Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2004 » Czyszczenie zębów – skutki uboczne – na podstawie piśmiennictwa

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Renata Stawicka-Wychowańska¹, Piotr Wychowański²

Czyszczenie zębów – skutki uboczne – na podstawie piśmiennictwa

Tooth cleaning – side effects. A literature review

¹ z Zakładu Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia IS AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Renata Górska
² z Zakładu Chirurgii Stomatologicznej IS AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: doc. dr hab. Andrzej Wojtowicz

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Zarys chorób wewnętrznych dla stomatologów

Protezy szkieletowe

Chirurgia ogólna dla stomatologów

Pierwsze szczotki do zębów pojawiły się w Chinach już przed tysiącem lat (1, 2). Do Europy dotarły na przełomie XVIII i XIX wieku. Jednak na początku były bardzo drogie i dopiero w latach 30. weszły do powszechnego użytku, kiedy do ich produkcji zaczęto stosować plastikową rączkę i nylonowe włosie (2). To wydarzenie, wprowadzenie pierwowzoru współczesnych szczoteczek do zębów, zaważyło na popularyzacji higieny jamy ustnej ze względu na dostępność, niską cenę oraz łatwość stosowania i efektywność tego podstawowego przyboru higienizacyjnego.

W XIX wieku zaczęto używać również mechanicznych przyrządów do czyszczenia zębów. W latach 60. zaczęto je produkować początkowo w małych ilościach, gdyż były nadal mało popularne, a szczotki ręczne uważane były za bardziej efektywne (3). W latach 80. masowo zaczęto produkować różnokształtne końcówki do szczotek elektrycznych, które zaopatrzone były w dobrego gatunku włosie, z możliwością ruchów rotacyjnych lub oscylacyjno-rotacyjnych. Szczotki elektryczne stały się konkurencyjne do szczoteczek ręcznych (4, 5, 6).

Podobnie jak szczotki, pasty do zębów i roztwory do płukania jamy ustnej znane są od ponad tysiąca lat. Ich skład, głównie ziołowy, oparty był na oryginalnych recepturach używanych w różnych rejonach świata (7, 8).

Obecnie szczotkowanie zębów z użyciem pasty do zębów jest najbardziej popularnym domowym zabiegiem higienicznym. Wszystkim znane są pozytywne skutki tych zabiegów, niewielu jednak zdaje sobie sprawę z możliwości wystąpienia skutków ubocznych związanych z nieprawidłową techniką zabiegu lub nieprawidłowym składem płukanek i past do zębów.

Wiele past i proszków do czyszczenia zębów zawiera środki silnie abrazyjne. Chociaż międzynarodowe standardy pozwalają na produkcję środków do higieny jamy ustnej o pH wyższym od 10,5; to nadal znaczny odsetek past i płukanek ma pH poniżej 5 (9). Liczne badania in vitro i in situ wykazały, że może to prowadzić do powstawania erozji szkliwa i zębiny (10).

Nieprawidłowa technika szczotkowania zębów samodzielnie lub w połączeniu z pastą do zębów i kwaśnymi płukankami może powodować powstawanie ubytków abrazyjnych w twardych tkankach zęba, abrazję i recesję dziąseł oraz nadwrażliwość zębiny (11, 12).

Ubytki twardych tkanek zęba mogą mieć różną etiologię. W związku z zabiegami higienicznymi mamy do czynienia zawsze z ubytkami niepróchnicowego pochodzenia: abrazją i erozją. Abrazja jest to ubytek tkanek zęba spowodowany mechanicznym procesem z udziałem obcych czynników, które powtarzalnie i często mają kontakt z powierzchnią zęba, np.: twarda szczotka (13). Erozja spowodowana jest rozpuszczeniem tkanek zęba pod wpływem działania substancji chemicznych zawartych w pastach i płynach do płukania jamy ustnej o niskim pH (14).

Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na stan twardych tkanek zęba i ich predyspozycję do abrazji i erozji jest to abfrakcja. Wszelkie przeciążenia zgryzowe powodują nieprawidłowy rozkład sił w okolicy policzkowo-przyszyjkowej osłabiając ją na działanie czynników zewnętrznych (15).

Nieprawidłowa technika szczotkowania z użyciem nadmiernej siły do tej pory uważana była za jedyną przyczynę ubytków abrazyjnych (16, 17). Obecnie uważa się, że jest to jeden z czynników mogących modyfikować szkodliwe działanie pasty do zębów. Faktem jest jednak, że osoby dbające o higienę jamy ustnej, ale preferujące technikę szorowania mają poprawną lub dobrą higienę jamy ustnej, mniej ubytków próchnicowych i osadów nazębnych, lecz występują często u nich ubytki abrazyjne. W tych miejscach szczególnie narażonych na uraz mechaniczny obserwuje się również nadwrażliwość zębiny. Na przyszyjkowych powierzchniach górnych lewych kłów i zębów przedtrzonowych u osób praworęcznych obserwuje się często ubytki klinowe i objawy bólowe z nimi związane (18, 19).

Większą ilość ubytków abrazyjnych i większe ich nasilenie obserwuje się również u osób w podeszłym wieku. Nie musi to być jednak zawsze związane tylko z nieprawidłową techniką czyszczenia zębów. W znacznej liczbie przypadków wiąże się to z faktem, że ze względu na wiek dochodzi do wydłużenia koron klinicznych zębów na skutek utraty przyczepu łącznotkankowego. Obnażone korzenie narażone są na działania czynników środowiskowych, w wyniku czego dochodzi do powstawania ubytków na powierzchni cementu. Obecnie uważa się, że obecność ubytków w twardych tkankach zębów w większym stopniu zależy od jakości pasty niż od używanej szczotki do zębów (20).

Jej kształt, miękkość włosia i sposób czyszczenia jedynie modyfikują czynnik etiologiczny związany z pastą (21). Badania in vitro wykazały, że szczotki manualne i elektryczne powodują powstawanie podobnych ubytków abrazyjnych. Niektórzy badacze uważają nawet, że miękkie szczotki bardziej uszkadzają twarde tkanki, gdyż na ich włosiu zostaje więcej pasty i ze względu na miękkie uginające się włosie powierzchnia kontaktu pasty z powierzchnią zęba jest większa, natomiast okrągłe zakończenie poszczególnych włókien nie ma znaczenia (22).

Większość past do zębów ma współczynnik abrazyjności (REA) mieszczący się w granicach międzynarodowych norm. Dopóki nie jest on większy, czyszczenie tą pastą nie powoduje ubytków w twardych tkankach zębów. Wraz ze zwiększeniem abrazyjności pasty rośnie prawdopodobieństwo powstawania ubytków klinowych, szczególnie przy złej technice szczotkowania. Ubytki powstają przede wszystkim w zębinie; w szkliwie wtedy, gdy jest ono narażone na erozyjne działanie kwaśnego środowiska np.: płukanek o niskim pH. Jednak przy długoczasowym stosowaniu tych płukanek może zostać zniszczone nawet bez obecności ściernych past do zębów czy złej techniki czyszczenia.

Również w miękkich tkankach obserwuje się zmiany destrukcyjne. Szczególnie przy powierzchniach zębów ustawionych przedsionkowo, narażonych na nadmierny uraz przy czyszczeniu. Te powierzchowne uszkodzenia dziąsła nazywane są abrazją dziąsła (22, 23). Twardość szczotki do zębów, rodzaj tworzywa z którego wykonane jest włosie szczotki i jego zakończenie mają znaczący wpływ na wielkość i szybkość powstawania abrazji dziąsła. Wydaje się, że pacjenci używający elektrycznych szczotek do zębów czyszczą z mniejszą siłą, co wpływa pozytywnie na stan otaczającego dziąsła. Niektórzy autorzy sugerują, że szczotki te są nawet bezpieczniejsze niż szczotki ręczne (21, 24).

Recesji dziąsła towarzyszy prawie we wszystkich przypadkach nadwrażliwość zębiny. Charakteryzuje się ona krótkim, ostrym bólem spowodowanym bodźcami zewnętrznymi, najczęściej termicznymi, chemicznymi, osmotycznymi. Spowodowana jest dużą ilością otwartych kanalików zębinowych, przez które przekazywane są bodźce do miazgi. Pasty o wysokim współczynniku abrazyjności lub zawierające siarczan sodu mogą zwiększyć ekspozycję kanalików zębinowych na czynniki zewnętrzne.

Szczotkowanie zębów z użyciem pasty do zębów jest najbardziej popularnym zabiegiem higienicznym wykonywanym w domu przez pacjenta. Niewątpliwie jest to najbardziej skuteczna metoda walki z płytką, która może jednak nieść ze sobą również skutki uboczne. Ma to jednak miejsce wtedy, gdy technika szczotkowania jest nieprawidłowa lub gdy pasta do zębów ma właściwości abrazyjne. Należy więc poinstruować pacjenta jak wykonywać zabiegi higieniczne w domu i kontrolować ich skuteczność w gabinecie.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Podstawy mikrobiologii dla stomatologów

Stomatologia zachowawcza tom 1

Zbiór wskaźników stomatologicznych klasyfikacji i testów

Piśmiennictwo

1. Fishman S.L.: Clinical and Biological aspects of Dentifrices, 1-7, Oxford United Press, 1992. 2.Fishman S.L.: Oral hygiene products: How far have we come in 6000 years? Periodomtology 2000, 15, 7-14, 1997. 3.Frandsen A.: Mechanical oral hygiene practices. In: Loe H. Kleinman DV: Dental Plaque Control Measures and Oral Hygiene Practices, 93-116. Oxford. IRL Press, 1986. 4.Hancoc E.B.: Prevention. World Workshop in Periodontics. Anals Periodontol, 1996, 1, 223-249. 5.Walmsley A.D.: The electric toothbrush, a review. Br. Dent. J., 1997, 182, 209-218. 6.Van der Weijden G.A., et al.: The role of electric toothbrushes: advantages and limitations. Quintessence, 1998, 138-155. 7.Weinberg B.: Introduction to the history of dentistry, St Louis, Mosby, 1948, 12-14. 8.Addy M, Moran J.M.: Evaluation of oral hygiene products: science is true; do not be misled by the facts. Periodontology, 2000, 15, 40-51. 9.1609 (1995) International Standard: Dentistry-Toothpaste-Requirements, the methods and marking. ISO, Switzerland. 10.Addy M., et al.: Dentine hypersensitivity: Effects of some proprietary mouthwashes on the dentinesmear layer. J. Dent. 1991, 19, 148-152. 11.Hunter M.L., et al.: The role of toothpaste and toothbrushes in the etiology of tooth wear. Int. Dent. J. 2002, 52, 399-405. 12.Addy M.: Dentine hypersensitivity: new perspectives on an old problem. In. Dent. J. 2002, 52,367-375. 13.Eisenburger M., et al.: comparative study of the wear of enamel induced by alternating and simultaneous combination of abrasion and erosion. Caries Res. 2003 (in submission). 14.Smith B.G.N., Knight J.K.: A comparison of the pattern of tooth wear with etiological factors. Br. Dent. J., 1984, 157, 16-19. 15.Grippo J.O.: Abfractions.: A new classification of hard tissue lesions of teeth. J. Esth. Dent. 1991, 3, 14-19. 16.Attin T., et al.: In situ evaluation of different remineralization periods to decrease brushing abrasion of demineralised enamel. Caries Res. 2001, 35, 216-222. 17.Levith L.C., et al.: Non-carious cervical lesions. J. Dent. Res. 1994, 22, 195-207. 18.Bjorn H, Lindhe J.: Abrasion of dentine by toothbrush and dentifrice. A methodological study. Odontologisk Rev. 1966, 17, 17-27. 19.Abisi E.G., et al.: Dentine hypersensitivity- the effects of toothbrushing and directory compounds on dentine in vitro: an SEM study. J. Oral Res. 1992, 19, 101-110. 20.Vanuspong W., et al.: Cervical tooth weasr and sensitivity: erosion, softening and rehardening of dentine: effects of pH, time and ultrasonicasion. J. Clin. Periodontol. 2002, 29, 351-357. 21.Van der Wejden G.A., et al.: Toothbrushing force in relation toplaque removal. J. Clin. Periodontol. 1996, 23, 724-729. 22.Dyer D., et al.: Studies in vitro of abrasion by different manual toothbrush heads and a standard toothpaste. J. Clin. Periodontol. 2000, 27, 99-103. 23.Serino G., et al.: The prevalence and distribution of gingival recession in subjesty with a high standard of oral hygiene. J. Clin. Periodontol. 1994, 57-63. 24.Mantokoudis D., et al.: Comparision of theclinical effects and gingival abrasion aspects of manual and electric toothbrushes, J. Clin. Periodontol. 2001, 28, 65-72.

Nowa Stomatologia 3/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2004:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt