Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 4/2003 » Ocena stanu uzębienia oraz stomatologicznych potrzeb leczniczych dzieci łódzkich do lat 5

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Patrycja Proc, Renata Filipińska-Skąpska

Ocena stanu uzębienia oraz stomatologicznych potrzeb leczniczych dzieci łódzkich do lat 5

Appraisal of the state of dentition and the needs of dental care of children up to the age of 5 in the city of Lodz

z Katedry i Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego UM w Łodzi
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Magdalena Wochna-Sobańska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Dysfunkcja czaszkowo-żuchwowa

Podręcznik dla asystentek i higienistek stomatologicznych

Postępy w endodoncji Powtórne leczenie kanałowe i zabiegi chirurgiczne

Próchnica zębów jest chorobą wieloprzyczynową wywoływaną przez różnorodne czynniki pozostające we wzajemnych zależnościach, opisywanych w wielu pracach badawczych (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9). Wskaźniki określające stan zdrowia zębów u dzieci w Polsce od lat utrzymują się na niepokojąco niskim poziomie, co nie pozwoliło w większości na realizację zapisanych przez WHO celów zdrowia na rok 2000 i nie rokuje osiągnięcia celów na rok 2015. Problem ten dotyczy szczególnie uzębienia dzieci najmłodszych, gdyż choroba próchnicowa uzębienia mlecznego jest przez większość rodziców całkowicie ignorowana, a świadomość konsekwencji próchnicy „mleczaków” jest znikoma. Aby stan zdrowia jamy ustnej najmłodszych uległ poprawie konieczne jest stosowanie odpowiednich dla danego wieku programów profilaktycznych i leczniczych. W tym celu niezbędna jest znajomość stanu uzębienia oraz stomatologicznych potrzeb, szczególnie dzieci najmłodszych mieszkających w Łodzi, gdzie brakuje aktualnych badań i publikacji dotyczących tego problemu.

Celem pracy jest ocena frekwencji i intensywności próchnicy zębów mlecznych oraz stomatologicznych potrzeb leczniczych dzieci łódzkich do lat pięciu.

MATERIAŁ I METODA

Badanie przeprowadzono na terenie wszystkich aktualnie działających żłobków łódzkich. Badaniem objęto 927 dzieci, w tym 416 dziewczynek i 511 chłopców w wieku od 8 do 62 miesięcy (tab. 1).

Tabela 1. Struktura badanej populacji.

Wiek	Dziewczynki		Chłopcy		Razem
Wiek	n	(%)	n	(%)	n	(%)
1 rż.	8	0,8%	8	0,8%	16	1,6%
2 rż.	86	9,2%	106	11,4%	192	20,6%
3 rż.	166	17,9%	215	23,2%	381	41,1%
4 rż.	124	13,3%	153	16,5%	277	29,8%
5 rż.	32	3,5%	29	3,1%	61	6,6%
Ogółem	416	44,8%	511	55,2%	927	100%

Badania kliniczne uzębienia przeprowadzono w świetle lampy czołowej, przy użyciu podstawowych narzędzi stomatologicznych: lusterka i zgłębnika. Uzyskane w ten sposób dane nanoszono bezpośrednio na specjalnie przygotowaną dla tych badań kartę, skonstruowaną zgodnie z zaleceniami WHO. W badaniu przyjęto następujące kryteria wiekowe:

– dzieci w 1 roku życia to dzieci, które w chwili badania miały nie więcej niż 12 miesięcy,

– w 2 roku życia: od 12 miesiąca i 1 dnia do 24 miesiąca życia,

– w 3 roku życia: od 24 miesiąca i 1 dnia do 36 miesiąca życia,

– w 4 roku życia: od 36 miesiąca i 1 dnia do 48 miesiąca życia,

– w 5 roku życia: od 48 miesiąca i 1 dnia do 62 miesiąca życia.

W badniu określono:

1. Frekwencje występowania próchnicy zębów mlecznych z uwzględnieniem płci i wieku badanych.

2. Wskaźniki intensywności próchnicy puw powierzchniowy i zębowy w poszczególnych grupach wiekowych z uwzględnieniem płci badanych.

3. Wskaźnik leczniczy oraz stomatologiczne potrzeby leczenia dzieci.

Istotność statystyczną badanych zależności określano przy pomocy testu Manna-Whitney´a. Za istotną statystycznie przyjęto zależność przy poziomie istotności p <0,05. Do gromadzenia danych jak i opracowania statystycznego zebranego materiału posłużono się programem komputerowym STATGRAPHIC V 5.

WYNIKI

Częstość występowania próchnicy dla całej badanej populacji dzieci łódzkich w wieku do lat 5 wyniosła 46,6%. Frekwencja próchnicy wczesnej u wszystkich dzieci do 3 roku życia, wyniosła 34,3%.

W pierwszym roku życia nie stwierdzono występowania ubytków próchnicowych u żadnego dziecka. W 2 roku życia już 15,1% dzieci było dotkniętych próchnicą, w trzecim roku życia było ich 45,4%, w czwartym roku życia 66,0%, a w piątym aż 75,4% dzieci miało ubytki próchnicowe (tab. 2). Również intensywność próchnicy szybko wzrastała wraz z wiekiem badanych i dla całej populacji dzieci ze żłobków łódzkich, wartość jej wyrażona wskaźnikiem puw zębowym wyniosła 2,4 ± 3,5 a puw powierzchniowym 4,0 ± 7,9. Wzrost wartości wskaźnika w poszczególnych grupach wiekowych przedstawia tabela 3.

Tabela 2. Frekwencja próchnicy w zależności od płci w poszczególnych grupach wiekowych.

Wiek	Frekwencja próchnicy
	Dziewczynki		Chłopcy		Razem
	n	(%)	n	(%)	n	(%)
1 rż.	0	0%	0	0%	0	0%
2 rż.	11	12,7%	18	16,9%	29	15,1%
3 rż.	76	45,8%	97	45,1%	173	45,4%
4 rż.	73	58,8%	110	71,9%	183	66,0%
5 rż.	23	71,8%	23	79,3%	46	75,4%
Ogółem	183	44%	248	48,5%	431	46,5%

Tabela 3. Wartość wskaźnika intensywności próchnicy puw zębowego i puw powierzchniowego w zależności od płci i wieku badanych ± odchylenie standardowe.

Wiek	puw z			puw p
Wiek	Dziewczynki	Chłopcy	Razem	Dziewczynki	Chłopcy	Razem
1 rż.	0,0	0,0	0,0	0,0	0,0	0,0
2 rż.	0,3 ? 1,0	0,6 ? 1,8	0,5 ? 1,5	0,6 ? 2,4	0,9 ? 2,6	0,8 ? 2,5
3 rż.	1,9 ? 2,8	2,2 ? 3,4	2,1 ? 3,2	3,2 ? 6,0	3,9 ? 8,5	3,6 ? 7,5
4 rż.	2,8 ? 3,6	4,5 ? 4,2	3,8 ? 4,1	4,5 ? 7,7	7,9 ? 10,9	6,4 ? 9,8
5 rż.	4,2 ? 4,0	5,1 ? 4,1	4,6 ? 4,1	6,6 ? 8,2	7,6 ? 8,1	7,1 ? 8,1
Ogółem	2,0 ? 3,1	2,7 ? 3,7	2,4 ? 3,5	3,2 ? 6,4	4,6 ? 8,8	4,0 ? 7,9

Zaobserwowano większą intensywność próchnicy uzębienia chłopców (puwz: 2,7 ± 3,7) niż dziewcząt (puwz: 2,0 ± 3,1), przy p <0,05. Zależność ta dotyczyła zarówno uzębienia szczęki (odpowiednio puwz: 1,7 ± 2,5 i 1,2 ± 2,1 przy p <0,01), jak i żuchwy (odpowiednio puwz: 1,0 ± 1,5 i 0,8 ± 1,4 przy p <0,01) (tab. 4).

Tabela 4. Intensywność próchnicy w szczęce i żuchwie, w zależności od płci ± odchylenie standardowe.

Wiek	Szczęka			Żuchwa
Wiek	Dziewczynki	Chłopcy	Razem	Dziewczynki	Chłopcy	Razem
1 rż.	0,0	0,0	0,0	0,0	0,0	0,0
2 rż.	0,5 ? 2,3	0,8 ? 2,3	0,7 ? 2,3	0,05 ? 0,2	0,1 ? 0,5	0,08 ? 0,4
3 rż.	2,3 ? 5,0	2,9 ? 6,4	2,6 ? 5,8	0,8 ? 1,8	1,0 ? 2,9	0,9 ? 2,5
4 rż.	2,7 ? 5,6	5,2 ? 8,3	4,1 ? 7,3	1,7 ? 2,8	2,7 ? 3,7	2,3 ? 3,4
5 rż.	3,7 ? 6,0	4,6 ? 6,1	4,2 ? 6,0	2,8 ? 3,2	3,0 ? 3,1	2,9 ? 3,1
Ogółem	2,1 ? 4,9	3,2 ? 6,6	2,7 ? 5,9	1,0 ? 2,2	1,4 ? 3,1	1,2 ? 2,7

W szczęce wszystkie grupy zębów u chłopców były częściej atakowane próchnicą niż u dziewcząt (ryc. 1). Jedyną grupą zębów, które częściej ulegały próchnicy wśród dziewcząt okazały się być siekacze przyśrodkowe i boczne żuchwy (ryc. 2)

W uzębieniu dzieci z badanej populacji intensywność próchnicy była wyższa w szczęce (puwz sz: 1,5 ± 2,3) niż w żuchwie (puwz ż: 0,9 ± 1,5), była to zależność wysoce istotna statystycznie (p <0,01). W szczęce najczęściej dotknięte próchnicą okazały się być siekacze przyśrodkowe a najrzadziej kły mleczne (ryc. 3). W żuchwie próchnicy ulegały najczęściej zęby 2 trzonowe mleczne, a najrzadziej siekacze boczne (ryc. 4). Zębem, który najczęściej ulegał próchnicy był ząb drugi trzonowy dolny. Zarówno w szczęce, jak i w żuchwie widoczna była, charakterystyczna dla uzębienia mlecznego, symetria występowania ubytków próchnicowych po stronie lewej i prawej.

Ryc.1. Frekwencja próchnicy w poszczególnych zębach szczęki w zależności od płci.

Ryc. 2. Frekwencja próchnicy w poszczególnych zębach żuchwy w zależności od płci.

Ryc.3. Frekwencja próchnicy w poszczególnych zębach w szczęce.

Ryc. 4. Frekwencja próchnicy w poszczególnych zębach w żuchwie

W badanej populacji bardzo niewielki odsetek zębów z próchnicą był leczony stomatologicznie. Wskaźnik leczniczy przyjął więc bardzo niskie wartości około 0,03, natomiast najwyższe wartości przyjęła składowa p świadcząca o próchnicy aktywnej (tab. 5). Ta niepokojąca zależność obserwowana była we wszystkich przedziałach wiekowych.

Tabela 5. Wartości wskaźnika leczniczego w poszczególnych grupach wiekowych.

Wiek	p	Liczba zębów z próchnicą		u	Liczba zębów usuniętych		w	Liczba zębów wypełnionych		Wskaźnik leczniczy w/w+p
Wiek	p	n	(%)	u	n	(%)	w	n	(%)	Wskaźnik leczniczy w/w+p
1 rż.	0	0	0%	0	0	0%	0	0	0%	-
2 rż.	0,53	103	3,7%	0	0	0%	0	0	0%	0
3 rż.	2,0	788	10,7%	0,02	10	0,14%	0,04	17	0,23%	0,02
4 rż.	3,62	1005	18,2%	0,02	8	0,14%	0,14	39	0,7%	0,037
5 rż.	4,52	276	22,6%	0	0	0%	0,14	9	0,73%	0,031
Ogółem	2,43	2172	13%	0,02	18	0,1%	0,07	65	0,4%	0,03

Ogółem oceniono, że 125 (0,7%) zębów wymagało remineralizacji związkami fluoru, 707 (4,2%) zębów siecznych zakwalifikowano do leczenia z zastosowaniem środków do impregnacji, 995 (5,9%) zębów wymagało wypełnienia na 1 powierzchni, 261 (1,5%) zębów wymagało odbudowy na co najmniej 2 powierzchniach, 25 (0,14%) zębów zakwalifikowano do leczenia z zastosowaniem koron stalowych, 40 (0,25%) zębów wymagało leczenia miazgi, 26 (0,15%) zębów zakwalifikowano do ekstrakcji, a dzieci do leczenia ortodontyczno-protetycznego.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

W ocenie próchnicy u dzieci najmłodszych wskaźnikiem najbardziej miarodajnym jest częstość występowania próchnicy w populacji. Badania uzębienia dzieci łódzkich w latach 1982-1983 (1) ujawniły, że próchnica występowała u 43,3% dzieci w wieku do lat 3 oraz u 72,3% dzieci w wieku 4-6 lat. Frekwencja w obecnym badaniu przyjęła nieco niższe wartości, próchnicę uzębienia ma 34,3% dzieci do lat 3 oraz 68% dzieci w wieku 4-5 lat. Świadczyć to może o niewielkim spadku częstości próchnicy u dzieci łódzkich, jednakże procent dzieci z chorym uzębieniem jest nadal bardzo wysoki. W porównaniu z najobszerniejszymi w kraju badaniami z ośrodka warszawskiego, frekwencja próchnicy dzieci łódzkich jest wyższa. W Warszawie w latach 1972-1973 stwierdzono próchnicę u 24,52% dzieci do lat 3, w roku 1988 u 13,06% dzieci a w 1992 u 14,52% badanych w tej grupie wiekowej (10). Jednak na dużą rozbieżność wyników z obydwu ośrodków może wpływać znacząco różnica w liczebności grup badanych – szczególnie dzieci najmłodszych w pierwszym roku życia. W porównywalnych liczebnie grupach dzieci tylko 3-letnich, frekwencja próchnicy dzieci w Łodzi wyniosła 45,4% natomiast w Warszawie wg różnych autorów od 47,19% (8,10), 53,8% (11, 12) aż do 74,58% w 2001 roku (13).

W Poznaniu w 1973 roku próchnicę uzębienia miało 53,85% dzieci 3-letnich, 87,2% dzieci 4-letnich i 90,87% dzieci 5-letnich (14). Również tam stwierdzono spadek frekwencji próchnicy u dzieci najmłodszych i próchnicę obecnie ma 41,5% poznańskich 3-latków, 59,62% 4-latków oraz 71,47% 5-latków (15). Tym samym procent dzieci z próchnicą uzębienia w odpowiednich grupach wiekowych jest nieco niższy w Poznaniu niż w Łodzi. Odwrotnie w Lublinie stwierdzono wzrost frekwencji próchnicy dzieci żłobkowych na przestrzeni 16 lat (16). Obecnie frekwencja próchnicy u dzieci najmłodszych w Lublinie jest nieznacznie wyższa niż w Łodzi (odpowiednio dla dzieci w wieku 12-24 miesięcy wynosi 17,7%, a dla dzieci w wieku 12-48 miesięcy 60,5%).

Jeśli chodzi o intensywność próchnicy, to porównanie tej wartości na tle kraju jest szczególnie trudne ze względu na dużą rozbieżność wieku analizowanych grup dzieci, jak i różnorodność stosowanych wskaźników. Ogólnie można stwierdzić, że wskaźniki opisujące intensywność próchnicy dla dzieci warszawskich i lubelskich są wyższe niż dla dzieci łódzkich (10,13), natomiast dla dzieci poznańskich wskaźniki te przyjmują niższe wartości (15) niż w Łodzi.

Wszyscy autorzy zgadzają się z zaobserwowaną w Łodzi tendencją do intensywnego wzrostu frekwencji i intensywności próchnicy wraz z wiekiem badanych (1, 8, 10, 12, 14, 15, 17, 18, 19). Podobnie większość autorów (1,8,14,16,18, 20) stwierdziła, że wskaźniki próchnicy w tym wieku są gorsze dla uzębienia chłopców niż dziewcząt, jednak część badaczy (13, 15,21) jest odwrotnego zdania.

W badaniu stwierdzono znacząco wyższą intensywność próchnicy zębów szczęki niż żuchwy (p <0,01). Odwrotna zależność obserwowana była w Łodzi w 1961 roku (19), wówczas wskaźnik puw dla żuchwy był prawie dwukrotnie wyższy niż dla szczęki. Jednakże późniejsze badania z 1985 roku prowadzone przez tę samą autorkę (1), świadczą o częstszym występowaniu próchnicy w zębach szczęki niż żuchwy u dzieci najmłodszych. Na sytuację tę ma zapewne wpływ wysoka częstość występowania u dzieci próchnicy butelkowej, w której procesem chorobowym zajęte są zęby przednie szczęki. W obecnym badaniu podobnie jak w łódzkich pracach z wcześniejszych lat, zębem najczęściej atakowanym próchnicą był ząb drugi trzonowy dolny. W obszernej pracy z ośrodka warszawskiego (18) również stwierdzono wyższą częstość próchnicy w szczęce niż w żuchwie, jednak u dzieci warszawskich zębem najczęściej dotkniętym próchnicą okazał się być ząb pierwszy trzonowy dolny.

W badaniu stwierdzono bardzo wysoki odsetek zębów z próchnicą aktywną, w badanej populacji dzieci do lat 5 leczeniu poddano zaledwie 65 zębów. Ogromne zaniedbania w leczeniu próchnicy zębów mlecznych obserwowane są przez wszystkich badaczy próchnicy wczesnej w Polsce. Alarmująco wysoki procent zębów z próchnicą aktywną, a tym samym niskie wskaźniki lecznicze (13, 22), świadczą o dużych potrzebach stomatologicznych u dzieci najmłodszych. Nieleczona próchnica zębów mlecznych jest przyczyną upośledzenia działania całego układu stomatognatycznego w wieku późniejszym, jak i może być źródłem zakażeń odogniskowych. Konieczne jest stworzenie odpowiednich programów profilaktycznych oraz leczniczych, jak i programów podnoszących świadomość konsekwencji nieleczonej choroby próchnicowej u dzieci.

WNIOSKI

1. Stan uzębienia dzieci łódzkich w wieku do lat pięciu jest niezadowalający.

2. Stwierdzono potrzebę stworzenia intensywnych stomatologicznych programów profilaktycznych i leczniczych dla najmłodszych dzieci.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Chirurgia szczękowo-twarzowa

