Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 2/2004 » Czynniki etiologiczne próchnicy w uzębieniu mlecznym dzieci w wieku 3 i 4 lat. Badania kliniczne i ankietowe*

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Iwona Sobiech¹, Piotr Sobiech¹, Aleksander Remiszewski¹, Krzysztof Poppe²

Czynniki etiologiczne próchnicy w uzębieniu mlecznym dzieci w wieku 3 i 4 lat. Badania kliniczne i ankietowe*

Etiological factors of caries in deciduous children´s dentition at the age of 3 and 4. Clinical and questionnaire study

¹z Zakładu Stomatologii Dziecięcej IS AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: dr n. med. Aleksander Remiszewski
² Student Wydziału Filozofii i Socjologii, Instytut Socjologii, UW w Warszawie
Kierownik Instytutu: dr hab. Jan Węgleński

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Chirurgia szczękowo-twarzowa

Radiologia Stomatologiczna

Choroby zawodowe lekarzy stomatologów

WPROWADZENIE

Badania ankietowe umożliwiają zebranie informacji o nawykach żywieniowych i higienicznych dziecka w połączeniu z czynnikami środowiskowymi oraz pozwalają na ustalenie zaniedbań, które mogą być istotnymi lub potencjalnie istotnymi czynnikami ryzyka próchnicy, co w przyszłości może być przydatne w opracowywaniu odpowiednich dla populacji programów profilaktycznych oraz ukierunkowaniu skutecznego leczenia (1, 2). Zagadnieniem wpływu czynników etiologicznych na stan zębów mlecznych zajmowało się wielu autorów krajowych i zagranicznych (3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19). Badania czynników etiologicznych próchnicy obejmowały zarówno dzieci, u których nie stwierdzano ubytków próchnicowych, jak i dzieci z uzębieniem próchnicowym (8, 20, 21). Na podstawie wielu badań przeprowadzonych przez autorów nad etiologią próchnicy, ustalone zostały istotne czynniki ryzyka, do których należą między innymi: termin pierwszego ząbkowania, sposób karmienia, częste choroby dziecka i związane z tym podawanie leków w postaci słodkich i lepkich syropów, obfite słodzenie potraw i napojów, karmienie i pojenie dziecka w czasie snu nocnego, przekąski i spożywanie cukru między posiłkami oraz zaniedbania higieny jamy ustnej (1, 6, 8, 9, 22). W pracy w oparciu o badania kliniczne dzieci i badania ankietowe matek postanowiono ocenić, które z czynników ryzyka próchnicy mają istotny wpływ na uzębienie mleczne dzieci 3-4-letnich w badanej populacji.

CEL PRACY

Cel pracy obejmował ocenę wpływu czynników etiologicznych próchnicy na uzębienie mleczne dzieci w wieku od 3 do 4 lat w trzech grupach nasilenia próchnicy w oparciu o badania kliniczne uzębienia mlecznego dzieci oraz ankietowe matek i opiekunów dzieci.

MATERIAŁ I METODY

Badaniem objęto populację 240 dzieci obojga płci w wieku od 3 do 4 lat z pięciu warszawskich przedszkoli w dzielnicy Śródmieście. Przeprowadzono badania kliniczne stanu zdrowotnego uzębienia mlecznego oraz badania ankietowe matek. W badaniach klinicznych u każdego dziecka obliczono średnią liczbę zębów objętych procesem próchnicowym (puw_z). W zależności od wartości liczby puw_z badaną populację podzielono na 3 grupy (A, B, C) po 80 dzieci:

Grupa A: 0 z<5 – mała intensywność próchnicy.

Grupa B: 5 = puw_z<10 – średnia intensywność próchnicy.

Grupa C: puw_z =10 – duża intensywność próchnicy.

W badaniach ankietowych uwzględniono 11 pytań kierowanych do matek i opiekunów dzieci, które dotyczyły czynników takich jak: wiek i poziom wykształcenia matki, termin pierwszego ząbkowania u dziecka, czas karmienia naturalnego, liczba posiłków i przekąsek w ciągu dnia, spożywanie słodkich napojów i przekąsek między posiłkami, karmienie i pojenie dziecka podczas snu nocnego, oczyszczanie zębów dziecka i częstość szczotkowania zębów, stosowanie profilaktyki fluorkowej, częstość zapadania na choroby i związane z tym przyjmowanie leków mogących wpłynąć m.in. na odczyn śliny (tab. 1).

Tabela 1. Wzór ankiety.

Wiek matki	< 20 lat	20-30 lat	>30 lat
Wykształcenie matki	podstawowe	średnie	wyższe
Termin pierwszego ząbkowania	< 6 msc	6-12 msc	>12 msc
Czas karmienia naturalnego	brak	< 6 msc	6-12 msc	>12 msc
Liczba przekąsek w ciągu dnia	1-3	3-5	>5
Spożywanie słodkich napojów i przekąsek między posiłkami	tak	nie
Karmienie i pojenie podczas snu nocnego	tak	nie
Oczyszczanie zębów	nie	dziecko myje samo	z pomocą rodzica/ opiekuna
Częstość szczotkowania zębów	1 raz dziennie	2 razy dziennie	częściej
Profilaktyka fluorkowa	brak	Stosowana (postać)
Częstość zachorowań dziecka	1 raz w roku	2 razy w roku	częściej

WYNIKI BADAŃ

Wyniki badań ankietowych dotyczące częstości występowania etiologicznych czynników ryzyka próchnicy wykazały różnice zależne od stopnia nasilenia próchnicy w uzębieniu dzieci (tab. 2).

Tabela 2. Wyniki badań ankietowych matek i opiekunów dzieci.

Grupy intensywności próchnicy/ / Czynniki etiologiczne próchnicy	puwz<5	5=puwz<10	puwz=10
Wiek matki: <20 20-30 >30	2,5% 66,25% 31,25%	0% 48,75% 51,25%	0% 27,5% 72,5%
Wykształcenie matki: podstawowe średnie wyższe	0% 55% 45%	0% 50% 50%	5% 73,75% 21,25%
Termin pierwszego ząbkowania: <6 msc 6-12 msc >12 msc	31,25% 53,75% 15%	51,25% 45% 3,75%	60% 30% 10%
Czas karmienia naturalnego: brak <6 6-12 >12	7,5% 25% 21,25% 46,25%	7,5% 20% 21,25% 51,25%	0% 38,75% 25% 36,25%
Liczba przekąsek w ciągu dnia: 1-3 3-5 >5	10% 78,75% 11,25%	0% 71,25% 28,75%	6,25% 78,75% 15%
Spożywanie słodkich napojów i przekąsek między posiłkami tak nie	97,5% 2,5%	100% 0%	90% 10%
Karmienie i pojenie w czasie snu nocnego: tak nie	25% 75%	18,75% 81,25%	35% 65%
Oczyszczanie zębów: dziecko rodzic	42,5% 68,75	41,25% 80%	70% 51,25%
Częstość szczotkowania zębów: 1 x dziennie 2 x dziennie więcej	17,5% 70% 12,5%	12,5% 70% 17,5%	15% 75% 10%
Profilaktyka fluorkowa: brak stosowana (forma)	66,25% 33,75%	45% 55%	47,5% 52,5%
Choroby dziecka: 1 x w roku 2 x w roku częściej	21,25% 31,25% 47,5%	11,25% 21,25% 67,5%	20% 21,25% 58,75%

Wiek matki w czasie porodu wskazuje, że odsetek matek rodzących poniżej 20 roku życia u dzieci w grupach z niskim (A), średnim (B) i wysokim (C) nasileniem próchnicy wynosi odpowiednio: 2,5%, 0%, 0%, wzrasta u rodzących między 20 a 30 rokiem życia do 66%, 49%, 28%, a u rodzących powyżej 30 roku życia ulega odwróceniu: 31%, 51%, 73%. Udział odsetkowy matek rodzących w poszczególnych przedziałach wieku z uwzględnieniem grup nasilenia próchnicy u ich dzieci przedstawia rycina 1.

Ryc. 1. Odsetkowy udział matek w przedziałach wieku podczas porodu w odniesieniu do nasilenia próchnicy zębów mlecznych u ich dzieci.

Analiza poziomu wykształcenia matki wykazała, że odsetek matek z wykształceniem podstawowym u dzieci w grupach nasilenia próchnicy A, B i C wynosi odpowiednio: 0%, 0%, 5% przy wykształceniu średnim 55%, 50%, 74%, i z wykształceniem wyższym 45%, 50%, 21% (ryc. 2).

Ryc. 2. Odsetkowy udział poziomu wykształcenia matek w odniesieniu do nasilenia próchnicy zębów mlecznych u ich dzieci.

Analiza terminów pierwszego ząbkowania u dzieci w poszczególnych grupach nasilenia próchnicy (A, B, C) wykazała u dzieci ząbkujących przed 6 miesiącem życia odpowiednio: 31%, 51%, 60%, ząbkujących między 6 i 12 miesiącem życia 54%, 45%, 30%, a przy ząbkowaniu powyżej 12 miesiąca życia 15%, 4%, 10% (ryc. 3).

Ryc. 3. Termin pierwszego ząbkowania i okres karmienia naturalnego dzieci w odniesieniu do nasilenia próchnicy zębów mlecznych.

U dzieci, które były karmione naturalnie krócej niż 6 miesięcy odsetki w nasileniu próchnicy wyniosły odpowiednio: w grupie A 25%, B 20%, C 39%, natomiast u dzieci karmionych długo do około 2 roku życia odpowiednio: 46%, 51% i 36% (ryc. 3).

Odsetki dzieci spożywających 3 do 5 przekąsek dziennie między głównymi posiłkami wyniosły w poszczególnych grupach nasilenia próchnicą (A, B, C) odpowiednio: 79%, 71%, 79%, a odsetki dzieci spożywających słodkie pokarmy i napoje wahały się od 90 do 100%, natomiast odsetki dzieci pojonych i karmionych w nocy wyniosły odpowiednio: 25%, 19% i 35% (ryc. 4).

Ryc. 4. Odsetek dzieci spożywających słodkie napoje i przekąski między posiłkami oraz karmionych i pojonych w nocy w odniesieniu do nasilenia próchnicy w uzębieniu mlecznym.

Dzieci szczotkujących zęby dwa razy dziennie było odpowiednio: 70%, 70%, 75%, natomiast korzystających z pomocy rodziców podczas wykonywania zabiegów higienicznych w jamie ustnej: 69%, 80% i 51% (ryc. 5). Tylko w grupie dzieci z puw_z<5 dodatkowo w ciągu dnia płukały jamę ustną po posiłkach (4%).

Ryc. 5. Odsetek dzieci oczyszczających zęby z pomocą rodziców i częstość szczotkowania zębów w odniesieniu do nasilenia próchnicy w uzębieniu mlecznym.

Profilaktyka endogenna związkami fluoru w postaci kropli lub tabletek stosowana była odpowiednio u 34%, 55% i 53% dzieci (ryc. 6).

Ryc. 6. Odsetek dzieci z endogenną profilaktyką fluorkową w odniesieniu do nasilenia próchnicy w uzębieniu mlecznym.

Odsetek dzieci, które chorowały częściej niż 2 razy w ciągu roku w odpowiednich grupach wynosi 48%, 68% i 59%. Z zachorowaniem dzieci związane było spożywanie leków w postaci słodkich i lepkich syropów (ryc. 7).

Ryc. 7. Odsetek dzieci z częstym zachorowaniem w wieku dziecięcym w odniesieniu do nasilenia próchnicy w uzębieniu mlecznym.

Wyniki badań poddano analizie statystycznej z zastosowaniem modelu regresji liniowej oraz regresji wielokrotnej. Za istotne statystycznie uznano wyniki dla p<0,01. Analiza wykazała, że z pośród wymienionych jedenastu czynników etiologicznych próchnicy istotny wpływ mają zaledwie trzy: wiek matki w dniu narodzin dziecka (istotność 0,000), poziom wykształcenia matki (istotność 0,000) oraz termin pierwszego ząbkowania (0,001). Kierunek zależności był następujący: wiek matki był dodatnio skorelowany z nasileniem próchnicy (współczynnik korelacji 0,346), co oznacza, że im matki rodząc dzieci były starsze, tym występowało wyższe nasilenie próchnicy uzębienia u dzieci. Poziom wykształcenia matki był ujemnie skorelowany z nasileniem próchnicy (współczynnik korelacji -0,227), co wskazuje, że wraz z wyższym stopniem wykształcenia matek, zmniejszało się nasilenie próchnicy w uzębieniu dziecka. Termin pierwszego ząbkowania również był skorelowany ujemnie (współczynnik korelacji -0,211), a więc im wcześniej dziecko ząbkowało, tym wyższe było nasilenie próchnicy w uzębieniu mlecznym.

Regresja wielokrotna wymienionych, istotnych statystycznie zmiennych, potwierdziła powyższe zależności. Jako zmienną zależną (wyjaśnianą) potraktowano nasilenie próchnicy, zaś zmiennymi niezależnymi (wyjaśniającymi) były takie zmienne jak wiek, w którym matka rodziła badane dziecko, poziom wykształcenia matki oraz termin pierwszego ząbkowania. Współczynnik regresji dla wieku, w którym matka rodziła dziecko był dodatni i wynosił 0,505, co potwierdziło tezę, że w im późniejszym wieku matka rodziła dziecko, tym wyższe było nasilenie próchnicy. Współczynnik dla poziomu wykształcenia matki był ujemny i wyniósł (-0,291), potwierdzając tezę, że im wyższy był poziom wykształcenia matki, tym niższe nasilenie próchnicy. Natomiast współczynnik dla terminu pierwszego ząbkowania był także ujemny i wynosił (-0,163), co potwierdza tezę, że im później dziecko ząbkuje, tym niższe jest nasilenie próchnicy. Ze względu na nie przekładalność jednostek poszczególnych zmiennych możemy jedynie mówić o sile i kierunku zależności.

Podsumowując wyniki należy stwierdzić, że najsilniejszym czynnikiem wyjaśniającym nasilenie próchnicy w tym badaniu jest zmienna określająca wiek, w którym matka rodziła dziecko (istotność w korelacji 0,000, w regresji wielokrotnej 0,000), a kierunek zależności jest zgodny (0,346 – korelacja, 0,505 regresja wielokrotna), co oznacza, że im późniejszy wiek matki przy urodzeniu dziecka, tym wyższe nasilenie próchnicy w uzębieniu mlecznym. Kolejnym pod względem istotności czynnikiem był poziom wykształcenia matki (istotność w korelacji 0,000, w regresji wielokrotnej 0,003), przy kierunku zależności odwrotnym (-0,227, korelacja, -0,291 regresja wielokrotna), co wskazuje na fakt, że im bardziej wykształcona matka, tym jest niższe nasilenie próchnicy. Ostatnim z istotnych czynników był termin pierwszego ząbkowania u dziecka (istotność w korelacji 0,001, w regresji wielokrotnej 0,033) i podobnie jak w przypadku poziomu wykształcenia matki kierunek zależności jest odwrotny (-0,211, korelacja, -0,163 regresja wielokrotna), oznaczając, że im później dziecko ząbkuje, tym niższe jest nasilenie próchnicy.

W grupie najniższego nasilenia próchnicy badanych dzieci znalazły się wszystkie te matki, które rodziły poniżej 20 roku życia (100%), między 20 a 30 rokiem życia 46% matek i tylko 20,2% matek powyżej 30 roku życia. W grupie średniego nasilenia próchnicy u dzieci nie było matek poniżej 20 roku życia, między 20 a 30 rokiem życia 34,2% matek i 33,1% matek powyżej 30 roku życia. W grupie najwyższego nasilenia próchnicy nie było matek poniżej 20 roku życia, między 20 a 30 rokiem życia 19,3% matek i aż 46,8% matek powyżej 30 roku życia, co ilustruje rycina 1.

W grupie badanych dzieci z najniższym nasileniem próchnicy nie było matek z wykształceniem podstawowym, z wykształceniem średnim było 30,8% matek i 38,7% matek z wykształceniem wyższym. W grupie ze średnim nasileniem próchnicy nie było matek z wykształceniem podstawowym, z wykształceniem średnim było 28% matek i 43% matek z wykształceniem wyższym. U dzieci z grupy najwyższego nasilenia próchnicy wszystkie matki miały wykształcenie podstawowe (100%), 41,3% matek wykształcenie średnie i 18,3% matek wykształcenie wyższe.

Najniższe nasilenie próchnicy zębów mlecznych stwierdzono u 21,9% dzieci, które ząbkowały przed 6 miesiącem życia, u 41,7%, które ząbkowały między 6, a 12 miesiącem oraz u 52,2% ząbkujących po 12 miesiącu. Ze średnim nasileniem próchnicy było 36% dzieci, które ząbkowały przed 6 miesiącem życia, 35% ząbkujących między 6 a 12 miesiącem oraz 13%, które ząbkowały po 12 miesiącu. Najwyższe nasilenie próchnicy stwierdzone zostało u 42,1% dzieci, które ząbkowały przed 6 miesiącem życia, u 23,3% ząbkujących między 6 a 12 miesiącem oraz u 34,8%, które ząbkowały po 12 miesiącu życia.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

W przeprowadzonych badaniach klinicznych i ankietowych populacja dzieci w wieku 3-4 lat podzielona została na trzy grupy A, B i C w odniesieniu do stopnia nasilenia próchnicy w uzębieniu mlecznym. Udział poszczególnych czynników mogących mieć wpływ na nasilenie próchnicy analizowano osobno w każdej z wyżej wymienionych grup.

Istotnymi okazały się tylko trzy z jedenastu potencjalnych czynników nasilenia próchnicy badanych metodą ankietową: wiek matki w dniu urodzenia dziecka, poziom wykształcenia matki oraz termin rozpoczęcia pierwszego ząbkowania.

Stwierdzono, że im w późniejszym wieku matka rodziła badane dziecko, tym większe było nasilenie próchnicy w uzębieniu mlecznym dziecka, co zgodne jest z wynikami badań Stańczak-Sionek (16). Przeciwne wyniki uzyskała Szpringer-Nodzak (5) w ankietyzacji matek dzieci do trzeciego roku życia, u których większe nasilenie próchnicy u dzieci związane było z młodszym wiekiem matek w dniu porodu. Natomiast Remiszewski (7) w 1988 r. nie wykazał zależności między występowaniem próchnicy w uzębieniu dzieci do trzeciego roku życia, a wiekiem matki.

Uzyskane w tej pracy wyniki badań dotyczące poziomu wykształcenia matek są zgodne z wynikami wielu autorów krajowych i zagranicznych (1, 3, 16, 18), stwierdzono, że im wyższy był poziom wykształcenia matki, tym mniejsze było nasilenie próchnicy w uzębieniu mlecznym dziecka. Jednakże Remiszewski (7) w badaniach z 1988 r. nie wykazał takiej zależności.

Trzecim istotnym czynnikiem w badaniach było wczesne ząbkowanie u dzieci, które potwierdziło wyniki wcześniej prowadzonych badań przez innych autorów (2, 3, 5, 7, 23). Wysoce istotny związek między wczesnym ząbkowaniem, a nasileniem próchnicy stwierdzili Szpringer-Nodzak (20) i Remiszewski (7). Krótki okres mineralizacji zęba w fazie przederupcyjnej związany jest z większą podatnością tkanek na działanie czynników próchnicotwórczych. Schrőder i współautorzy oraz Samsel i współautorzy potwierdzili, że późniejsze ząbkowanie wiąże się z większą odpornością zęba na próchnicę (8, 24).

Analiza pozostałych badanych czynników nie wykazała zależności z nasileniem próchnicy. Dane przedstawione w tabeli 2 wskazują, że duży odsetek dzieci w poszczególnych grupach był karmiony naturalnie dość długo, bo do około drugiego roku życia, a mimo to nie udowodniono wpływu tego czynnika na nasilenie próchnicy. Tymczasem wielu autorów przedłużone karmienie naturalne dziecka uważa za istotny czynnik nasilający próchnicę. Tsuobouchi i wsp. (11), Gardnem i wsp. (10), Dilley i wsp. (25) oraz inni zwracali uwagę na duże zniszczenie próchnicą uzębienia dzieci długo karmionych mlekiem matki. Natomiast Szpringer-Nodzak (2) oraz Janicha i wsp. (19) na podstawie własnych badań sugerują, że krótkie naturalne karmienie dziecka może być istotnym czynnikiem nasilenia próchnicy, chociaż ta zależność kształtowała się na granicy istotności (<0, 05). Tymczasem Remiszewski (7) wykazał, że krótkie naturalne karmienie stanowi istotny czynnik nasilenia próchnicy. Natomiast Szczepańska (3) i Stańczak-Sionek (16) nie wykazały takiej zależności.

Uważa się, że immunoglobuliny przekazywane z mlekiem matki stanowią istotny czynnik w przenoszeniu biernej odporności od matki do noworodka. Piątkowska (9) stwierdziła dodatnią korelację pomiędzy poziomami IgG, IgA i IgM oznaczonymi w ślinie, a średnią wartością puw i czasem naturalnego karmienia dziecka. Jednocześnie stwierdziła, iż średni okres naturalnego karmienia krótszy niż 4, 2 miesiące jest niedostateczny, aby przekazywana odporność bierna mogła przyczynić się do ochrony zębów mlecznych dziecka.

Kolejne dwa czynniki, które nie były istotnie związane z nasileniem próchnicy to częste przekąski między posiłkami zawierające cukier oraz słodzone napoje i pokarmy podawane w czasie snu nocnego. Jak wynika z tabeli 2 dzieci we wszystkich grupach nasilenia próchnicy w bardzo dużym odsetku korzystały z częstych przekąsek między posiłkami oraz w znacznym odsetku były pojone i karmione podczas nocy mimo, iż były to dzieci w wieku przedszkolnym. Natomiast oba te czynniki okazały się istotne w badaniach Szczepańskiej (3), Stańczak-Sionek (16), Szpringer-Nodzak (2, 22, 23), Holsta i wsp. (1) oraz Wendta i wsp. (17), a w badaniach Remiszewskiego (7) wykazały wysoce istotny związek z nasileniem próchnicy.

Zabiegi higieniczne w jamie ustnej dziecka stanowiły kolejny czynnik. Jak wynika z tabeli 2 wszystkie dzieci szczotkowały zęby i w różnym odsetku w poszczególnych grupach nasilenia próchnicy korzystały z pomocy rodziców. Wykazany w badaniach ankietowych brak zależności między pielęgnacją jamy ustnej, a nasileniem próchnicy w uzębieniu mlecznym dzieci jest zgodny z wynikami podobnych badań Gryttena i wsp. (18). Tymczasem Stańczak-Sionek (16) stwierdziła, że badania ankietowe dotyczące higieny jamy ustnej u dzieci nie są miarodajne, ponieważ nie pokrywają się ze stwierdzanym w badaniu klinicznym aktualnym stanem higienicznym. Potwierdzają to badania Giermakowskiej i wsp. (6), którzy wykazali lepszy stan higieny u dzieci, których matki w wywiadzie podawały, niewykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych w jamie ustnej, niż u tych dzieci, których matki twierdziły, że oczyszczają uzębienie dziecka.

Z endogennej profilaktyki fluorkowej korzystało ponad 50% dzieci w grupach średniego i wysokiego nasilenia próchnicy i ponad 30% w grupie niskiego nasilenia próchnicy. Niestety nie uzyskano informacji, od kiedy rozpoczęte zostało stosowanie kropli czy tabletek fluorkowych, czy stosowano je systematycznie i w odpowiednich dawkach. Stańczak-Sionek (16) również nie wykazała zależności między profilaktyką fluorkową a stanem uzębienia dzieci, jednak odsetek dzieci stosujących endogennie związki fluoru był w jej badaniach stosunkowo mały. Także Wendt i wsp. (17) oraz Holst i wsp. (1) nie stwierdzili związku między stosowaniem profilaktyki fluorkowej, a nasileniem próchnicy w uzębieniu mlecznym badanych dzieci, podkreślają jednak, że systematyczne stosowanie związków fluoru u najmłodszych dzieci powinno zrównoważyć powszechnie stosowaną kariogenną dietę. Natomiast Szczepańska (3) w badaniach stwierdziła istotny związek między stosowaniem związków fluoru u dzieci w wieku żłobkowym, a nasileniem próchnicy w uzębieniu mlecznym.

Ostatni czynnik nasilenia próchnicy, który nie okazał się w naszych badaniach istotny, stanowiły zachorowania dziecka i stosowanie leków w postaci słodkich i lepkich syropów. Udział tego czynnika był nieco wyższy u dzieci w grupach średniego i dużego nasilenia próchnicy niż u dzieci w grupie niskiego nasilenia próchnicy. Z badań Remiszewskiego (7) wynika, że częste zachorowania dziecka w stosunku do nasilenia próchnicy kształtowały się na granicy istotności. Natomiast w badaniach Szpringer-Nodzak (21, 23), Stańczak-Sionek (16) oraz Ewerdingena i wsp. (15) częste zachorowania dzieci okazały się istotnym czynnikiem nasilenia próchnicy.

Podsumowując uzyskane wyniki badań ankietowych z odniesieniem do badań klinicznych należy podkreślić, że ocena udziału poszczególnych czynników etiologicznych próchnicy w populacji najmłodszych dzieci jest niezwykle trudna. Potwierdzają to rozbieżne wyniki takich samych badań innych autorów.

Analiza badanych w tej pracy czynników pozwala na stwierdzenie, że każdy z nich może mieć swój udział w etiologii próchnicy u najmłodszych dzieci, jednak poziom etiologicznej ich zależności jest bardzo zróżnicowany.

* Praca prowadzona pod kierunkiem prof. dr hab. Marii Szpringer-Nodzak.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Stomatologia wieku rozwojowego

Stomatologia zachowawcza wieku rozwojowego

Biochemia jamy ustnej

Piśmiennictwo

1. Holst A. , Braune K.: Dental assistants ability to select caries risk-children and to prevent caries. Swed. Dent. J. 1994, 18, 243-249. 2. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Ocena niektórych czynników etiologicznych związanych z wczesną próchnicą u dzieci. Czas. Stomat. 1992, 45/1, 14-18. 3. Szczepańska J.: Prognozowanie występowania próchnicy u dzieci w oparciu o wieloaspektową analizę czynników ryzyka - cześć I; Nowa Stomat. 2001/4, 1-8. 4. Szczepańska J.: Prognozowanie występowania próchnicy u dzieci w oparciu o wieloaspektową analizę czynników ryzyka - cześć II; Nowa Stomat. 2002/1, 1-5. 5. Szpringer-Nodzak M.: Badanie czynników etiologicznych próchnicy wczesnej u dzieci z uzębieniem próchnicowym. Nowa Stomat. 1997/3, 3-8. 6. Giermakowska A. i wsp.: Wpływ higieny i diety na występowanie próchnicy u dzieci do 3 roku życia. Mag. Stomat. 1994, 9(39),19-22. 7. Remiszewski A.: Ocena niektórych czynników etiologicznych próchnicy wczesnej uzębienia dzieci do trzeciego roku życia. Praca doktorska, Warszawa, 1988. 8. Schrőder U. et al.: Prediction of caries in 1 ˝ years old children. Swed. Dent. J. 1994, 18:95-104. 9. Piątkowska A.: Wpływ sposobu karmienia niemowlęcia na kształtowanie odpowiedzi humoralnej i rozwój próchnicy zębów mlecznych. Mag. Stomat. 1991/4, 8-9. 10. Gardner D. E. et al.: At will breast feeding and dental caries: Four case reports. J. Dent. Child. 1997, 44:186-191. 11. Tsubouchi J. et al.: Baby bottle tooth decay. A study of baby bottle decay and risk factors for 18-month old infants in rural Japan. J. Dent. Child. 1994, July-August; 293-298. 12. Mc Clure D. B.: A comparison of tooth brushing technics for the preschool child. J. Dent. Child. 1966, 33:205-210. 13. Schrőder U., Edwardsson S.: Dietary habits, gingival status and occurrence of Streptococcus mutant and Lactobacilli as predictors of caries in 3-years old in Sweden. Community Dent. Oral Epidemiol., 1987, 15, 320-4. 14. Schrőder U., Granath L.: Dietary habits and oral hygiene as predictors of caries in 3-year-old children. Community Dent. Oral. Epidemiol. 1983, 11:308-311. 15. Everdingen T. et al.: Nursing caries. J. Dent. Child. 1996, 63:271-274. 16. Stańczak- Sionek D.: Próba określenia ryzyka próchnicy wczesnej u dzieci do badań przesiewowych. Badania ankietowe, kliniczne i bakteriologiczne. Praca doktorska, Warszawa, 2002. 17. Wendt L. K. et al.: Analysis of caries-related factors in infants and toddlers living in Sweden. Acta Odontol. Scand. 1996, 54, 131-7. 18. Grytten J. et al.: Longitudinal study of dental health behaviours and other caries predictors in early childhood. Community Dent. Oral. Epidemiol. 1988, 16, 356-9. 19. Janicha J., Szpringer-Nodzak M.: Karmienie naturalne, a próchnica zębów mlecznych u dzieci do trzeciego roku życia. Czas. Stomat. 1984, 37, 329-321. 20. Szpringer-Nodzak M.: Niepokojący stan uzębienia najmłodszej grupy dzieci. Nowa Stomat. 1997/1-2, 8-10. 21. Szpringer-Nodzak M.: Ocena ryzyka próchnicy wczesnej u dzieci. Nowa Stomat. 1996/3-4, 1-4. 22. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Próba oceny czynników etiologicznych próchnicy wczesnej u dzieci. Przegląd Stomat. Wieku Rozw., 1994:6-7, 120-122. 23. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Problem zapobiegania próchnicy wczesnej u dzieci. Przegląd Stomat. Wieku Rozw. 1995, 2(10); 4-7. 24. Samsel I. et al.: Problem określania ryzyka próchnicy u dzieci do lat 3. Mag. Stomat. 1998/6, 30-33. 25. Dilley G. J. et al.: Prolonged nursing habit: A profile of patients and their families. J. Dent. Child. 1980, 47;102-108.

Nowa Stomatologia 2/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2004:

- reklama -