Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 4/2004 » Lokalizacja próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy z regionu Podlasia

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Joanna Bagińska, Wanda Stokowska

Lokalizacja próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy z regionu Podlasia

Caries location in particular primary teeth in 36-48 months old children in Podlasie region

z Zakładu Stomatologii Zachowawczej i Chorób Przyzębia Akademii Medycznej w Białymstoku
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Wanda Stokowska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Onkologia dla stomatologów

Stomatologia zachowawcza

Zarys współczesnej ortodoncji

Próchnicę zębów mlecznych wywołuje szereg czynników związanych przede wszystkim ze sposobem odżywiania oraz niewłaściwą pielęgnacją jamy ustnej dziecka, a także z przebiegiem ciąży, początkiem ząbkowania, przebytymi chorobami, itp.(1, 2, 3, 4). Nierzadko próchnica zaczyna się rozwijać bezpośrednio po wyrznięciu pierwszych zębów (około 6-8 miesiąca życia) i obejmuje kolejno wyrzynające się zęby, szczególnie w szczęce. U dzieci do 3 roku życia rozpoznaje się postać próchnicy zwaną wczesną, występującą na powierzchniach wargowych i podniebiennych siekaczy górnych i żujących pierwszych trzonowców. Przednie zęby żuchwy rzadziej ulegają procesowi próchnicowemu ze względu na ochronną rolę języka i śliny ze ślinianek podjęzykowych i podżuchwowych (1, 2, 3). Wielu autorów podaje, że pomiędzy 3 a 4 rokiem życia następuje znaczny wzrost częstości występowania próchnicy aż o 56-60% (1, 4).

Celem pracy była ocena rozmieszczenia próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy uczęszczających do grup przedszkolnych w Białymstoku oraz w małych miastach i wsiach regionu Podlasia.

MATERIAŁ I METODY

Badaniem objęto 255 dzieci – 147 chłopców i 108 dziewcząt. Na terenie dużego miasta zbadano uzębienie 123 dzieci (72 chłopców i 51 dziewcząt), na terenach małomiasteczkowo-wiejskich 132 dzieci (odpowiednio 75 i 57). Badano dzieci w wieku od 36 do 48 miesięcy, średnia dla całej populacji wyniosła 43 miesiące. Udział w badaniu poprzedzony był uzyskaniem pisemnej zgody ze strony rodziców. Badanie przeprowadzano za pomocą lusterka stomatologicznego i zgłębnika w oświetleniu naturalnym. Przyjęto kryteria według zaleceń WHO tzn. za ząb z próchnicą uważano taki, w którym widoczny jest ubytek próchnicowy lub wypełnienie z wyraźnymi cechami próchnicy wtórnej (5). Nie brano pod uwagę ubytków pochodzenia niepróchnicowego oraz białych lub brunatnych plam i przebarwień zębów. Uzyskane dane zostały opracowane statystycznie testem x².

WYNIKI I ICH OMÓWIENIE

Badana grupa charakteryzowała się bardzo wysoką frekwencją próchnicy wynoszącą dla całej grupy 81,6%. Najwyższa była w populacji dziewcząt wiejskich (86%), najniższa wśród dziewcząt z dużego miasta (71,5%). Nie odnotowano istotnych statystycznie różnic w zapadalności na próchnicę w zależności od płci i miejsca zamieszkania badanych dzieci (tab. 1). Średnia liczba puwz w całej grupie wyniosła 4,05±3,79 i była najwyższa dla chłopców z małych miejscowości (4,76±4,18), a najniższa dla dziewcząt z Białegostoku (3,20±3,58) (tab. 2).

Tabela 1. Frekwencja próchnicy w całej badanej populacji dzieci w wieku 36-48 miesięcy.

Grupa badana	Miasto (n=123)		Wieś(n=132)
	Chłopcy (n=72)	Dziewczęta (n=51)	Chłopcy (n=75)	Dziewczęta(n=57)
Frekwencja próchnicy	83,3% (n=60)	71,5% (n=38)	81,3% (n=61)	86,0% (n=49)
Razem	79,7% (n=98)		83,3% (n=110)
	81,6% (n=208)

Tabela 2. Średnia liczba puwz w całej badanej populacji dzieci w wieku 36-48 miesięcy.

	Miasto				Wieś
	Chłopcy		Dziewczęta		Chłopcy		Dziewczęta
	średnie	SD	średnie	SD	średnie	SD	średnie	SD
p	3,94	? 3,68	2,67	? 3,40	4,63	? 4,18	3,39	?3,48
w	0,29	? 0,83	0,53	? 1,14	0,13	? 0,50	0,26	?0,92
puw	4,24	? 3,69	3,20	? 3,58	4,76	? 4,18	3,65	? 3,62
puw	4,05 ? 3,83

W badanej grupie najwięcej ubytków próchnicowych stwierdzono w drugich dolnych trzonowcach (40,8%) oraz w pierwszych górnych siekaczach (35,7%). Najmniej narażone na próchnicę okazały się dolne zęby sieczne i dolne kły – poniżej 2%. W szczęce częstość występowania próchnicy kształtowała się następująco: I siekacze – 35,7%, II siekacze – 27,5%, kły – 7,7%, I trzonowce – 30,4%, II trzonowce – 26,3%. W żuchwie stwierdzono odpowiednio: siekacze – 1,4% i 0,3%, kły – 1,40%, trzonowce I – 31,4%, II – 40,8%. Tak więc w odniesieniu do całej populacji zęby przednie ulegały procesowi próchnicowemu częściej w szczęce niż w żuchwie, natomiast w górnych trzonowcach stwierdzono mniej ubytków próchnicowych niż w dolnych (ryc. 1).

Ryc. 1. Częstość występowania ubytków próchnicowych w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy.

Analizując rozkład ubytków próchnicowych w obrębie poszczególnych zębów w zależności od miejsca zamieszkania badanych, zauważono, że występowanie próchnicy w siekaczach centralnych i bocznych w szczęce wśród dzieci wiejskich było statystycznie częstsze niż u dzieci z terenu dużego miasta, pierwsze górne siekacze to u dzieci wiejskich zęby najczęściej zajęte procesem chorobowym. Natomiast u dzieci z Białegostoku próchnica najczęściej atakowała drugie trzonowce w szczęce i w odniesieniu do strony lewej stwierdzono statystycznie istotną zależność pomiędzy miejscem zamieszkania a występowaniem próchnicy w tych zębach. W żuchwie, niezależnie od miejsca zamieszkania, najczęściej zajęte próchnicą były drugie zęby trzonowe. Nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic w rozmieszczeniu ubytków w zębach żuchwy w zależności od miejsca zamieszkania badanych (tab. 3).

Tabela 3. Częstość występowania próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy w zależności od środowiska zamieszkania.

		55	54	53	52	51	61	62	63	64	65
Miasto n = 123	n	37	34	11	27	33	34	26	8	32	39
Miasto n = 123	%	30,1%	27,6%	8,9%	22%	26,8%	27,6%	21,1%	6,5%	26%	31,7%
Wieś n = 132	n	30	39	8	44	57	58	43	12	47	28
Wieś n = 132	%	22,7%	29,5%	6,1%	33,3%	43,2%	43,9%	32,6%	9,1%	35,6%	21,2%
p					*	**	**	*			*
		85	84	83	82	81	71	72	73	74	75
Miasto n = 123	n	58	38	2	0	0	1	1	1	35	50
Miasto n = 123	%	47,25	20,9%	1,6%	0	0	0,8%	0,8%	0,8%	28,5%	40,7%
Wieś n = 132	n	55	44	2	1	3	3	0	2	43	45
Wieś n = 132	%	41,6%	33,3%	1,5%	0,8%	2,3%	2,3%	0	1,5%	32,6%	34,1%
p

(test Chi–kwadrat, *p<0,05, **p<0,01)

Rozpatrując częstość występowania próchnicy w zależności od płci, stwierdzono, że zarówno w szczęce jak i w żuchwie ubytki próchnicowe częściej obserwowano u chłopców, przy czym w przypadku siekaczy centralnych w szczęce i pierwszych trzonowców dolnych różnice pomiędzy chłopcami i dziewczętami były istotne statystycznie (tab. 4).

Tabela 4. Częstość występowania próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy w zależności od płci.

		55	54	53	52	51	61	62	63	64	65
Chłopcy n = 147	n	46	45	12	46	61	62	44	10	50	43
Chłopcy n = 147	%	32.3%	30,6%	8,2%	31,3%	41,5%	42,2%	29,9%	6,8%	34%	29,3%
Dziewczęta n = 108	n	21	28	7	25	29	30	25	10	30	24
Dziewczęta n = 108	%	19,4%	25,9%	6,5%	23,1%	26,9%	27,8%	23,1%	9,3%	26,9%	22,2%
p		*				**	**
		85	84	83	82	81	71	72	73	74	75
Chłopcy n = 147	n	62	58	2	1	3	3	0	2	52	59
Chłopcy n = 147	%	42,2%	39,5%	1,4%	0,7%	2%	25	0	1,4%	35,4%	40,1%
Dziewczęta n = 108	n	51	24	2	0	0	1	1	1	26	36
Dziewczęta n = 108	%	47,25	22,2%	1,9%	0	0	0,9%	0,9%	0,9%	24,1%	33,3%
p			*

(test Chi-kwadrat, * p<0,05, **p<0,01)

W tabeli 5 przedstawiono częstość występowania próchnicy w poszczególnych zębach w zależności od płci i miejsca zamieszkania badanych dzieci. Testem c² wykazano istnienie zależności pomiędzy tak ustalonym kryterium a obecnością ubytków próchnicowych w pierwszych siekaczach w szczęce. W górnych siekaczach centralnych u dziewcząt z dużego miasta ubytki próchnicowe występowały około 2,5 razy rzadziej niż u pozostałych dzieci. Analiza statystyczna potwierdziła również związek pomiędzy występowaniem próchnicy w drugich trzonowcach w szczęce oraz pierwszych zębach trzonowych w żuchwie, jednak tylko po stronie prawej. W przypadku górnych drugich trzonowców najrzadziej ubytki próchnicowe obserwowano u dziewcząt wiejskich – 14% zębów z ubytkami po stronie prawej i 15,8% po lewej. Próchnica w dolnych pierwszych trzonowcach dotyczyła w podobnym stopniu dziewcząt z obu badanych terenów i oscylowała w granicach 21,6-24,6%.

Tabela 5. Częstość występowania próchnicy w poszczególnych zębach mlecznych u dzieci w wieku 36-48 miesięcy w zależności od płci i środowiska zamieszkania.

			55	54	53	52	51	61	62	63	64	65
miasto	Chłopcy n = 72	n	24	20	9	19	25	26	17	4	20	24
	Chłopcy n = 72	%	33,3%	27,8%	12,5%	26,4%	34,7%	36,1%	23,6%	5,6%	27,8%	33,3%
	Dziewczęta n = 51	n	13	14	2	8	8	8	9	4	12	15
	Dziewczęta n = 51	%	25,5%	27,5%	3,9%	15,7%	15,7%	15,7%	17,6%	7,8%	23,5%	29,4%
wieś	Chłopcy n = 75	n	22	25	3	27	36	36	27	6	30	19
	Chłopcy n = 75	%	29,3%	33,3%	4%	36%	48%	48%	36%	8%	40%	25,3%
	Dziewczęta n = 57	n	8	14	5	17	21	22	16	6	17	9
	Dziewczęta n = 57	%	14%	24,6%	8,8%	29,8%	36,8%	38,6%	28,1%	10,5%	29,8%	15,8%
p			*				**	**
			85	84	83	82	81	71	72	73	74	75
miasto	Chłopcy n = 72	n	34	27	0	0	0	0	0	0	23	32
	Chłopcy n = 72	%	47,2%	37,5%	0	0	0	0	0	0	31,9%	44,4%
	Dziewczęta n = 51	n	24	11	2	0	0	1	1	1	12	18
	Dziewczęta n = 51	%	47,1%	21,6%	3,9%	0	0	2%	2%	2%	23,5%	35,3%
wieś	Chłopcy n = 75	n	28	31	2	1	3	3	0	2	29	27
	Chłopcy n = 75	%	37,3%	41,3%	2,7%	1,3%	4%	4%	0	2,7%	38,7%	36%
	Dziewczęta n = 57	n	27	13	0	0	0	0	0	0	14	18
	Dziewczęta n = 57	%	47,4%	22,8%	0	0	0	0	0	0	24,6%	31,6%
p				*

(test Chi– kwadrat,* p<0,05, ** p<0,01)

DYSKUSJA

Uzyskany przez nas odsetek dzieci wolnych od próchnicy wyniósł dla całej badanej populacji 18,4%. Wynik ten jest znacznie gorszy od uzyskanego w pierwszym ogólnopolskim badaniu stanu uzębienia dzieci 3-letnich przeprowadzonym w roku 2002. Średni odsetek dzieci wolnych od próchnicy wyniósł 43,8%, a w województwie podlaskim 30% (6, 7). Także badania Iwanickiej-Frankowskiej (8) z terenu Warszawy wskazują na około 70% frekwencję próchnicy w tej grupie wiekowej. Nieco lepszy stan uzębienia prezentują dzieci łódzkie – u 66% dzieci w 4 roku życia stwierdzono objawy choroby próchnicowej (9). W Białymstoku Przylipiak i wsp. (10) stwierdzili w 1975 roku w tej grupie wiekowej 67% frekwencję próchnicy. W badaniach Fetkowskiej-Mielnik i wsp. (11) z lat 1982 i 1998 zanotowano wśród dzieci 2-4-letnich wzrost częstości występowania próchnicy z 44% do 60,5%. Wyniki badań zagranicznych także wskazują na wyższe odsetki dzieci bez objawów choroby próchnicowej niż uzyskane przez nas: Brazylia – 54% dzieci wolnych od próchnicy, Chiny – 63,9%, Manchester w Wielkiej Brytanii – 68%, Umea w Szwecji wśród 4-latków – 17% w roku 1967 i 56% w roku 1997 (12, 13, 14, 15). Podobne do polskich wyniki przedstawiła Dimitrova i wsp. (16) z terenu miasta Plovdiv w Bułgarii – 43,85% trzylatków bez objawów próchnicy. Wydaje się więc, że otrzymana przez nas 81,6% frekwencja próchnicy jest bardzo wysoka i wymaga dalszych badań nad poznaniem czynników warunkujących zły stan uzębienia badanych dzieci.

Badania rozmieszczenia ubytków próchnicowych w obrębie poszczególnych zębów prowadzone były przez Boguszewską-Gutenbaum i wsp. (17) w grupie dzieci do 3 roku życia. Autorzy ci stwierdzili, że zębami najczęściej zajętymi procesem próchnicowym są pierwszy, a następnie drugi dolny trzonowiec. W szczęce dominują ubytki w siekaczach przyśrodkowych, w dalszej kolejności w pierwszych i drugich trzonowcach, natomiast w żuchwie próchnica rzadko atakuje zęby przednie. Obserwacje te są zgodne z naszymi, jedyną różnicą jest odwrotne występowanie próchnicy w dolnych zębach trzonowych tzn. w naszych badaniach częściej stwierdzaliśmy próchnicę w drugim trzonowcu niż w pierwszym. Również badania Proc i Filipińskiej-Skąpskiej (9) z Łodzi, Przylipiaka i wsp. (10) z Białegostoku oraz Fetkowskiej-Mielnik i wsp. (18) w Lublinie wskazują na dolny drugi ząb trzonowy jako najbardziej narażony na próchnicę. Także Dimitrova i wsp. (19) stwierdziła, że próchnica najczęściej występuje w obrębie dolnych zębów trzonowych, a następnie w górnych siekaczach przyśrodkowych. Nieco inne wnioski wynikają z badań autorów niemieckich, którzy w grupie wiekowej 37-48 miesięcy uzyskali największy odsetek zębów z próchnicą wśród siekaczy przyśrodkowych, a dopiero w dalszej kolejności próchnica stwierdzana była w drugim trzonowcu w żuchwie, przede wszystkim po stronie prawej (20). W badaniach szwedzkich prowadzonych przez Grindefjord i wsp. (21) w populacji dzieci 2,5-letnich na 193 stwierdzone ubytki próchnicowe aż 132 przypadały na siekacze w szczęce, a tylko 29 na zęby trzonowe w żuchwie i 15 na trzonowce szczęki. Prawdopodobnie lepszy stan zębów bocznych u dzieci pochodzących z krajów zachodnich wynika z szybkiego wdrożenia zabiegów leczniczych i profilaktycznych po pojawieniu się pierwszych oznak próchnicy w zębach przednich. Chociaż Buhl i wsp. (20) badając 2,5-letnie dzieci niemieckie zauważyli brak podejmowania leczenia próchnicy mimo obecności ubytków próchnicowych.

Boguszewska-Gutenbaum i wsp. (17) podają, że u dzieci do 3 roku życia w szczęce próchnica częściej dotyczyła chłopców, niż dziewcząt, a w żuchwie proporcje te były odwrotne. W naszych badaniach dziewczęta miały zdrowsze zęby w odniesieniu do obu łuków zębowych. Podobne wnioski wypływają z badań Przylipiaka i wsp. (10) dotyczących dzieci zamieszkałych na obszarze Białegostoku. Także badania prowadzone w Łodzi wśród dzieci do 5 roku życia wykazały, że intensywność próchnicy u chłopców w obu łukach zębowych była większa niż u dziewcząt (9).

Nie znaleziono w piśmiennictwie danych dotyczących tej grupy wiekowej umożliwiających porównanie rozmieszczenia ubytków próchnicowych w poszczególnych zębach w zależności od miejsca zamieszkania badanych dzieci oraz łącznie od płci i miejsca zamieszkania. Wydaje się, że na lepsze wyniki dzieci z dużego miasta odnośnie zębów przednich miało wpływ przede wszystkim statystycznie istotnie rzadsze występowanie próchnicy w górnych siekaczach przyśrodkowych u dziewcząt z Białegostoku. W zębach żuchwy, poza pierwszym trzonowcem prawym, nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic w rozmieszczeniu ubytków próchnicowych w zależności od płci i miejsca zamieszkania badanych.

WNIOSKI

1. W całej badanej grupie dzieci w wieku 36-48 miesięcy z terenu Podlasia stwierdzono bardzo wysoką frekwencję próchnicy 81,6%.

2. W badanej populacji najbardziej narażone na próchnicę były zęby trzonowe w żuchwie oraz przyśrodkowe siekacze w szczęce.

3. Stwierdzono zależność występowania próchnicy w zębach siecznych szczęki w zależności od miejsca zamieszkania dziecka oraz w przypadku siekaczy przyśrodkowych w szczęce i pierwszych zębów trzonowych w żuchwie od jego płci.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia

Endodoncja kliniczna

Podstawy mikrobiologii dla stomatologów

Piśmiennictwo

1. Badzian-Kobos K., i wsp.: W sprawie "próchnicy butelkowej". Czas. Stomat., 1985, 38(6), 412-417. 2.Szczepańska J.: Występowanie próchnicy w siekaczach górnych a terminy wyrzynania zębów mlecznych. Czas. Stomat., 1993, 46(1), 1-5. 3.Szpringer-Nodzak M.: Specyfika przebiegu procesu próchnicowego w zębach dziecięcych. Czas. Stomat., 1991, 44(6), 475-8. 4.Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie pediatrii oraz Konsultanta Krajowego w dziedzinie stomatologii dziecięcej. Warszawa 2000. 5.World Health Organization Oral Health Surveys. Basic Methods. 4th Edition. Geneva 1997. 6.Dybiżbańska E., i wsp.: Występowanie próchnicy u 3- i 6-letnich dzieci w Polsce. Czas. Stomat., 2003, 56(8), 510-515. 7.Ogólnokrajowy Monitoring Zdrowia Jamy Ustnej i Jego Uwarunkowań. Polska 2002. Ministerstwo Zdrowia 2003. 8.Iwanicka-Frankowska E., i wsp.: Ocena stanu zdrowotnego uzębienia dzieci w wieku przedszkolnym w Warszawie. Nowa Stomat., 2003, 3, 125-128. 9.Proc P., Filipska-Skąpska R.: Ocena stanu uzębienia oraz stomatologicznych potrzeb leczniczych dzieci łódzkich do lat 5. Nowa Stomat., 2003, 4, 185-189. 10.Przylipiak S., i wsp.: Stan uzębienia dzieci w wieku przedszkolnym zamieszkałych w dzielnicach m. Białegostoku o różnym stężeniu fluoru w wodzie. Czas. Stomat., 1976, 29, 11, 1037-1044. 11.Fetkowska-Mielnik K., i wsp.: Ocena porównawcza stanu uzębienia mlecznego dzieci z Lublina na przełomie 16 lat. Czas. Stomat., 2002, 55(3), 165-168. 12.Davies G.M., et al.: Caries among 3-year-olds in Greater Manchester. Br. Dent. J., 2001, 190(7), 381-384. 13.Dini E.L., et al.: Caries and its association with infant feeding and oral health-related behaviours in 3-4-year-old Brazilian children. Community Dent. Oral. Epidemiol., 2000, 28, 241-248. 14.Du M., et al.: Caries patterns and their relationship to infant feeding and socio-economic status in 2-4-year-old Chinese children. Int. Dent. J. 2000, 50, 385-389. 15.Stecksen-Blicks C., Borssen E.: Dental caries, sugar-eating habits and tooth-brushing in uroups of 4-year-old children 1967-1997 in the city of Umea, Sweden. Caries Res., 1999, 33, 409-414. 16.Dimitrova M.M., et al.: A study of caries polarization in 1-, 2-, and 3-year-old children. Folia Medica 2000, 42(3), 55-59. 17. Boguszewska-Gutenbaum H., i wsp.: Występowanie próchnicy w poszczególnych grupach zębów mlecznych u dzieci do trzeciego roku życia w regionie warszawskim. Prz. Stomat. Wieku Rozwoj., 1996, (2/3), 76-81. 18.Fetkowska-Mielnik K., i wsp.: Problem próchnicy zębów mlecznych u dzieci w żłobkach lubelskich. Czas. Stomat., 1984, 37(7), 491-496. 19.Dimitrova M.M., et al.: Specificity of caries attack in early childhood. Folia Medica 2000, 42(3), 50-54. 20.Buhl S., et al.: Untersuchungen zur Karieshäufigkeit bei 6- bis 48monatigen Kleinkindern. Dtsch Zahnarzt Z+ 1989, 44 (9), 673-677. 21.Grindefjord M., et al.: Caries prevalence in 2.5-year-old children. Caries Res 1993, 27, 505-510.

Nowa Stomatologia 4/2004
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 4/2004:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt