechanical root canal insrtumentation in endodontic therapy; Scand. J. Dent. Res., 1981, 89:321-328. 2. Byström A., Sundquist G.: Bacteriologic evaluation of the effect of 0,5 percent sodium hypochloride in endodontic therapy; Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol., 1983, 55:307-312. 3. Orstavik D., Haapasalo M.: Disinfection by endodontic irrigantsand dressings of experimentally infected dentinal tubules; Endod. Dent. Traumatol., 1990, 6:142-149. 4. Arabska-Przedpełska B. (red.): Endodoncja. Med Tour Press International, Warszawa 1996. 5. Chong B.S., Pitt Ford T.R.: The role of intracanal medication in root canal treatment; Int. Endod. J., 1992, 25, 2:97-106. 6. Łaszkiewicz J.: Współczesne poglądy na rolę antybiotyków w leczeniu endodontycznym; Czas. Stomat., 1994, 47, 9:583-586. 7. Beer R.: Leczenie endodontyczne martwej miazgi; Quintessence, 1996, 4, 1:63-70. 8. Byström A. et al.: The antibacterial effect of camphorated paramonochlorphenol and calcium hydroxide in the treatment of infected root canals; Endod. Dent. Traumatol., 1985, 1:170-175. 9. Knychalska-Karwan Z., Żuchowski J.: Zastosowanie wodorotlenku wapnia w stomatologii zachowawczej. Obserwacje preparatu Calasept; Stomatologia kliniczna, Kraków 1994, 15:169-176. 10. Pawlicka H.: Ocena przydatności Calxylu w leczeniu zakażonych kanałów korzeniowych; Czas. Stomat., 1994, 47, 6:393-396. 11. Tronstad L. et al.: pH-changes in dental tissues after root canal filling with calcium hydroxide; J. Endod., 1981, 7:17-21. 12. Economides N. et al.: In vitro release of hydroxyl ions from calcium hydroxide gutta-percha points; J. Endod., 1999, 25, 7:481-482. 13. Akparta E.S.: Effect of endodontic procedures on the population viable microorganisms in the infected root canal; J. Endod., 1976, 2:369-373. 14. Langeland K. i wsp.: Praktyczne aspekty terapii endodontycznej. Część III; Stomat. Współ., 1997, 4, 2:122-127. 15. Martin H.: Clealiness, disinfection and sterilisation of the root canal; Curr. Opin. Dent., 1991, 1, 6:734-736. 16. Trykowski J.: Opracowanie i odkażanie kanałów korzeniowych zębów metodą własną; Czas. Stomat., 1987, 40, 10:694-699. 17. Pawlicka H.: Activ Point jako wkładka wewnątrzkanałowa – doniesienie wstępne; Czas. Stomat., 20001, 54, 6:343-348. 18. Sundqvist G.: Microbiology in endodontics; J. Endod., 1992, 18:427-430. 19. Vahdaty A. et al.: Efficacy of chlorhexidine in disinfecting dentinal tubules in vitro; Endod. Dent. Traumatol., 1993, 9:243-248. 20. Krupiński J., Ściegienny-Malec J.: Ocena kliniczna i radiologiczna leczenia zapaleń tkanek okołowierzchołkowych zębów preparatem Reogan; Czas. Stomat., 1981, 34, 1:11-19. 21. Safavi K.E., Nichols F.C.: Effect of calcium hydroxide on bacterial lipopolysaccharide., J. Endod., 1993, 19, 2:76-78. 22. Sjögren U. et al.: Factors affectin the long-term results of endodontic treatment; J. Endod., 1990, 16, 10:498-504. 23. Kontakiotis E. et al.: In vitro study of the indirect action of calcium hydroxide on the anaerobic flora of the root canal; Int. Endod. J., 1995, 28:285-289. 24. Tronstad L.: Recent development in ednodontic research; Scand. J. Dent. Res., 1992, 100, 2:52-59. 25. Holland R. et al.: Apical leakage following root canal dressing with calcium hydroxide Endod. Dent. Traumatol., 1995, 11:261-263. 26. Kontakiotis E. et al.: Effect of calciumhydroxide dressing on seal permanent root filling; Endod. Dent. Traumatol., 1999, 13:281-284. 27. Holland R. et al.: Apical leakage after root canal filling with an experimental calcium hydroxide gutta-percha point; J. Endod., 1996, 22, 2:71-73. 28. Pawlicka H., Piątowska D.: Ocena czynników klinicznych wpływających na odległe wyniki leczenia kanałowego z użyciem pasty AH26; Czas. Stomat., 1999, 52, 11:711-717. 29. Piątowska D. i wsp.: Bakteriologiczna i kliniczna ocena parachlorfenolu jako środka do odkażania kanałów korzeniowych; Czas. Stomat., 1982, 35, 5-6:295-299. 30. Piątowska D. i wsp.: Ocena odległych wyników antyseptycznego leczenia kanałowego zębów wielokorzeniowych; Czas. Stomat., 1986, 39, 10:625-631. 31. Safavi K.E. et al.: Root canal dentinal tubule disinfection; J. Endod., 1990, 16:207, 210. 32. Larsen M.J., Horsted-Bindsler P.: A laboratory study Evaluating the release of hydroxyl ions from various calcium hydroxyoxide products in narrow root canal-like tubes; Int. Endod. J., 2000, 33, 3:238-242.
Nowa Stomatologia 4/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia