Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Stomatologia 1/2003, s. 16-20
Michał Sobczak, Aleksander Remiszewski
Urazowe uszkodzenia zębów u pacjentów leczonych w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej IS AM w Warszawie w latach 1992-2002
Prevalence of traumatic dental injuries among children in 1992-2002 years, in Pediatric Dentistry Department, Medical University of Warsaw
z Zakładu Stomatologii Dziecięcej IS AM w Warszawie
p.o. Kierownika Zakładu: dr n. med. Aleksander Remiszewski
W piśmiennictwie ukazało się wiele publikacji na temat etiologii i epidemiologii urazowych uszkodzeń zębów u dzieci (1, 2, 3, 4, 5, 6), z którego wynika, że znacznie częściej zajmowano się zagadnieniem pourazowych uszkodzeń zębów stałych niż zębów mlecznych.
Celem naszych badań była analiza przyczyn, częstości i rodzaju występowania pourazowych uszkodzeń zębów mlecznych i stałych u pacjentów leczonych w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej IS AM w Warszawie w latach 1992-2002.
Badania przeprowadzono dla uaktualnienia danych dotyczących pourazowych uszkodzeń zębów mlecznych i stałych u dzieci z makroregionu warszawskiego.
Materiał i Metoda
Materiał badawczy stanowiła grupa 552 pacjentów, w tym 208 dziewcząt i 344 chłopców, leczonych w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej z powodu urazowych uszkodzeń zębów mlecznych i stałych. Wiek pacjentów w chwili zgłoszenia się do leczenia wynosił od 1 do 17 lat. W ocenie pourazowych uszkodzeń zębów posługiwano się klasyfikacją wg Ellisa. W opracowaniu materiału klinicznego rozpatrywano następujące parametry: płeć pacjentów, wiek w chwili urazu, przyczynę urazu, rodzaj i liczbę zębów dotkniętych urazem, klasę urazu wg Ellisa, miesiąc i rok, w którym miał miejsce uraz. Otrzymane wyniki badań poddano analizie statystycznej z wykorzystaniem testów: chi2 i testu frakcji.
Wyniki badań
W okresie od lutego 1992 do lutego 2002 w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej IS AM w Warszawie przyjęto 4824 pacjentów, w tym 2237 dziewcząt (46,37%), i 2587 chłopców (53,63%). Badana grupa 552 pacjentów po urazie składała się z 208 dziewcząt i 344 chłopców i stanowiła 11,44% ogólnej liczby przyjętych osób (ryc. 1). Analiza materiału klinicznego wykazała, że liczba chłopców, którzy doznali urazów zębów stałych – 303 (64,0%), jest 1,65 razy większa niż liczba dziewcząt z urazami zębów stałych – 167 (36,0%). Różnica ta jest istotna statystycznie (p < 0,05).W uzębieniu mlecznym nie stwierdzono różnicy w częstości występowania urazów związanej z płcią. W badanej grupie, urazów zębów mlecznych doznało 41(50,0%) dziewcząt i 41(50,0%) chłopców.
Ryc. 1. Rozkład liczby pacjentów po urazach wg płci.
Analizując kolejny czynnik, którym był wiek pacjentów w chwili zgłoszenia się do leczenia, stwierdzono, że w badanej grupie w uzębieniu mlecznym urazy najczęściej występują pomiędzy 2 a 4 rokiem życia. Najwyższą frekwencję urazów odnotowano w wieku 4 lat (26,37%), następnie 3 lat (24,18%) i 2 lat (20,88%). Dane dotyczące częstości występowania urazowych uszkodzeń zębów w poszczególnych latach życia w uzębieniu mlecznym przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Wiek pacjentów w chwili urazu (od 1 do 5 lat).
Wiek12345Razem
Płećn%n%n%n%n%n%
Chłopcy55,5033,301516,481213,1977,694246,16
Dziewczęta1112,081617,5877,71213,1833,34953,84
Razem1617,581920,882224,182426,371010,9991100
W uzębieniu stałym zaobserwowano, że w grupie chłopców urazy najczęściej występują pomiędzy 7 a 12 rokiem życia, a wśród dziewcząt w wieku 7, 8, 9 i 11 lat (tab. 2). Różnice te są istotne statystycznie p < 0,05. Można stwierdzić, że wśród badanych dzieci z uzębieniem stałym, wiekiem predysponującym do urazu był wiek 11 lat (urazu doznało 15,83%), następnie 8 lat (15,18%), 7 lat (14,75%) i 9 lat (14,55%).
Tabela 2. Wiek pacjentów w chwili urazu (od 6 do 17 lat).
Wiek67891011121314151617Razem
Płećn%n%n%n%n%n%n%n%n%n%n%n%n%
Chłopcy91,95398,46408,67449,54367,815211,28306,51214,56173,6991,9530,6520,4330265,50
Dziewczęta102,17296,29306,52234,99122,61214,56102,16110,4340,8640,8730,6520,4415934,50
Razem194,126814,757015,196714,534810,427315,84408,67324,99214,55132,8261,3040,87461100
Kolejnym analizowanym przez nas zagadnieniem były: przyczyny urazów. U dzieci z uzębieniem mlecznym do urazowych uszkodzeń zębów mlecznych najczęściej dochodziło w wyniku upadku dziecka (100,0%) i uderzenia zębami o podłoże. U dzieci z uzębieniem stałym przyczyny urazowych uszkodzeń zębów przedstawiają się w następujący sposób: upadek dziecka i uderzenie zębami o podłoże – 38,2%; uderzenie (jako akt przemocy) – 23,6%; w czasie zajęć sportowych – 22,47%, w wyniku wypadków komunikacyjnych – 11,24%; w wyniku innych zdarzeń – 4,49%. Jako inne zdarzenia odnotowywano np.: uderzenie brodą we własne kolano, uderzenie zębami o butelkę, uderzenie brodą w głowę innego dziecka.
Zarówno w uzębieniu mlecznym, jak i stałym urazy znacznie częściej dotyczyły zębów w szczęce. W uzębieniu mlecznym zęby w szczęce ulegały urazom w 95,335%, a w żuchwie w 4,665%. Urazowe uszkodzenia przeważnie dotyczyły górnych mlecznych siekaczy przyśrodkowych – 72,08%, i górnych siekaczy bocznych – 20,93% (p < 0,05) (tab. 3).
Tabela 3. Rodzaj i liczba zębów mlecznych dotkniętych urazem.
Zęby górneZęby5161526263Razem
n444915123123
%34,137,9811,639,32,32595,335
Zęby dolneZęby71817282-Razem
n3111-6
%2,3250,780,780,78-4,665
Razem 129
W uzębieniu stałym zęby w szczęce ulegały urazom w 90,78%; zęby w żuchwie w 9,22%.Różnice te są istotne statystycznie p < 0,05. Urazom częściej (p < 0,05) ulegały siekacze przyśrodkowe (78,58%) i siekacze boczne w szczęce (11,72%) niż pozostałe zęby (tab. 4).
Tabela 4. Rodzaj i liczba zębów stałych dotkniętych urazem.
Zęby górneZęby1121122223-Razem
n25424537383-577
%40,038,585,835,980,47-90,78
Zęby dolneZęby314132423343Razem
n171412122158
%2,682,201,891,890,320,169,22
Razem 635
W uzębieniu mlecznym zaobserwowano zjawisko ulegania urazowi dwóch zębów jednocześnie, w czasie pojedynczego urazu – w 48,27%. Jeden ząb ulegał urazowi w 37,94%, trzy i więcej zębów w 13,79%.
W uzębieniu stałym znamiennie częściej (p < 0,05) obserwowaliśmy uraz jednego zęba (48,35%). Dwa zęby istotnie częściej (p < 0,05) ulegały urazowi (39,56%), niż trzy zęby i więcej (12,09%).
Analiza częstości urazów w uzębieniu stałym wykazała znamienny statystycznie (p < 0,05) odsetek uszkodzeń zębów klasy II wg Ellisa – 35,42%; klasy VII – 19,71%; klasy III – 17,95%; klasy V – 11,7%. Rzadziej spotykano urazy klasy IV – 4,17%, klas I i VIII po 3,84% oraz klasy VI – 3,37% (ryc. 2).
Ryc. 2. Częstość występowania urazów w uzębieniu stałym.
Analiza częstości urazów w uzębieniu mlecznym (IX klasa wg klasyfikacji Ellisa) wykazała najwyższy odsetek uszkodzeń zębów w postaci częściowego zwichnięcia zęba – 62,14%; w następnej kolejności obserwowano: złamanie korony zęba w obrębie szkliwa i zębiny – 10,0%; całkowite zwichnięcie zęba 9,29%; uraz prowadzący do martwicy miazgi w zębie – 6,43%; złamanie korony w obrębie szkliwa – 5,0%; złamanie korony w obrębie szkliwa i zębiny z obnażeniem miazgi – 4,29%. U dzieci z uzębieniem mlecznym najrzadziej obserwowano złamanie korzenia zęba – 0,71%.
Z badań materiału klinicznego dotyczącego okresu 10 ostatnich lat wynika, iż liczba urazowych uszkodzeń zębów wzrasta co 4 lata. Na przełomie 10 lat obejmujących lata 1992-2002 najczęściej do urazowych uszkodzeń zębów dochodziło w latach 1992, 1996, 2000; a miesiące predysponowane do urazów to czerwiec, kwiecień i styczeń.
Omówienie wyników badań
Ustalenie częstości występowania urazowych uszkodzeń zębów jest trudnym zadaniem ze względu na fakt, iż nie wszystkie dzieci, które doznały urazowych uszkodzeń zębów trafiają do lekarza stomatologa, a także z powodu istnienia dużej liczby prywatnych gabinetów i klinik stomatologicznych, gdzie często udziela się pierwszej pomocy małym pacjentom. Z tego powodu wyniki badań epidemiologicznych mogą być zaniżone. Otrzymana przez nas frekwencja urazowych uszkodzeń zębów na poziomie 11,44%, jest niższa niż otrzymywana przez innych polskich autorów (3).
W badanej grupie dzieci leczonych z powodu urazowych uszkodzeń zębów stałych zaobserwowano, że urazy znacznie częściej dotyczą chłopców; najliczniejszą grupę stanowiły dzieci w wieku od 7 do 11 lat; do urazowych uszkodzeń zębów najczęściej dochodziło w wyniku upadku i uderzenia zębami o podłoże; urazom najczęściej ulegały siekacze przyśrodkowe w szczęce; najczęściej dochodziło do urazu klasy II wg Ellisa. Dane te pokrywają się z danymi z piśmiennictwa (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10).
W grupie dzieci leczonych z powodu urazów zębów mlecznych: nie zaobserwowano różnicy w częstości występowania urazów związanej z płcią; zaobserwowano, że dzieci te najczęściej były w wieku pomiędzy 2 a 4 rokiem życia; do urazowych uszkodzeń zębów najczęściej dochodziło w wyniku upadku i uderzenia zębami o podłoże; urazom najczęściej ulegały siekacze przyśrodkowe w szczęce; najczęściej dochodziło do zwichnięcia częściowego zęba. Dane te przedstawiają się podobnie jak w innych publikacjach (1, 2, 3, 4, 5, 6, 10).
Wielu autorów potwierdza również, że w uzębieniu stałym najczęściej dochodzi do urazu jednego zęba (1, 2, 3, 4, 7, 10). W uzębieniu mlecznym zaobserwowaliśmy że w przeważającej liczbie przypadków dochodzi do urazu dwóch zębów jednocześnie, co było obserwowane przez innych polskich autorów.
W analizie częstości występowania urazów w poszczególnych klasach wg Ellisa zastanawia wysoki odsetek uszkodzeń klasy VII wg Ellisa i V klasy wg Ellisa. Otrzymane wyniki sugerują, że Zakład Stomatologii Dziecięcej IS AM, jako ośrodek akademicki jest miejscem gdzie odsyłane są do leczenia trudne przypadki kliniczne.
Piśmiennictwo
1. Szpringer-Nodzak M.: Urazowe uszkodzenia zębów, Stomatologia wieku rozwojowego, PZWL, 1999, 363-392. 2. Szpringer-Nodzak M.: Etiologia, Epidemiologia, Urazowe uszkodzenia zębów u dzieci, Sanmedia, 1992, 17-25. 3. Barańska-Gachowska M. i wsp.: Pourazowe uszkodzenia zębów w materiale Katedry i Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego Śl. AM. Czas. Stomat., 1991, XLIV, 485-491. 4. Adamowicz-Klepalska B., Maraszkiewicz-Kulesza M.: Urazowe uszkodzenia zębów stałych i powikłania u pacjentów zgłaszających się do Zakładu Stomatologii Dziecięcej Akademii Medycznej w Gdańsku. Przegl. Stomat. Wieku Rozwoj., 1996, 14/15:46-50. 5. Pypeć L.: Przyczyny oraz częstość występowania urazowych uszkodzeń zębów stałych u dzieci. Stomat. Współcz.,1996, 4:293-296. 6. Mielnik-Błaszczak M., Pels E.: Urazy mechaniczne u dzieci leczonych w Katedrze i Zakładzie Stomatologii Wieku Rozwojowego AM w Lublinie. Ann. UMCS Sect. D 1998, 53:31-36. 7. Kowash M. et al.: A retrospective analysis of traumatic injuries to permanent incisor teeth. It. J. of Ped. Dent., 1999, 25-30. 8. Andreasen J. et al.: Epidemiology of traumatic Dental injuries, Traumatic Dental Injuries.Munksgaard, 2000, 6-7. 9. Mitchell D., Mitchell L.: Paedodontics, Oxford Handbook of Clinical Dentistry, Oxford University Press, 1998, 106-116. 10. Mielnik-Błaszczak M., Łopuszyńska E.: Postępowanie kliniczne w II klasie wg Ellisa urazów zębów u dzieci. Ortod. Współ., 1999, 1:11-15.
Nowa Stomatologia 1/2003
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia