© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2003, s. 125-128
Ewa Iwanicka-Frankowska, Joanna Kępa, Elżbieta Pierzynowska
Ocena stanu zdrowotnego uzębienia dzieci w wieku przedszkolnym w Warszawie
Evaluation of the health status of dentition in the preschool children in Warsaw
z Zakładu Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Maria Wierzbicka
Próchnica uzębienia mlecznego stanowi w Polsce poważny problem. Choroba ta, często o gwałtownym przebiegu, w krótkim czasie prowadzić może do zniszczenia twardych tkanek zęba. Znane są poważne konsekwencje kliniczne nieleczonej choroby próchnicowej. Wpływa ona nie tylko na stan całego narządu żucia, ale także na ogólny stan zdrowia dziecka. Sugerowany związek próchnicy uzębienia mlecznego z występowaniem tej choroby w uzębieniu stałym poparty jest licznymi dowodami (1). W społeczeństwie naszym leczenie próchnicy zębów mlecznych nadal nie jest powszechne, nie mówiąc już o podejmowaniu działań profilaktycznych. Badania stanu uzębienia dzieci przedszkolnych pozwalające na ocenę stanu zdrowotnego zębów mlecznych oraz na określenie potrzeb w zakresie opieki stomatologicznej są nieliczne, a w piśmiennictwie polskim dostępnych jest niewiele doniesień na ten temat.
Celem pracy była ocena stanu zdrowotnego uzębienia dzieci 3-6-letnich uczęszczających do jednego z przedszkoli w Warszawie.
MATERIAŁ I METODA
Badaniem stomatologicznym objęto 105 dzieci w wieku 3-6 lat, w tym 51 dziewczynek i 54 chłopców, uczęszczających do Przedszkola Sióstr Niepokalanek w Warszawie. Dzieci zostały poddane rutynowemu badaniu stomatologicznemu przy użyciu zgłębnika i lusterka stomatologicznego przy sztucznym oświetleniu. Oceny stanu uzębienia dokonano zgodnie z założeniami WHO Euro Oral Status (2). Uzyskane dane nanoszono na kartę własnego projektu. W badaniu oceniono ogólną liczbę zębów mlecznych i stałych obecnych w jamie ustnej, liczbę zębów z ubytkami próchnicowymi, liczbę zębów z wypełnieniami i liczbę zębów usuniętych z powodu próchnicy. Ze względu na występującą w grupie dzieci 5-6-letnich fizjologiczną wymianę uzębienia, za zęby usunięte z powodu próchnicy uważano nieobecne zęby mleczne trzonowe, nie brano pod uwagę zębów siecznych. Oceniano także liczbę zębów z płytką nazębną w systemie 0 – ząb bez płytki, 1 – ząb z płytką. Za 1 uznawano sytuację, gdzie podczas badania zgłębnikiem stomatologicznym stwierdzano obecność płytki do wysokości przynajmniej połowy korony klinicznej na co najmniej jednej powierzchni badanego zęba.
W oparciu o wyniki badań określono następujące wskaźniki: frekwencję próchnicy uzębienia mlecznego, intensywność próchnicy uzębienia mlecznego wyrażoną wskaźnikiem dmf, wskaźnik leczenia zębów mlecznych, frekwencję próchnicy dla pierwszych zębów trzonowych stałych oraz intensywność próchnicy dla pierwszych zębów trzonowych stałych wyrażoną DMF.
Wyniki badań stanu uzębienia poszczególnych grup wiekowych oraz całej badanej populacji przedstawiono w tabelach.
Tabela 1a. Frekwencja próchnicy w uzębieniu mlecznym w poszczególnych grupach wiekowych w badanej populacji.
Wiek i liczba zbadanych dzieci Chłopcy Dziewczynki Razem
Liczba dzieci z próchnicąOdsetek dzieci z próchnicąLiczba dzieci z próchnicąOdsetek dzieci z próchnicąLiczba dzieci z próchnicąOdsetek dzieci z próchnicą
3 lata29758,3%1376,5%2068%
4 lata271381,3%872,7%2177,8%
5 lat241083,3%12100%2291,7%
6 lat241292,3%1090,9%2291,7%
Średnia1044177,4%434384,3%8480,8%
Tabela 1b. Frekwencja próchnicy w uzębieniu mieszanym i stałym w grupie dzieci w wieku 5 i 6 lat.
Wiek i liczba zbadanych dzieci Chłopcy Dziewczynki Razem
Liczba dzieci z próchnicąOdsetek dzieci z próchnicąLiczba dzieci z próchnicąOdsetek dzieci z próchnicąLiczba dzieci z próchnicąOdsetek dzieci z próchnicą
5 lat 24uzębienie mieszane1083,3121002291,7
9uzębienie stałe350266,7555,6
6 lat 24uzębienie mieszane131001110024100
24 uzębienie stałe538,5981,81458,3
Frekwencja próchnicy wyrażona odsetkiem dzieci dotkniętych tą chorobą kształtowała się w badanej grupie na poziomie 80,8%. Zaobserwowano wzrost odsetka dzieci z próchnicą wraz z wiekiem – u dzieci w wieku 3 lat frekwencja próchnicy w uzębieniu mlecznym wyniosła 69%, podczas gdy u dzieci 6-letnich 91,7% (tab. 1a – str. 126). Frekwencja próchnicy w uzębieniu mieszanym wyniosła w grupie dzieci w wieku 5 lat 91,7%, a w grupie dzieci w wieku 6 lat 100% (tab. 1b – str. 126). Intensywność próchnicy określona wskaźnikiem dmft w badanej populacji wyniosła 5,09. Wskaźnik ten u dzieci w wieku 3 lat kształtował się na poziomie 3,14 podczas gdy u dzieci w wieku 6 lat wyniósł 6,34. Najniższą wartość składowej dt stwierdzono u 3-letnich dziewczynek (2,35), a najwyższą u chłopców w wieku 6 lat (5,23). Średnia wartość dt w całej badanej grupie dzieci wyniosła 3,74. Zęby usunięte z powodu próchnicy zaobserwowano wyłącznie w grupie dzieci w wieku 6 lat. Liczba zębów z wypełnionymi ubytkami próchnicowymi w całej badanej populacji wyniosła średnio 1,3. Wskaźnik leczenia w badanej populacji wyniósł 0,26. Wartości tego wskaźnika u dzieci w wieku 3-4 lat wyniosły 0,23, a u dzieci w wieku 5-6 lat 0,29 (tab. 2).
Tabela 2. Intensywność próchnicy wyrażona wskaźnikiem dmft oraz wskaźnik leczenia zębów mlecznych w zależności od wieku i płci w badanej populacji.
  dtmtftdmftWskaźnik leczenia
3 lata dziewczynki2,3501,243,590,35
chłopcy2,5002,50
razem2,4200,723,140,22
4 lata dziewczynki3,900,734,630,16
chłopcy4,2501,756,000,29
razem4,1101,335,440,24
5 lat dziewczynki501,676,670,25
chłopcy3,8301,425,250,27
razem4,301,786,080,28
6 lat dziewczynki3,360,182,275,810,40
chłopcy5,230,231,316,770,20
razem4,380,211,756,340,29
Średniadziewczynki3,540,041,465,040,29
chłopcy3,930,061,155,140,23
razem3,740,051,35,090,26
Liczba zębów z płytką bakteryjną w badanej populacji wyniosła średnio 46,1%. Wartości te były najwyższe w grupie dzieci w wieku 5 lat.
Pierwsze stałe zęby trzonowe zaobserwowano u 37,5% dzieci w wieku 5 lat i 100% dzieci w wieku lat 6. Frekwencja próchnicy w uzębieniu stałym w populacji dzieci w wieku 5 lat kształtowała się na poziomie 55,6%, a dzieci w wieku lat 6 – 58,3% (tab. 1b). Wartość wskaźnika DMFT w tej grupie dzieci wyniosła średnio 1,12. Wolne od próchnicy I stałe trzonowce zaobserwowano u 4 dzieci w wieku 5 lat i 10 dzieci w wieku 6 lat, co stanowiło odpowiednio 44,4% i 41,7% populacji. Tylko 27,9% badanych I trzonowców było zabezpieczone uszczelniaczem bruzd. W sumie zanotowano 30,3% zębów dotkniętych próchnicą, w tej grupie wypełnionych było 1,6% (tab. 3).
Tabela 3. Liczba i odsetek stałych pierwszych trzonowców wolnych od próchnicy i z próchnicą u dzieci w wieku 5 i 6 lat.
Wiek dzieciDotknięte próchnicą Wolne od próchnicy
Ubytek próchnicowy Wypełnienie Z uszczelniaczem Bez uszczelniacza
Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%
5 lat82500928,11546,9
6 lat273022,22527,83640
Razem3528,721,63427,95141,8
DYSKUSJA
Wyniki badań wskazują na bardzo wysoką frekwencję próchnicy w badanej grupie wiekowej (ryc. 1). W grupie dzieci w wieku 6 lat frekwencja próchnicy wyniosła w uzębieniu mlecznym 91,7%, natomiast w uzębieniu mieszanym i stałym frekwencja w badanej grupie wyniosła odpowiednio 100% i 58,3%. Porównując własne dane z wynikami uzyskanymi przez innych autorów stwierdzono, że są to wartości wyższe niż notowane dotychczas w Warszawie, gdzie w 1999 roku frekwencja próchnicy w uzębieniu mlecznym w tej grupie wiekowej wyniosła 86,1%, a w uzębieniu mieszanym i stałym 89,1% i 11,1% (3). W innych miastach wartości frekwencji próchnicy w porównywalnych grupach wiekowych kształtowały się na podobnie wysokim poziomie – Poznań 77,11%, Kraków 85,5%, Lublin 92,15% (4, 5, 6, 12). W badaniach niektórych autorów zagranicznych frekwencja próchnicy u dzieci w wieku lat 3 była znacznie niższa niż w obecnej pracy (9).
Ryc. 1. Odsetek dzieci wolnych od próchnicy i z próchnicą w poszczególnych grupach wiekowych.
Obserwuje się wzrost liczby zębów zaatakowanych przez próchnicę wraz z wiekiem, zarówno u dziewcząt, jak i chłopców (ryc. 2). Intensywność próchnicy wyrażona wskaźnikiem dmft w obecnych badaniach u dzieci w wieku 4, 5 i 6 lat kształtowała się na poziomie 5,44 oraz 6,08 i 6,34. W 1994 r. Gromadzińska-Zapłata i wsp. w swoich badaniach uzyskali odpowiednio wyniki 2,7 oraz 3,6 i 4,7 (6). Analiza struktury wskaźnika dmft wskazuje, że na jego wartość główny wpływ miała składowa dt. Niezwykle niski wskaźnik leczenia, który w grupie badanej średnio wyniósł 0,26 świadczy o tym, że tylko około 25% zębów dotkniętych próchnicą jest leczonych. W swoich badaniach Wochna-Sobańska i wsp. zwrócili uwagę, że wskaźnik dmft określa tylko w przybliżeniu stan uzębienia, natomiast w niewielkim stopniu mówi o rzeczywistych potrzebach leczniczych oraz przewidywanych kosztach leczenia (8).
Ryc. 2. Intensywność próchnicy wyrażona wskaźnikiem dmft.
Akceleracja wymiany uzębienia, obserwowana od kilku lat w naszej populacji, znalazła potwierdzenie także w obecnych badaniach. Szczególną podatnością na próchnicę wykazują się stałe I zęby trzonowe (7). Według piśmiennictwa jedną ze skutecznych metod zapobiegania próchnicy tych zębów są uszczelniacze bruzd (10, 11). Odsetek I trzonowców zabezpieczonych uszczelniaczem w obecnej pracy należy uznać za zbyt niski. Warto także zwrócić uwagę, że spośród tych zębów dotkniętych przez próchnicę leczonych było tylko 2,2% w grupie dzieci 6-letnich i 0% w grupie dzieci 5-letnich.
Niezadowalający jest także stan higieny jamy ustnej – we wszystkich grupach wiekowych liczba zębów z płytką bakteryjną sięgnęła blisko 50%, ze średnim wynikiem 46,1% w całej grupie (ryc. 3 – str. 128). Niedostateczna higiena jamy ustnej jest głównym czynnikiem odpowiedzialnym za tak wysoką frekwencję próchnicy.
Ryc. 3. Odsetek zębów z płytką u dzieci w poszczególnych grupach wiekowych.
Wyniki przeprowadzonych badań świadczą o niedostatecznej opiece stomatologicznej w grupie dzieci w wieku przedszkolnym. Bardzo wysoka frekwencja próchnicy wskazuje na konieczność intensyfikacji działań mających na celu edukację rodziców w zakresie potrzeby profilaktyki i zachowań prozdrowotnych. Jak najwcześniejsze wdrożenie działań profilaktycznych oraz poprawa stanu higieny jamy ustnej mają decydujący wpływ na zmniejszenie frekwencji i intensywności próchnicy w uzębieniu mlecznym, a w konsekwencji także stałym. Systematyczna kontrola stanu zdrowia jamy ustnej dzieci pozwala na zastosowanie zabiegów leczniczych i profilaktycznych przy wczesnych objawach próchnicy, co zmniejsza liczbę powikłań będących wynikiem nieleczonej próchnicy zębów. Z uwagi na wysoką podatność na próchnicę nowo wyrzynających się stałych zębów trzonowych większy nacisk należy położyć na uświadomienie rodzicom korzyści związanych z zabezpieczeniem zębów uszczelniaczem bruzd.
Piśmiennictwo
1. Raadal A., Espelid I.: Caries prevalence in primary teeth as a predicator of early fissure caries in permanent first molars. Community Dent. Oral Epidem., 1992, 20:30-34. 2. WHO: Oral Health Surveys Basic Methods 1986. 3. Piętowska M., Perendyk J.: Stan zdrowotny uzębienia dzieci 6-letnich z makroregionu Warszawy. Przegląd Stomat. Wieku Rozwojowego, 1999, 1:33-36. 4. Kruszyńska-Rosada M., Borysewicz-Lewicka M.: Kliniczna ocena zaawansowania próchnicy zębów mlecznych u dzieci w wieku przedszkolnym. Czas. Stomat., 2000, LIII, 6:345-351. 5. Fetkowska-Mielnik K., Kogut G.: Ocena stanu uzębienia mlecznego u dzieci przedszkolnych z Lublina. Czas. Stomat., 1991, XLIV, 5:349-353. 6. Gromadzińska-Zapłata E. i wsp.: Stan uzębienia dzieci w wieku przedszkolnym zamieszkujących środowisko miejskie. Przegląd Stomat. Wieku Rozwojowego, 1996, 2-3:64-68. 7. Holt R.D.: The pattern of caries in group 5-years old children and the same cohort at 9-years of age. Community Dent. Health, 1995, 12:93-99. 8. Wochna-Sobańska M., Szydłowska-Rodziewicz B.: Ocena stomatologicznych potrzeb zdrowotnych dzieci przedszkolnych w zakresie zapobiegania i leczenia próchnicy zębów za pomocą wskaźnika TNI. Przegląd Stomat. Wieku Rozwojowego, 1995, 2, 10:39. 9. Davies G.M. et al.: Caries among 3-year-olds in greater Manchester. Br. Dent. J., 2001, Apr, 14, 190(7): 381-384. 10. Simonsen R.J.: Retention and effectiveness of dental sealants after 15 years. J. Am. Dent. Assoc., 1991, Oct, 122(11):34-42. 11. Vekhalathi M.M. et al.: An eight-year follow-up of occlusal surfaces of first permanent molars. J. Dent. Res., 1991, Jul, 70(7):1064-1067. 12. Ciesielska M. i wsp.: Stan uzębienia dzieci sześcio- i siedmioletnich zamieszkałych na terenie województwa krakowskiego. Czas. Stomat., 1997, L, 8:548-555.
Nowa Stomatologia 3/2003
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia