Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 2/2004 » Poziom wiedzy rodziców na temat stanu jamy ustnej dzieci

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Aleksandra Rogalska, Katarzyna Zieleniewicz, Maciej Mikołajczyk, Jacek Pypeć

Poziom wiedzy rodziców na temat stanu jamy ustnej dzieci

The level of parents knowledge abort their children´s prezent oral state

z Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Katedra Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. n. med. M. Wochna-Sobańska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Podręcznik dla asystentek i higienistek stomatologicznych

Fizjologia i patologia błony śluzowej jamy ustnej

Stomatologia zachowawcza tom 2

WSTĘP

Obecnie prowadzonych jest w Polsce wiele programów mających na celu poprawę stanu higieny jamy ustnej u dzieci, między innymi program „Radosny Uśmiech, Radosna Przyszłość” przygotowany przez firmę Colgate i wprowadzany w drugiej klasie szkoły podstawowej, program profilaktyczny przygotowany przez PTS oraz liczne lokalne programy opracowywane przez uczelnie medyczne. Realizacja ich jest oparta o cel 18. Narodowego Programu Zdrowia na lata 1996-2005, który zakłada „Intensyfikację profilaktyki próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych” (1). Autorzy programów podają, że ich prowadzenie wśród dzieci skutkuje zmniejszeniem rocznego przyrostu wskaźnika PUW nawet trzykrotnie (2-4). Różnią się one sposobem realizacji i są skierowane do różnych odbiorców obejmując wyłącznie dzieci, lub też dzieci i rodziców. W większości skupiają się tylko na zagadnieniach profilaktyki próchnicy wśród dzieci (2, 5). Tymczasem zagadnienia te rozpatrywać należy jako całość, uwzględniając problemy odżywiania i higieny oraz możliwie wczesnej diagnostyki zaburzeń rozwoju narządu żucia dziecka. Zadania te powinny spoczywać przede wszystkim na rodzicach z uwzględnieniem udziału dzieci oraz lekarza stomatologa. Sukces każdego programu profilaktycznego zależy od ścisłej współpracy z rodzicami, która wymaga od nich posiadania przynajmniej podstawowej wiedzy na temat zasad higieny oraz stanu jamy ustnej dzieci.

CEL PRACY

Sprawdzenie poziomu wiedzy rodziców o stanie jamy ustnej ich dzieci, określenie stopnia zainteresowania rodziców przeprowadzanym u dzieci leczeniem stomatologicznym oraz określenie umiejętności wykorzystania w domu posiadanej przez rodziców wiedzy na temat zasad profilaktyki próchnicy.

MATERIAŁ I METODY

Wykonano badania ankietowe wśród 50 rodziców dzieci w wieku 6-12 lat, będących pacjentami Katedry Stomatologii Wieku Rozwojowego UM w Łodzi. Wśród ankietowanych były matki 37 chłopców i 13 dziewczynek. Ankieta była przeprowadzana w trakcie wykonywania przez lekarza zabiegów u dziecka. Zawierała ona 45 pytań, zarówno wymagających udzielenia pisemnej odpowiedzi przez rodziców, jak i pytań testowych wielokrotnego wyboru. Po wypełnieniu ankiety przez rodzica, lekarz prowadzący leczenie dziecka umieszczał w niej dane odnośnie liczby zębów, liczby wypełnień oraz dodatkowych pytań zadawanych przez rodziców.

Pytania zawarte w ankiecie zostały podzielone przez nas na 3 grupy tematyczne:

Grupa 1 – poziom wiedzy rodziców o stanie jamy ustnej ich dzieci.

Grupa 2 – stopień zainteresowania rodziców przeprowadzanym u dzieci leczeniem stomatologicznym.

Grupa 3 – określenie umiejętności wykorzystania w domu posiadanej przez rodziców wiedzy na temat zasad profilaktyki próchnicy.

Analiza wyników badań ankietowych została opracowana przy pomocy programu MS Excel firmy Microsoft.

WYNIKI BADAŃ

Grupa 1 – poziom wiedzy rodziców o stanie jamy ustnej ich dzieci

W grupie tematycznej pierwszej z przeprowadzonych badań wynika, że 82% ankietowanych nie wie, ile powinno być wszystkich zębów mlecznych (ryc. 1), a 54% nie wie, ile powinno być zębów stałych. Na pytanie o kolejność wyrzynania zębów 6% odpowiedziało, że pierwszy ząb trzonowy jest pierwszym wyrzynającym się zębem stałym, natomiast według 78% ankietowanych zębem tym jest siekacz. Na pytanie o wiek, w jakim wyrzyna się pierwszy ząb stały, 50% udzieliło odpowiedzi, że jest to wiek: 5-8 lat (ryc. 2). Natomiast aż 90% pytanych rodziców błędnie oceniła obecną liczbę zębów w jamie ustnej ich dziecka.

Ryc. 1. Poziom wiedzy rodziców na temat liczby zębów mlecznych.

Ryc. 2. Wiek dziecka, w którym według wiedzy ankietowanych wyrzyna się pierwszy ząb stały.

Grupa 2 – stopień zainteresowania rodziców przeprowadzanym u dzieci leczeniem stomatologicznym

W grupie tematycznej dotyczącej zagadnienia 2, 40% spośród ankietowanych jako powód pierwszej wizyty podaje badanie kontrolne, pozostali zgłaszają się dopiero w przypadku wystąpienia dolegliwości (w 50% przypadków związanych z próchnicą zębów) (ryc. 3). Co więcej, 74% badanych podaje, że pierwsza wizyta z dzieckiem u stomatologa miała miejsce po ukończeniu 3 roku życia dziecka (ryc. 4). Ostatnia wizyta u stomatologa w przypadku 82% ankietowanych odbyła się w Zakładzie Stomatologii Wieku Rozwojowego UM, a 84% ankietowanych uznało, że w czasie tej wizyty zostało wystarczająco poinformowanych przez lekarza odnośnie jej przebiegu.

Ryc. 3. Powód pierwszej wizyty dziecka u lekarza stomatologa.

Ryc. 4. Wiek dziecka podczas pierwszej w życiu wizyty u stomatologa.

Grupa 3 – określenie umiejętności wykorzystania w domu posiadanej przez rodziców wiedzy na temat zasad profilaktyki próchnicy

W grupie tematycznej 3 na zadane pytanie o prawidłowy czas jednorazowego szczotkowania odpowiedzi „od dwóch do trzech minut” udzieliło 70% ankietowanych, pozostali podawali czas dłuższy, aż do 10 minut. Jednocześnie 44% rodziców podało, że ich dzieci szczotkują zęby przez około 2 minuty. Na pytanie o częstotliwość, z jaką powinny być myte zęby odpowiedzi uznanych przez nas za prawidłowe, czyli 2-3 razy dziennie oraz po każdym posiłku, udzieliło 76% ankietowanych. 64% osób stwierdziło, że ich dziecko myje zęby regularnie, z tego połowa za regularne uznała: ”codziennie rano po śniadaniu i codziennie wieczorem po ostatnim posiłku”. W ankiecie poproszono też o wybranie spośród listy pokarmów tych, które przyczyniają się do powstawania próchnicy (3). Rodzice zaznaczali najczęściej cukierki(96%), czekoladę (96%), lizaki(92%), napoje gazowane (48%), chipsy(44%), płatki śniadaniowe(4%), suchary(4%).

Starano się wykorzystać ankietę w celu wzmożenia zainteresowania rodziców poruszanymi w niej zagadnieniami.

OMÓWIENIE WYNIKÓW I DYSKUSJA

Prowadzone w Polsce badania przeglądowe stanu jamy ustnej dzieci i młodzieży wykazują, że frekwencja próchnicy jest wysoka, a stan higieny jamy ustnej jest niezadowalający (6-9). Odsetek dzieci 6-12 letnich wolnych od próchnicy w uzębieniu mieszanym wg wytycznych WHO(4) zależy między innymi od:

1. Odbywania częstych wizyt kontrolnych u lekarza stomatologa.

2. Stosowania odpowiedniej diety.

3. Przestrzegania właściwej higieny jamy ustnej.

Aby zrealizować powyższe zalecenia u dzieci konieczna jest ścisła współpraca rodziców, opiekunów, nauczycieli, lekarzy pediatrów i lekarzy stomatologów.

Z prowadzonych badań wynika, że rzeczywista osiągalność opieki stomatologicznej w Polsce (a co za tym idzie możliwość odbywania przez dzieci wizyt kontrolnych) jest bardzo niska (10). Działalność profilaktyczno-lecznicza w szkołach zredukowana jest do minimum, ponieważ wskutek ograniczeń finansowych ze strony publicznej służby zdrowia nie zatrudnia się nowych lekarzy (11). Czynniki te powodują znaczący wzrost roli rodziców w procesie dbania o „zdrowy uśmiech” ich dzieci. Przeprowadzone przez nas badania dowodzą, że nie są oni w wystarczającym stopniu przygotowani do podjęcia tego zadania. Brak podstawowej wiedzy u rodziców na temat rozwoju jamy ustnej dzieci w połączeniu ze zbyt późnym zgłaszaniem się do lekarza stomatologa na wizyty kontrolne uniemożliwia wczesną profilaktykę próchnicy. Przestrzeganie przez dzieci diety o niskiej kariogenności uzależnione jest przede wszystkim od ich opiekunów. Rodzice, jak wynika z przeprowadzonych przez nas badań i licznych publikacji (12-14), wiedzą, że do powstawania próchnicy przyczyniają się pokarmy bogate w cukier. Niewielu potrafi jednak wskazać produkty zawierające cukier ukryty, takie jak chipsy czy też płatki śniadaniowe, które równie mocno przyczyniają się do powstawania próchnicy (14).

Wydaje się, że najważniejszym czynnikiem w zapobieganiu próchnicy jest przestrzeganie właściwej higieny jamy ustnej. Do jej utrzymania niezbędna jest znajomość zasad profilaktyki próchnicy wśród dzieci (15). Nasze badania dowodzą, że znajomość podstawowych zasad profilaktyki próchnicy wśród rodziców jest odpowiednia, brakuje jednak wystarczającej motywacji w dbaniu o higienę jamy ustnej dzieci. Winna to być taka motywacja, by każdy czuł się odpowiedzialny za swój stan zdrowia. W przypadku młodszych dzieci jest to oczywiście niemożliwe do osiągnięcia i tu konieczne jest systematyczne wsparcie ze strony rodziców. Potwierdzeniem tej tezy są nasze badania oraz fakt, że spośród licznych programów profilaktycznych prowadzonych w Polsce (2, 3, 16-19) najlepsze wyniki osiągnięto przy zaangażowaniu w realizację programu dzieci razem z rodzicami (20)

WNIOSKI

1. Odsetek rodziców zgłaszających dziecko na badanie kontrolne w zalecanym wieku sześć miesięcy jest niewystarczający i w połączeniu z niewiedzą rodziców na temat prawidłowości procesu wyrzynania zębów utrudnia wczesne wykrywanie zaburzeń u dzieci.

2. Wiedza rodziców jest niewystarczająca i zdobywana zbyt późno, obejmuje tylko podstawowe zasady szczotkowania zębów oraz kariogenność słodyczy.

3. Rodzice w większości posiadają teoretyczną wiedzę odnośnie zasad czyszczenia zębów, ale nie wdrażają ich w codziennej higienie jamy ustnej dziecka.

4. W przygotowaniu programów profilaktycznych większy nacisk należy położyć na odpowiednie motywowanie rodziców do działań prozdrowotnych, a nie tylko na przekazywanie informacji.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Stomatologia wieku rozwojowego

Fizjologia i patologia błony śluzowej jamy ustnej

Zbiór wskaźników stomatologicznych klasyfikacji i testów

Piśmiennictwo

1. Narodowy Program Zdrowia 1996-2005. Biuro przekształceń systemowych, Warszawa, 1996. 2. Daszkowska M. i wsp.: Ocena stanu uzębienia i potrzeb leczniczych dzieci objętych programem profilaktycznym Radosny uśmiech, radosna przyszłość. Nowa Stomatologia 2002, 22:168-171. 3. Wierzbicka M. i wsp.: Ocena realizacji programu edukacji prozdrowotnej dla dzieci pierwszych klas szkoły podstawowej. Czas. Stomat. 1998, 51(6):363-367. 4. Mielnik-Błaszczak M., Krawczyk D.: Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci i młodzieży a cele WHO na 2000 rok. Czas. Stomat. 1995, 48(1):30-34. 5. Lutfi El Ghawi: Dieta a profilaktyka próchnicy zębów u dzieci ze szkół podstawowych. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 2000, 3-4:687-692. 6. Szatko F., Boczkowski A.: Skuteczność systemu opieki stomatologicznej w Polsce. IMP, Łódź 1995. 7. Drop B.: Stan uzębienia i potrzeby lecznicze u dzieci siedmioletnich z terenu Lubelszczyzny. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7:23-25. 8. U. Karczmarek i wsp.:Znajomość zasad higieny jamy ustnej 13-14-letnich dzieci wrocławskich. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7:56-58. 9. Jadwiga Janicha i wsp.: Stan zdrowotny uzębienia stałego u dzieci 12 letnich z makroregionu Warszawy. Stomat. Współ. 1995, 2:119-121. 10. Szatko F., Grzybowski A.: Formalna dostępność a rzeczywista osiągalność opieki stomatologicznej w Polsce - bariery osiągalności. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 2000, 3-4:18-25. 11. Kaczmarczyk J.: Ocena stomatologicznej opieki zdrowotnej nad dziećmi szkolnymi na podstawie obserwacji własnych i prognozy na przyszłość. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7:49-53. 12. Wilk-Sieczak B., Lozańska Z.: Zachowania prozdrowotne i nawyki higieniczne pacjentów leczonych w ramach zajęć dydaktycznych w Zakładzie Stomatologii Zachowawczej we Wrocławiu. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 2001, 2:30-33. 13. U. Karczmarek i wsp.: Nawyki dietetyczne 13-14-letnich dzieci wrocławskich. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7:54-55. 14. Borysewicz-Lewicka M. i wsp.: Spożywanie słodyczy przez młodzież-badania ankietowe zwyczajów żywieniowych jako ocena zachowań prozdrowotnych w stomatologii. Stomat. Współ. 1998, 6:400-404. 15. Borysewicz-Lewicka M., Koralewska H.: Kształtowanie nawyku wykonywania stomatologicznych zabiegów higienicznych u dzieci. Stomat. Współ., 1995, 2:122-126. 16. Szczurek D. Grocholewicz K.: Ocena skuteczności programu profilaktyczno-oświatowego w zakresie higieny jamy ustnej, przyzębia i próchnicy zębów u najmłodszych dzieci szkolnych. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7:115-117. 17. Szczepańska J.: Analiza czynników rokowniczych w przebiegu próchnicy zębów u dzieci 12-letnich zamieszkałych w Łodzi. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1998, 4:33-36. 18. Szczurek D. i wsp.: Ocena skuteczności programów profilaktycznych u 7-8-letnich dzieci. Analiza korelacji wybranych parametrów klinicznych i ankietowych. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1997, 2:17-21. 19. Skowronek A.: Ocena wpływu programu profilaktycznego u 12-13-letnich dzieci na stan uzębienia oraz wybrane parametry śliny po 12-miesięcznej obserwacji. Czas. Stomat. 2000, 9:536-541. 20. Grocholewicz K. i wsp.: Efekty realizacji programów profilaktycznych wśród dzieci szkolnych po dwóch latach od ich zakończenia. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1999, 2-3:24-28.

Nowa Stomatologia 2/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2004:

- reklama -