Ilustrowane kompendium endodoncji

Periodontologiczno implantologiczna chirurgia plastyczna

Piśmiennictwo

1. Badzian-Kobos K. i wsp.: W sprawie próchnicy butelkowej. Czas. Stomat.,1985, XXXVIII, 6, 412-417. 2. Borysewicz-Lewicka M. i wsp.: Ocena wiadomości młodych matek o rozwoju uzębienia i profilaktyce próchnicy u małych dzieci. Stomat. Współczesna 1996, 3, 1, 27-31. 3. Gmyrek-Marciniak A, Wilk-Sieczak B.: Zapobieganie próchnicy u dzieci w wieku do lat trzech. Magazyn Stomatologiczny, 2001, 7-8, 48-52. 4. Stańczak-Sionek D.: Określanie ryzyka występowania próchnicy wczesnej u dzieci. Magazyn Stomatologiczny, 1997, 3, 31-33. 5. Szczepańska J.: Prognozowanie występowania próchnicy u dzieci w oparciu o wieloaspektową analizę czynników ryzyka – część I. Nowa Stomatologia 2001, 4(18), 3-11. 6. Szczepańska J.: Prognozowanie występowania próchnicy u dzieci w oparciu o wieloaspektową analizę czynników ryzyka – część II Nowa Stomatologia 2002, 1(19), 3-7. 7. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Badania niektórych czynników etiologicznych próchnicy wczesnej u dzieci. Czas. Stomat.,1994, XLVII, 12, 831-835. 8. Szpringer-Nodzak M.: Występowanie próchnicy w zębach mlecznych u dzieci zależnie od terminu początku ząbkowania. Czas. Stomat., 1981, XXXIV, 8, 757-763. 9. Wal-Moteka A. i wsp.: Problem prognozowania próchnicy wczesnej u dzieci – doniesienie wstępne. Nowa Stomat. 1999, 1-2, 7-10. 10. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Porównanie stanu zdrowotnego uzębienia dzieci do trzeciego roku życia z regionu warszawskiego badanych w latach 1972/1973 i 1992/1993. Mag. Stomat.,1993, II, 24. 11. Remiszewski A.: Ocena higieny jamy ustnej u dzieci z próchnicą wczesną uzębienia. Czas. Stomat., 1991, XLIV, 10, 668-671. 12. Remiszewski A.: Próchnica wczesna uzębienia mlecznego dzieci do trzeciego roku życia w świetle rocznej obserwacji. Czas. Stomat., 1992, XLV, 5, 278-281. 13. Olczak-Kowalczyk D.: Ocena stanu higieny jamy ustnej i uzębienia u dzieci warszawskich od 3 do 7 roku życia. Nowa Stomat. 2001, 4(18), 13-21. 14. Anholcer H.: Zapadalność na próchnicę zębów dzieci w wieku przedszkolnym m. Poznania.: Czas. Stomat.,1973, XXVI, 3, 249-256. 15. Kruszyńska-Rosada M, Borysewicz-Lewicka M.: Kliniczna ocena zaawansowania próchnicy zębów mlecznych u dzieci w wieku przedszkolnym. Czas. Stomat., 2000, LIII, 6, 345-351. 16. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.: Ocena porównawcza stanu uzębienia mlecznego dzieci z Lublina na przełomie 16 lat. Czas. Stomat., 2002, LV, 3, 165-169. 17. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.: Problem próchnicy zębów mlecznych u dzieci w żłobkach lubelskich. Czas. Stomat., 1984, XXXVII, 7, 491-496. 18. Boguszewska-Gutenbaum H. i wsp.: Występowanie próchnicy w poszczególnych grupach zębów mlecznych u dzieci do trzeciego roku życia w regionie warszawskim. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1996, 2/3(14/15), 76-81. 19. Badzian-Kobos K, Pankiewiczowa H.: Występowanie próchnicy zębów mlecznych u dzieci w żłobkach z terenu Łodzi. Czas. Stomat., 1961, XIV, 517-522. 20. Gromadzińska-Zapłata E. i wsp.: Stan uzębienia dzieci przedszkolnych i młodzieży zamieszkujących środowisko miejskie. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1996, 2/3(14/15), 64-68. 21. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.:Ocena stanu uzębienia mlecznego u dzieci w wieku przedszkolnym z Lublina. Czas. Stomat.,1991, XLIV, 5, 349-352. 22. Gromadzińska-Zapłata E, Rydzewska A.: Stan uzębienia mlecznego a poziom fluorków w moczu dzieci przedszkolnych miasta Poznania. Przegl. Stomat. Wieku Rozw. 1994, 6-7, 40-41.

Nowa Stomatologia 4/2003
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 4/2003:

- reklama -