© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2003, s. 148-151
Ewa Iwanicka-Frankowska, Maria Wierzbicka, Elżbieta Pierzynowska, Joanna Kępa
Stan przyzębia i potrzeby profilaktyczno-lecznicze grupy osób dorosłych z regionu Warszawy
Periodontal status and preventive-therapeutic needs of the group of adults of the Warsaw region
z Zakładu Stomatologii Zachowawczej IS AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Maria Wierzbicka
Prowadzone od wielu lat badania epidemiologiczne służą ocenie stanu przyzębia. Na podstawie tych badań dokonuje się analizy potrzeb profilaktyczno-leczniczych chorób przyzębia w danych grupach wiekowych. Uzyskane w ten sposób dane są podstawą dla formułowania programów i strategii opieki zdrowotnej w poszczególnych regionach danego kraju. Za najbardziej reprezentatywną w badaniach epidemiologicznych uznana jest grupa 35-44 lata. W przeprowadzonych badaniach uwzględniono osoby w wieku 25-55 lat, a więc tym samym uzyskano informacje dotyczące również osób z przedziałów 25-34 oraz 45-55 lat.
Celem pracy była ocena stanu przyzębia grupy osób dorosłych – mieszkańców Warszawy i okolic.
MATERIAŁ I METODY
Tabela 1. Rozkład badanej populacji z uwzględnieniem przedziałów wieku i płci.
Grupa wiekowaKobietyMężczyźniLiczba i odsetek badanych łącznie
25-3470 (66,67)35 (33,33)105 (36,46)
35-4435 (59,32)24 (40,68)59 (20,49)
45-5592 (74,19)32 (25,81)124 (43,05)
Łącznie197 (68,40)91 (31,60)288 (100,0)
Badaniem objęto 288 osób (197 kobiet i 91 mężczyzn), które zgłosiły się do Zakładu Stomatologii Zachowawczej celem leczenia zębów. Wiek badanych osób wahał się w granicach 25-55 lat. Tabela 1 oraz rycina 1 (str. 149) przedstawiają rozkład badanej populacji w zależności od wieku i płci. Wśród badanych najliczniej reprezentowane były osoby w wieku 45-55 lat (43%), a następnie osoby poniżej 35 roku życia (36%). Kobiety liczbowo przeważały nad mężczyznami we wszystkich grupach wiekowych i w najstarszej stanowiły blisko dwie trzecie badanej próby.
Ryc. 1. Rozkład odsetkowy badanej populacji z uwzględnieniem przedziałów wieku i płci.
Badanie przeprowadzono zgodnie z wytycznymi WHO, przy sztucznym świetle, używając lusterka stomatologicznego i kalibrowanej sondy periodontologicznej zakończonej kulką (1). Uzyskane w ten sposób dane nanoszono na kartę własnego projektu przygotowaną wcześniej.
W badaniu klinicznym do oceny potrzeb leczenia chorób przyzębia posłużono się wskaźnikiem CPITN.
WYNIKI
Ryc. 2. Rozkład odsetkowy osób z poszczególnymi najwyższymi wartościami wskaźnika z uwzględnieniem przedziałów wieku.
Tabela 2. Rozkład odsetkowy osób z poszczególnymi najwyższymi wartościami wskaźnika z uwzględnieniem przedziałów wieku.
Grupa wiekowaNajwyższa wartość CPITN 
0 zdrowe przyzębie1 krwawienie z dziąseł2 kamień nazębny3 płytkie kieszonki (4-5 mm)4 głębokie kieszonki (ł 6 mm)Osoby wyłączone z badania
25-344,7627,6244,7622,8600
35-441,6915,2630,5135,5916,950
45-553,239,6836,2924,1926,610
Łącznie3,4717,3638,1926,0514,930
Badanie stanu i potrzeb leczniczych przyzębia przy użyciu wskaźnika CPITN wykazało, że u nieco ponad 3% badanych stan dziąseł i przyzębia był prawidłowy (tab. 2, ryc. 2 – str. 149). Zapalenie przyzębia stwierdzono u ponad 40% badanych osób. Spośród tych osób blisko 15% wymagało poza leczeniem podstawowym, także kompleksowej opieki specjalistycznej, a ponad 26% wykonania skalingu nad- i poddziąsłowego, oraz instruktażu higieny jamy ustnej i motywacji lub ewentualnych korekt innych miejscowych czynników drażniących. Usunięcia tylko kamienia naddziąsłowego lub innych miejscowych czynników drażniących wymagało ponad 38% badanych, a u nieco ponad 17% należało przeprowadzić tylko instruktaż higieny i motywację.
Średnio u badanej osoby stwierdzono tylko 1,2 sekstanta ze zdrowym przyzębiem. Natomiast w blisko 2,4 sekstantach należało wykonać zabieg skalingu nad i/lub poddziąsłowego oraz ewentualnie dokonać korekty innych miejscowych czynników drażniących. Średnio w zakresie 0,3 sekstanta (około dwóch zębów) u osoby należało wykonać na przyzębiu zabiegi specjalistyczne (chirurgiczne lub odtwórcze). U osób do 34 roku życia nie stwierdzono żadnego sekstanta wymagającego opieki specjalistycznej. U osób w wieku 35-44 lata średnio należało objąć opieką specjalistyczną 0,2 sekstanta. Najwyższą średnią liczbę sekstantów kwalifikujących się do opieki kompleksowej wynoszącą 0,6 stwierdzono w grupie wiekowej osób powyżej 44 roku życia (tab. 3, ryc. 3).
Tabela 3. Średnia liczba sekstantów w zależności od wartości wskaźnika CPI z uwzględnieniem przedziałów wieku.
Grupa wiekowaŚrednia liczba sekstantów na osobę z wartością CPITN 
0 zdrowe przyzębie1 krwawienie z dziąseł2 kamień nazębny3 płytkie kieszonki (4-5 mm)4 głębokie kieszonki (ł 6 mm)X sekstanty wyłączone
25-341,622,161,60,5600,06
35-440,761,731,81,100,240,37
45-551,061,311,60,810,600,62
Łącznie1,211,721,60,790,310,37
Ryc.3 Średnia liczba sekstantów w zależności od wartości wskaźnika CPI z uwzględnieniem przedziałów wieku.
DYSKUSJA
Ze względu na znaczne różnice w kryteriach doboru populacji, brak jest możliwości bezpośredniego ustosunkowania się do wyników typowych badań epidemiologicznych, a jedynie orientacyjne ich porównanie. Ponadto fakt przywiązywania przez kobiety większej wagi do stanu zdrowia jamy ustnej, oraz wykazywanie przez nie większych chęci do udziału w programach profilaktyczno-leczniczych, zamanifestował się znaczną przewagą liczbową nad mężczyznami, co uniemożliwiło nam przeprowadzenie analizy porównawczej stanu uzębienia, w zależności od płci.
W ogólnopolskich badaniach epidemiologicznych przeprowadzonych w 1995 roku wykazano, że odsetek osób ze zdrowym przyzębiem wynosił 6,3% (2, 3). Jest on prawie o połowę wyższy w porównaniu z wynikami uzyskanymi w badanej przez nas grupie. W cytowanej pracy stwierdzono podobny do obserwowanego w naszych badaniach odsetek osób wymagających poprawy zabiegów higienicznych, odpowiednio 91,9% oraz 96,5%, przy czym różnice występowały pomiędzy poszczególnymi wartościami kodów. Ponad 9% badanych całego kraju w połowie lat 90-tych wymagało jedynie instruktażu higieny i motywacji (ponad 17% w grupie zainteresowanej leczeniem z regionu warszawskiego). Usunięcia kamienia nazębnego wymagało 50,1% osób (odpowiednio w obecnych badaniach 38,19%), a wykonania skalingu poddziąsłowego z wygładzeniem powierzchni korzenia – 27,4% (26,05%).Spośród wszystkich zbadanych w 1995 roku osób 5% wymagało kompleksowej opieki stomatologicznej (ponad 14% w badanej przez nas grupie populacji).
W badaniach przeprowadzonych w regionie warszawskim w ramach ogólnopolskiego monitoringu zdrowia odsetek osób ze zdrowym przyzębiem (3,4%), w odpowiednim przedziale wieku, był dwukrotnie wyższy od stwierdzonego obecnie, a zbliżony, przy uwzględnieniu całej badanej grupy populacji (4, 5). U ponad 96% badanych występowały różnego rodzaju zmiany w przyzębiu, przy czym kamień nazębny jako najwyższa wartość kodu CPITN obecny był u 25% osób. Zapalenie przyzębia występowało u ponad 67% badanych, przy czym około 18% wymagało zespołowego leczenia przyzębia. Równie niezadowalające są wyniki badań epidemiologicznych prowadzonych w ostatnich latach w innych regionach Polski (6, 7, 8, 9, 10).
Z przeprowadzonych przez nas badań stanu przyzębia wybranej grupy dorosłych mieszkańców Warszawy i okolic wynika fakt istnienia dużych potrzeb w zakresie profilaktyki i leczenia zapaleń przyzębia przy równoczesnym wysokim zapotrzebowaniu na opiekę stomatologiczną, o czym świadczy duży odzew na ogłoszenie prasowe o możliwości bezpłatnego leczenia. Nieodzowne wydają się zatem dalsze prace nad usprawnieniem opieki stomatologicznej.
Piśmiennictwo
1. World Health Organisation. Oral Health surveys Basic Methods. 3th edition. Genewa 1989. 2. Jańczuk Z.: Stan narządu żucia polskiej populacji. Nowa Stomatol. 1997, 3:45-49. 3. Jańczuk Z., Ciągło A.: Podstawy epidemiologii chorób narządu żucia. CEM, 1999. 4. Popowski W. i wsp.: Stan i potrzeby lecznicze przyzębia osób dorosłych w wieku 35-44 lat, zamieszkałych w regionie warszawskim – badania porównawcze. N. Stomatol. 2001, 4:38-42. 5. Popowski W. i wsp.: Stan i potrzeby lecznicze przyzębia osób dorosłych w wieku 35-44 lat, zamieszkałych w regionie warszawskim. Nowa Stomatol. 1998, 3:48-51. 6. Kaczmarczyk-Stachowska A. i wsp.: Wskaźnik higieny jamy ustnej i zmiany przyzębia u osób w wieku od 15 do 80 lat, zamieszkałych w Krakowie. Czas. Stomat. 2001, LIV, 2:112-117. 7. Szatko F.: Stan zdrowotny jamy ustnej ludności w wieku 35-44 i 65-74 lata z terenu Łodzi i województwa piotrkowskiego. Czas. Stomat. 1993, XLVI, 7-8: 485-490. 8. Bałczewska E.: Stan przyzębia oceniany wskaźnikiem CPITN osób zgłaszających się do specjalistycznej przychodni periodontologicznej. Czas. Stomat. 1992, XLV, 11-12:577-582. 9. Postek-Stefańska L. i wsp.: Stan i potrzeby lecznicze przyzębia osób dorosłych 35-44-letnich z województwa katowickiego. Czas. Stomat. 2000, LIII, 2:97-102. 10. Stopa J. i wsp.: Ocena stanu przyzębia i potrzeb leczniczych osób dorosłych w wieku 35-44 lat z województwa poznańskiego. Czas. Stomat. 1994, XLVII, 4:275-277.
Nowa Stomatologia 3/2003
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia