Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 4/2003 » Struktura potrzeb w zakresie leczenia próchnicy zębów i jej powikłań u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z cukrzycą 1 typu

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Elżbieta Łuczaj-Cepowicz, Renata Milewska

Struktura potrzeb w zakresie leczenia próchnicy zębów i jej powikłań u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z cukrzycą 1 typu

The structure of caries and caries complications treatment needs in children, adolescents and young adults with type 1 diabetes mellitus

z Zakładu Stomatologii Dziecięcej Akademii Medycznej w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Danuta Waszkiel

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Choroby przyzębia

Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa

Zbiór wskaźników stomatologicznych klasyfikacji i testów

Cukrzyca insulinozależna, jak wskazują wyniki badań epidemiologicznych, jest zespołem chorobowym występującym coraz częściej w populacji osób młodych (1). Ta grupa pacjentów wymaga systematycznego leczenia choroby podstawowej, a także ciągłego monitorowania ogólnego stanu zdrowia, nie wyłączając stanu zdrowia jamy ustnej i zębów (1, 2, 3). Dzieci i młodzież z diabetes mellitus 1 typu należy otoczyć szczególną opieką stomatologiczną z uwzględnieniem zabiegów profilaktycznych. Wymogi profilaktyczne obejmują zasady racjonalnego odżywiania i zdrowego trybu życia, a także higieny jamy ustnej oraz profilaktyki fluorkowej (4). Opieka nad pacjentami z cukrzycą nie może więc ograniczać się do leczenia interwencyjnego bowiem w tej chorobie, zwłaszcza w cukrzycy wyrównanej, nie ma przeciwwskazań do leczenia stomatologicznego. Wymagana jest jedynie modyfikacja postępowania z pacjentem związana z utrudnieniem gojenia, dotycząca głównie zabiegów z zakresu endodoncji i chirurgii stomatologicznej (1, 2, 4).

Celem przeprowadzonych badań było dokonanie analizy potrzeb w zakresie leczenia próchnicy zębów i jej następstw u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z diabetes mellitus 1 typu.

MATERIAŁ I METODY

Zbadano 50 młodych pacjentów z uregulowaną cukrzycą 1 typu (25 dziewcząt i 25 chłopców) objętych opieką diabetologa w Poradni Cukrzycowej Samodzielnego Dziecięcego Szpitala Klinicznego AM w Białymstoku. Grupę kontrolną stanowiło 50 osób zdrowych (25 dziewcząt i 25 chłopców) zgłaszających się w celu leczenia stomatologicznego do Zakładu Stomatologii Dziecięcej AMB. Średni wiek badanych w obu grupach był zbliżony: pacjenci z cukrzycą – 14 lat 1 miesiąc, zdrowi – 14 lat.

Badanie przeprowadzono zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (5). Dane wpisywano w kartach badania przygotowanych według wzoru ŚOZ (5).

Określono liczbę, średnią liczbę oraz liczbę minimalną i maksymalną:

– zębów wymagających opracowania i wypełnienia ubytku próchnicowego na jednej powierzchni (P_W1), na dwóch lub więcej powierzchniach zęba (P_W2) i łącznie (P_W1,2),

– zębów wymagających leczenia endodontycznego (P_E),

– zębów kwalifikujących się do usunięcia (P_U),

– zębów wymagających leczenia protetycznego: P_K – potrzeba wykonania korony protetycznej i P_PM – potrzeba zastąpienia brakującego zęba przęsłem mostu protetycznego.

Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej z zastosowaniem testów: c², Manna-Whitneya i t-Studenta.

WYNIKI

Potrzeby w zakresie opracowania i wypełnienia ubytków próchnicowych w badanych grupach przedstawia tabela 1. Wynika z niej, że na jedną osobę przypada średnio 2,47 (247 zębów w całej populacji) wymagających opracowania ubytku i założenia wypełnienia (P_W1_,2). Na tę liczbę składa się średnio 1,32 zęba z ubytkiem na jednej powierzchni (P_W1) i 1,15 zęba ze zmianą próchnicową obejmującą dwie lub więcej powierzchnie (P_W2). W populacji osób z cukrzycą stwierdzono istotnie wyższą średnią liczbę P_W1_,2 tj. 3,12 niż w grupie kontrolnej tj. 1,82 (p <0,02) i taka zależność dotyczyła zarówno dziewcząt jak i chłopców. Biorąc pod uwagę rozległość wypełnienia zauważono, że u badanych cukrzyków średnie liczby P_W1 – 1,72 i P_W2 – 1,40 były znacząco wyższe niż w populacji zdrowej (P_W1 – 0,92, P_W2 – 0,90) (p <0,05). Analizując parametr P_W1 w zależności od płci odnotowano wyższe jego średnie wartości zarówno u dziewcząt (1,56) jak i u chłopców (1,88) z cukrzycą w porównaniu z dziewczętami (1,08) i chłopcami (0,76) z grupy kontrolnej, ale jedynie między grupami chłopców różnice te były statystycznie znamienne (p <0,02). W odniesieniu do średniej liczby P_W2 istotnie wyższe jej wartości zauważono u dziewcząt z cukrzycą – 1,72 w porównaniu ze zdrowymi – 0,88 (p <0,02). Nie stwierdzono znaczących różnic w minimalnych i maksymalnych wartościach P_W1 i P_W2 ale odnotowano istotnie wyższą maksymalną wartość P_W1_,2 u osób z cukrzycą tj. 13, w porównaniu z grupą zdrową tj. 8.

Tabela 1. Potrzeby w zakresie wypełnienia ubytków próchnicowych: P_W1, P_W2, P_W1,2 w populacji z cukrzycą i w grupie kontrolnej.

			P_W1				P_W2				P_{W1, 2}
		n	x	min	max	n	x	min	max	n	x	min	max
Cukrzyca	Dziewczęta 25 osób (A)	39	1,56	0	6	43	1,72	0	8	82	3,28	0	13
	Chłopcy 25 osób (B)	47	1,88	0	6	27	1,08	0	7	74	2,96	0	12
	Ogółem 50 osób (C)	86	1,72	0	6	70	1,40	0	8	156	3,12	0	13
Zdrowi	Dziewczęta 25 osób(D)	27	1,08	0	5	22	0,88	0	7	49	1,96	0	8
	Chłopcy 25 osób (E)	19	0,76	0	4	23	0,92	0	6	42	1,68	0	8
	Ogółem 50 osób (F)	46	0,92	0	5	45	0,90	0	7	91	1,82	0	8
Razem 100 osób		132	1,32	0	6	115	1,15	0	8	247	2,47	0	13
Analiza statystyczna		B i E p < 0,02 C i F p < 0,05				A i B p < 0,02 A i D p < 0,02 C i F p < 0,05				A i D p < 0,05 B i E p < 0,05 C i F p < 0,02

Tabela 2 (str. 182) obrazuje potrzeby lecznicze w zakresie wypełnienia ubytków próchnicowych z uwzględnieniem anatomicznych grup zębowych. Spośród zębów wymagających wypełnienia jednej, dwóch lub więcej powierzchni przeważają zęby trzonowe, zarówno u cukrzyków (P_W1 – 1,28, P_W2 – 0,44, P_W1_,2 – 1,72) jak i w populacji kontrolnej (P_W1 – 0,54, P_W2 – 0,48, P_W1_,2 – 1,02). Prawidłowość taką obserwowano zarówno u dziewcząt jak i u chłopców w obu badanych grupach. Stwierdzono także wyższe średnie wartości P_W1_,2 dla każdej z anatomicznych grup zębowych u osób z cukrzycą w porównaniu z grupą kontrolną a znamienne statystycznie różnice dotyczyły jedynie zębów trzonowych.

Tabela 2. Potrzeby w zakresie wypełnienia ubytków próchnicowych: P_W1, P_W2, P_W1,2 w anatomicznych grupach zębowych.

		Siekacze						Kły						Przedtrzonowce						Trzonowce
		PW1		PW2		P W1,2		PW1		PW2		P W1,2		PW1		PW2		P W1,2		PW1		PW2		P W1,2
		n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x	n	x
Cukrzyca	Dziewczęta 25 osób (A)	4	0,16	20	0,8	24	0,96	0	0	4	0,16	4	0,16	13	0,52	10	0,4	23	0,92	22	0,88	9	0,36	31	1,24
	Chłopcy 25 osób (B)	1	0,04	4	0,16	5	0,2	0	0	0	0	0	0	4	0,16	10	0,4	14	0,56	42	1,68	13	0,52	55	2,2
	Ogółem 50 osób (C)	5	0,1	24	0,48	29	0,58	0	0	4	0,08	4	0,08	17	0,34	20	0,4	37	0,74	64	1,28	22	0,44	86	1,72
Zdrowi	Dziewczęta 25 osób(D)	6	0,24	0	0	6	0,24	0	0	0	0	0	0	7	0,28	10	0,4	17	0,68	14	0,56	12	0,48	26	1,04
	Chłopcy 25 osób(E)	2	0,08	2	0,08	4	0,16	1	0,04	0	0	1	0,04	3	0,12	9	0,36	12	0,48	13	0,52	12	0,45	25	1,0
	Ogółem 50 osób(F)	8	0,16	2	0,04	10	0,2	1	0,02	0	0	1	0,02	10	0,2	19	0,38	29	0,58	27	0,54	24	0,48	51	1,02
Razem 100 osób
Razem 100 osób		13	0,13	26	0,26	39	0,39	1	0,01	4	0,04	5	0,05	27	0,27	39	0,39	66	0,66	91	0,91	46	0,46	137	1,37
Analiza statystyczna				A i B p < 0,05 A i Dp < 0,001 C i F p<0,02		A i B p < 0,05 A i D p < 0,05 C i F p < 0,02								A i Bp < 0,005 A i D p < 0,05 C i F p < 0,05						A i Bp < 0,002 A i Dp < 0,01 B i Ep < 0,001 C i Fp < 0,002				A i Bp < 0,005 C i F p < 0,05

Potrzeby w zakresie leczenia endodontycznego zębów przedstawiono w tabeli 3 (str. 183). Konieczność zastosowania takiego postępowania odnotowano w pojedynczych przypadkach ale jedynie u osób z diabetes mellitus, u których średnia liczba P_E wyniosła 0,06.

Tabela 3. Potrzeby w zakresie leczenia endodontycznego (P_E).

		PE
		n	x	min	max
Cukrzyca	Dziewczęta 25 osób	2	0,08	0	1
	Chłopcy 25 osób	1	0,04	0	1
	Ogółem 50 osób	3	0,06	0	1
Zdrowi	Dziewczęta 25 osób	0	0	0	0
	Chłopcy25 osób	0	0	0	0
	Ogółem50 osób	0	0	0	0
Razem 100 osób
Razem 100 osób		3	0,03	0	1

Należy zauważyć, że w całej poddanej badaniu 100-osobowej populacji stwierdzono aż 16 zębów kwalifikujących się do usunięcia (średnio 0,16). Parametr ten przyjmował wyższe wartości średnie u osób z cukrzycą tj. 0,26 (13 zębów) w porównaniu z grupą kontrolną – 0,06 (3 zęby). Godny pokreślenia jest także fakt, iż jego maksymalna wartość u osób z cukrzycą wyniosła 5, podczas gdy w grupie kontrolnej – 1. Nie odnotowano znamiennych różnic w zakresie średniej liczby P_U pomiędzy płciami w obu ocenianych grupach. Powyższe dane obrazuje tabela 4 (str. 183).

Tabela 4. Potrzeby w zakresie ekstrakcji zębów (P_U).

		PU
		n	x	min	max
Cukrzyca	Dziewczęta 25 osób	5	0,2	0	3
	Chłopcy 25 osób	8	0,32	0	5
	Ogółem 50 osób	13	0,26	0	5
Zdrowi	Dziewczęta 25 osób	1	0,04	0	1
	Chłopcy 25 osób	2	0,08	0	1
	Ogółem 50 osób	3	0,06	0	1
Razem 100 osób		16	0,16	0	5

W badanej populacji znalazły się osoby, u których występowały wskazania do podjęcia leczenia protetycznego, a mianowicie 5 zębów kwalifikowało się do pokrycia koroną protetyczną i 5 zębów usuniętych należało zastąpić przęsłem mostu protetycznego (tab. 5 – str. 183). Chociaż powyższe potrzeby dotyczące leczenia protetycznego występowały jedynie u osób z cukrzycą, to ze względu na sporadyczność opisywanych sytuacji nie można mówić o różnicach statystycznie znamiennych.

Tabela 5. Potrzeby w zakresie leczenia protetycznego: wykonania korony protetycznej (P_K) i zastąpienia brakującego zęba przęsłem mostu protetycznego (P_PM).

		PK				PPM
		n	x	min	max	n	x	min	max
Cukrzyca	Dziewczęta 25 osób	4	0,16	0	4	4	0,16	0	4
	Chłopcy 25 osób	1	0,04	0	1	1	0,04	0	1
	Ogółem 50 osób	5	0,1	0	4	5	0,1	0	4
Zdrowi	Dziewczęta 25 osób	0	0	0	0	0	0	0	0
	Chłopcy 25 osób	0	0	0	0	0	0	0	0
	Ogółem 50 osób	0	0	0	0	0	0	0	0
Razem 100 osób		5	0,05	0	4	5	0,05	0	4

DYSKUSJA

Ocena jedynie samego stanu uzębienia w każdej populacji nie jest wystarczająca do zaplanowania postępowania stomatologicznego. W związku z powyższym Światowa Organizacja Zdrowia zaleca także określenie struktury potrzeb w zakresie leczenia próchnicy zębów i jej powikłań (5). Dotyczy to szczególnie grup pacjentów ze schorzeniami ogólnoustrojowymi, w których może wystąpić zwiększona podatność na próchnicę i inne patologie w jamie ustnej. Poglądy na temat częstości i intensywności próchnicy i chorób przyzębia u osób z diabetes mellitus są podzielone, jednak większość autorów uważa, że w odniesieniu do osób zdrowych jest to grupa ryzyka występowania tych schorzeń (6, 7, 8, 9, 10). Stan uzębienia rzutuje bezpośrednio na określone potrzeby lecznicze. Z tego powodu podjęliśmy się określenia tych parametrów w odniesieniu do młodych pacjentów z cukrzycą insulinozależną. Nie znaleźliśmy w dostępnym piśmiennictwie danych dotyczących rozkładu potrzeb w zakresie leczenia próchnicy i jej następstw w populacjach młodych cukrzyków. Na podstawie naszych wyników stwierdziliśmy, że na plan pierwszy wysunęły się potrzeby obejmujące opracowanie i wypełnienie ubytków próchnicowych, które okazały się znamiennie większe u osób z cukrzycą w porównaniu z grupą zdrową.

Wyniki badań epidemiologicznych młodzieży 18-letniej przeprowadzone w naszym regionie w 1995 roku wskazują, że średnie wartości P_W1_,2 – 3,84 były nieznacznie niższe od uzyskanych w niniejszych badaniach – 3,12 w grupie cukrzycowej pomimo niższej o 4 lata średniej wieku. Zauważyliśmy także, że w ocenianej obecnie populacji cukrzyków i w grupie kontrolnej średnie liczby P_W1 i P_W2 były zbliżone, zaś w badanej w 1995 roku populacji młodzieży 18-letniej znacząco przeważała średnia liczba P_W1. Rozpatrując powyższe parametry w odniesieniu do anatomicznych grup zębowych, w obu przeprowadzonych obserwacjach odnotowano największe potrzeby w zakresie leczenia próchnicy dla zębów trzonowych, a następnie kolejno dla przedtrzonowców, siekaczy i kłów. Interesujące wydaje się być porównanie średniej liczby P_W1_,2 w grupie siekaczy, która była identyczna (0,58) w badanej przez nas obecnie grupie osób z cukrzycą jak i w populacji badanych w 1995 roku 18-latków (11).

Niepokoić mogą wyniki ukazujące, że w tak młodej grupie pacjentów leczonych z powodu cukrzycy były osoby wymagające leczenia endodontycznego zębów, ich ekstrakcji, ale także pacjenci, u których stwierdzano konieczność wykonania uzupełnienia protetycznego.

Reasumując można stwierdzić, że potrzeby w zakresie leczenia próchnicy zębów i jej powikłań u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z cukrzycą insulinozależną są znacznie większe w porównaniu z grupą kontrolną, szczególnie odnośnie opracowania i wypełnienia ubytków. Populacja osób młodych z diabetes mellitus może stanowić odrębną stomatologiczną grupę dyspanseryjną, wymaga ona bowiem bardziej intensywnej opieki lekarza stomatologa niż dzieci i młodzież zdrowa. Postęp choroby próchnicowej prowadzi bowiem do zwiększenia potrzeb leczenia endodontycznego, ekstrakcji zębów oraz leczenia protetycznego. Wskazują na to badania przeprowadzone przez autorów warszawskich, którzy zauważyli znaczącą przewagę potrzeb dotyczących usunięcia zębów i wykonania uzupełnień protetycznych nad leczeniem zachowawczym u osób dorosłych z cukrzycą (12). Trzeba także pamiętać, że zabiegi chirurgii stomatologicznej oraz niektóre zabiegi z zakresu endodoncji wymagają specjalnego przygotowania pacjenta cukrzycowego.

Dyspanseryzacja młodych pacjentów z rozpoznaniem diabetes mellitus może więc nie tylko poprawić efektywność leczenia, ale przede wszystkim pomoże zintensyfikować szeroko pojęte działania profilaktyczne w tej populacji.

WNIOSKI

1. Potrzeby leczenia zachowawczego są znacząco większe u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z cukrzycą 1 typu.

2. Populacja młodych osób z diabetes mellitus powinna stanowić odrębną stomatologiczną grupę dyspanseryjną.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia

Stomatologia zachowawcza wieku rozwojowego

Stomatologia wieku rozwojowego

Piśmiennictwo

1. Symonides-Ławecka A.: Cukrzyca u dzieci. Warszawa: PZWL; 1987. 2. Czyżyk A.: Patofizjologia i klinika cukrzycy. In: Czyżyk A. Stomatologiczne powikłania cukrzycy. Warszawa: PZWL; 1987, p: 428-430. 3. Szpringer-Nodzak M.: Stomatologia wieku rozwojowego. In: Rump Z. Parodontopatie w przebiegu chorób układowych. Warszawa: PZWL; 1987, p. 372-373. 4. Fetkowska-Mielnik K., Szamańska J.: W sprawie leczenia stomatologicznego dzieci chorych na cukrzycę. Czas. Stom. 1988, 41, 2: 92-96. 5. World Health Organisation. Oral health surveys. Basic methods. 3rd ed. Geneva; 1989. 6. Faulconbridge A.R. et al.: The dental status of a group of diabetic children. Br. Dent. J. 1981, 151: 253-255. 7. Gale A.H. et a.: The dental caries and periodontal disease experience of patients with early onset insulin dependent diabetics. Int. Dent. J. 1986, 84: 219-224. 8. Pohjamo L. et al.: Caries prevalence related to the control of diabetics. Proc. Fin. Dent. 1988, 84: 247-252. 9. Sarnat H. et al.: Dental status of diabetic children in relation to diet and degree of diabetic control. Pediatr. Adolesc. Endocrin. 1979, 7: 347-351. 10. Swanljung O. et al.: Caries and saliva in 12-18-year-old diabetics and controls. Scand. Dent. Res. 1992, 100: 310-313. 11. Łuczaj-Cepowicz E.: Występowanie próchnicy zębów oraz potrzeby lecznicze u 18-letnich mieszkańców województwa białostockiego. Praca doktorska. Akademia Medyczna. Białystok; 1999. 12. Chomicki P. i wsp.: Ocena stanu uzębienia pacjentów z cukrzycą typu 2. Nowa Stoma. 2002, 1: 18-20.

Nowa Stomatologia 4/2003
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 4/2003:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt