Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 1/2005 » Potencjalny związek pomiędzy chorobą przyzębia a hiperlipidemią – na podstawie piśmiennictwa

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Agnieszka Dolegacz-Bączkowska

Potencjalny związek pomiędzy chorobą przyzębia a hiperlipidemią – na podstawie piśmiennictwa

Potential relationship between periodontitis and hiperlipidemia – literature review

z Zakładu Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia IS AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Renata Górska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Gnatofizjologia stomatologiczna

Protezy szkieletowe

Periodontologiczno implantologiczna chirurgia plastyczna

Do chorób ogólnych, których występowanie łączone jest z chorobą przyzębia, oprócz przedwczesnego porodu, choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu, obecnie zaliczana jest również cukrzyca, niedokrwienie mózgu, przewlekła zatorowość płuc oraz zapalenie płuc (1, 2, 3). W badaniach u osób ze schorzeniami układu sercowo-naczyniowego i miażdżycą naczyń stwierdzono obecność złej higieny jamy ustnej oraz występowanie chorób przyzębia.

W rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych dobrze udokumentowane jest znaczenie cholesterolu, a w szczególności jego frakcji LDL.

– LDL – cholesterol o niskiej gęstości (Low Density Lipoprotein). Jest to główny transporter cholesterolu do komórek pozawątrobowych. Długoletnie badania kliniczne wykazały bezpośredni związek pomiędzy stężeniem cholesterolu LDL a chorobą niedokrwienną serca. To właśnie ta frakcja cholesterolu odgrywa kluczową rolę w patogenezie powstawania blaszki miażdżycowej i określana jest jako „zły cholesterol”. Zwiększenie stężenia LDL może wynikać z podniesienia się poziomów frakcji LDL i HDL (hipercholesterolemia) lub z przewagi LDL nad HDL.

– HDL – cholesterol o wysokiej gęstości (High Density Lipoprotein). Odpowiedzialny jest za transport powrotny cholesterolu z tkanek do wątroby (4, 5). Działa korzystnie i określany jest jako „dobry cholesterol”. Frakcja HDL bierze również udział w neutralizacji LPS (6) oraz chroni LDL przed utlenianiem (7).

Przeprowadzone badania epidemiologiczne wykazały jednak, że w występowaniu chorób układu sercowo-naczyniowego ważniejszy jest stosunek pomiędzy cholesterolem całkowitym a frakcją HDL, niż poszczególne wartości cholesterolu, LDL, HDL i triglicerydów (8, 9).

Powstawanie blaszki miażdżycowej jest procesem patologicznym i polega na stwardnieniu i pogrubieniu ściany naczyń. Podstawą tego procesu jest gromadzenie się m.in. złogów lipidów, elementów morfotycznych krwi, węglowodanów i włóknika. Tworzenie blaszki miażdżycowej zainicjowane jest uszkodzeniem wewnętrznej błony wyścielającej światło naczynia. Przypuszcza się, że utlenione cząsteczki cholesterolu LDL mają właściwości cytotoksyczne i są głównym czynnikiem powodującym uszkodzenie śródbłonka. Uszkodzenie sródbłonka powoduje powstanie procesu zapalnego i w konsekwencji prowadzi do uwalniania mediatorów zapalenia. W miejsce zapalenia naciekają makrofagi (tzw. komórki żerne), które wychwytują cząsteczki cholesterolu LDL, następnie estryfikują je, co inicjuje powstawanie tzw. komórek piankowatych. Następcze odkładanie się złogów wapnia powoduje twardnienie blaszki miażdżycowej.

Zespół zaburzeń metabolicznych objawiających się podwyższonymi poziomami frakcji cholesterolu i triglicerydów w surowicy krwi nazywamy hiperlipidemią. W większości przypadków zaburzenia te wywołane są nieprawidłowym odżywianiem, siedzącym trybem życia, nadwagą, predyspozycjami genetycznymi (rodzinna predyspozycja do hipercholesterolemii). Mogą to być również wtórne zaburzenia lipidowe, występujące np. przy niedoczynności tarczycy, cholestazie, zespole nerczycowym. Prawidłowe stężenia cholesterolu i jego frakcji przedstawia tabela 1.

Tabela 1. Prawidłowe wartości stężeń dla poszczególnych frakcji lipidowych.

Frakcja	Wartości
Cholesterol całkowity	< 200 mg/dl (< 5,2 mmol/l)
LDL	<135 md/dl (<3,5 mmol/l)
HDL (dla kobiet)	>50 mg/dl (>1,3 mmol/l)
HDL (dla mężczyzn)	>35 mg/dl (>0,9 mmol/l)
Triglicerydy	<200 mg/dl (<2,3 mmol/l)

W przeprowadzonych długofalowych badaniach w grupie 8032 osób, poziom cholesterolu całkowitego u osób z chorobą przyzębia był nieznacznie podwyższony w porównaniu do grupy pacjentów z zapaleniem dziąseł i grupy kontrolnej (odpowiednio 5,8 mmol/L; 5,6 mmol/L; 5,5mmol/L) (10). Badania te jednoznacznie nie potwierdziły związku pomiędzy chorobą przyzębia a chorobami sercowo-naczyniowymi. Korelacja ta została wykazana jednak w wielu innych badaniach (11, 12), co łączy chorobę przyzębia z poziomem lipidów we krwi obwodowej a chorobami układu sercowo-naczyniowego. Związek pomiędzy chorobą przyzębia a poziomem lipidów został wykazany po odniesieniu kryterium wieku, palenia tytoniu, wskaźnika masy ciała (BMI), zakładając, że występuje niezależny związek pomiędzy chorobą przyzębia a poziomem cholesterolu.

Ponieważ patogeny łączone z aktywną postacią choroby przyzębia zidentyfikowano w blaszce miażdżycowej (np. pobierając fragment błony wewnętrznej tętnicy szyjnej), zwrócono uwagę na rolę czynnika infekcyjnego jako czynnika dodatkowego, predysponującego do występowania i rozwoju miażdżycy naczyń.

Proces ten może przebiegać dwojako:

– poprzez bezpośrednie uszkodzenie ściany naczynia, jak ma to miejsce w przypadku infekcji chlamydiami (13) lub niektórymi patogenami w chorobach przyzębia (14).

– poprzez uwalnianie mediatorów zapalnych wydzielanych w odpowiedzi na infekcję, uszkadzających ścianę naczyń (błonę wewnętrzną naczynia) (15).

Przypuszczalnie więc, związek pomiędzy chorobą przyzębia a miażdżycą naczyń polega na oddziaływaniu mediatorów reakcji zapalnej, stale wydzielanych w wyniku obecności procesu zapalnego w obrębie tkanek przyzębia.

Choroba przyzębia jest spowodowana beztlenową, głównie Gram-ujemną florą bakteryjną. Za najważniejsze mikroorganizmy w patogenezie zapaleń przyzębia uznaje się Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythensis (dawniej Bacteroides forsythys), Actinobacillus actinomycetemcomitans. Czynność żucia, jaka ma miejsce w jamie ustnej, powoduje dodatkowo powstawanie mikrourazów. Między innymi z tego powodu przewlekłe stany zapalne w obrębie tkanek przyzębia powinny być rozważane jako stałe źródło uwalniania mediatorów prozapalnych. W chorobie przyzębia aktywowany jest głównie układ Th1. Uważa się, że uwalniane cytokiny, takie jak TNF-a, i IL-1b, są czynnikami, które inicjują i prowadzą do dalszego rozwoju miażdżycy. Cytokiny, aktywowane limfocyty i monocyty wydzielane do krwi obwodowej, oddziałują na ściany naczyń krwionośnych. Niewątpliwie najsilniej działającymi substancjami są endotoksyny, obecne w ścianie bakterii Gram-ujemnych. Mogą one powodować zmianę metabolizmu lipidów (16), powodować wzrost ilości białka CRP i fibrynogenu w osoczu krwi wtórnie zwiększając wydzielanie cytokin prozapalnych. Mogą również zwiększać aktywność układu krzepnięcia. Wykazano bowiem, że niektóre patogeny wiązane z występowaniem przewlekłej postaci zapalenia przyzębia oddziałują na płytki krwi, prowadząc do zwiększonej ich agregacji.

Związek pomiędzy stężeniem frakcji HDL a infekcją został wykazany w badaniach klinicznych. W grupie 415 pacjentów z przewlekłym zakażeniem Chlamydia pneumoniae stwierdzono podwyższone stężenia cholesterolu całkowitego i triglicerydów, w porównaniu do zdrowej grupy kontrolnej. Poziom HDL oraz stosunek HDL do cholesterolu całkowitego był zdecydowanie obniżony w grupie badanej w porównaniu do zdrowej grupy kontrolnej (1,24 versus 1,36 mmol/L, p = 0,026; and 0,19 versus 0,22, p = 0,018) (17).

Zwiększenie katabolizmu HDL może być spowodowane niskim stężeniem HDL podczas infekcji (18, 19). Główny składnik frakcji HDL – apoA-I, jest przetwarzany na amyloid A, którego synteza jest ściśle skorelowana z wydzielaniem cytokin prozapalnych (20).

Ujemną korelację pomiędzy stężeniem HDL a nieleczoną chorobą przyzębia zaobserwował Pussinen (21). Badanie to jest to o tyle ważne, że uzyskane wcześniej wyniki wykazały, że niskie stężenie HDL jest jednym z czynników predysponujących do wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych (22). Inni autorzy wykazali w swoich badaniach, że pacjenci z chorobą przyzębia mieli wyższe stężenie cholesterolu całkowitego i triglicerydów, niż osoby zdrowe (12, 23, 24), natomiast wartości frakcji HDL nie były znamiennie statystycznie zmienione.

Zależność pomiędzy chorobą przyzębia, hiperlipidemią a obecnością przeciwciał przeciwko LPS P. gingivalis stwierdzili również Cutler i wsp. W badanej grupie 26 pacjentów zaobserwowali, że przy infekcji P. gingivalis podwyższone stężenie triglicerydów moduluje wydzielanie IL-1b przez leukocyty wielojądrzaste (16).

Badania epidemiologiczne przeprowadzone zarówno na ludziach, jak i modelu zwierzęcym potwierdziły, że wysokie stężenie lipidów koreluje z występowaniem choroby przyzębia, natomiast sam mechanizm nie został do końca wyjaśniony. Najprawdopodobniej elementem łączącym chorobę przyzębia i patologie stanu ogólnego (szczególnie choroby układu sercowo-naczyniowego) stanowi układ hormonopodobnych białek zwanych cytokinami. Ich potencjalny wpływ przedstawia rycina 1. Prozapalne cytokiny (IL-1b, TNF-a) przedostają się z miejscowego stanu zapalnego do krwi obwodowej, wpływają na aktywność lipazy, co powoduje zmiany w profilu lipidowym i w konsekwencji prowadzi do zwiększenia stężenia lipidów we krwi obwodowej (hiperlipidemię) (25).

Ryc. 1. Wzrost stężenia prozapalnych cytokin, uwalnianych podczas bakteriemii jest sygnałem powodującym zahamowanie lipogenezy, zwiększenie lipolizy. Wszystkie te procesy prowadzą do wystąpienia hiperlipidemii.

Możliwe jest, że osoby z chorobą przyzębia przywiązują małą uwagę do zdrowego trybu życia, włączając nawyki żywieniowe, tryb życia, które również wpływają na profil lipidowy.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Protetyka stomatologiczna

Gnatofizjologia stomatologiczna Normy okluzji i funkcje układu stomatognatycznego

Periodontologiczno implantologiczna chirurgia plastyczna

Piśmiennictwo

1. Morrison H.I., et al.: Periodontal disease and risk of fatal coronary heart and cerebrovascular diseases. J. Cardiovasc. Risk. 1999, 6(1):7-11. 2.Seymour R.A., Steele J.G.: Is there a link between periodontal disease and coronary heart disease? Br. Dent. J. 998, 184(1):33-8. 3. Czerniuk M., et al.: Inflammatory response to acute coronary syndrome in patients with coexistent periodontal disease. J. Periodontol. 2004, 75:1020-6. 4.Khovidhunkit W., et al.: Cholesterol efflux by acute-phase high density lipoprotein: role of lecithin:cholesterol acyltransferase. J. Lipid. Res. 2001, 42:967-75. 5. Fielding C.J., Fielding P.E.: Molecular physiology of reverse cholesterol transport. J. Lipid. Res. 1995, 36:211-28. 6. Levine D.T., et al.: In vivo protection against endotoxin by plasma high density lipoprotein. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 1993, 90:12040-4. 7. Mackness M.I., et al.: How high-density lipoprotein protects against the effect of lipid peroxidation. Curr Opin Lipidol 2000, 11:383-8. 8. Wilson P.W.F., Kannel W.B.: Hypercholesterolemia and coronary risk in the elderly. Am. J. Geriatr. Cardiol. 1993, 2:52-6. 9.Grover S.A., et al.: Identifying adults at increased risk of coronary disease. How well do the current cholesterol guidelines work? JAMA 1995, 274(10):801-6. 10. Hujoel P.P., Drangshot M., Spiekerman O. et al.: Periodontal disease and coronary heart disease risk. JAMA 2000, 284:1406-10. 11. Emingil G., et al.: Association between periodontal disease and acute myocardial infarction. J. Periodontol. 2000, 71(12):1882-6. 12. Katz J., et al.: Association between periodontal pockets and elevated cholesterol and low density lipoprotein cholesterol levels. J. Periodontol 2002, 73(5):494-500. 13. Muhlestein J.B., et al.: Increased incidence of Chlamydia species within the coronary arteries of patients with symptomatic atherosclerotic versus other forms of cardiovascular disease. J. Am. Coll. Cardiol. 1996, 27(7):1555-61. 14. Haraszthy V.I., et al.: Identification of periodontal pathogens in atheromatous plaques. J Periodontol 2000, 71(10):1554-60. 15. Loos B.G., et al.: Elevation of systemic markers related to cardiovascular diseases in the peripheral blood of periodontitis patients. J. Periodontol 2000, 71(10):1528-34. 16. Cutler C.W., et al.: Association between periodontitis and hyperlipidemia: cause or effect? J. Periodontol. 1999, 70(12):1429-34. 17. Laurila A., et al.: Chronic Chlamydia pneumoniae infection is associated with a serum lipid profile known to be a risk factor for atherosclerosis. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. 1997, 17(11):2910-3. 18. Feingold K.R., et al.: Effect of endotoxin on cholesterol biosynthesis and distribution in serum lipoproteins in Syrian hamsters. J. Lipid. Res. 1995, 34: 2147-58. 19. Pussinen P.J., et al.: Acute-phase HDL in phospholipid transfer protein (PLTP)-mediated HDL conversion. Atherosclerosis 2001, 155: 297-305. 20. Betts J.C., et al.: The role of NF-kappaB and NF-IL6 transactivating factors in the synergistic activation of human serum amyloid A gene expression by interleukin-1 and interleukin-6. J. Biol. Chem. 1995, 268:25624-31. 21. Pussinen P.J., et al.: Periodontitis decreases the antiatherogenic potency of high density lipoprotein. Journal of Lipid Research 2004, 45:139-47. 22. Gordon D.J., Rifkind B.M.: High-density lipoprotein - the clinical implications of recent studies. N. Engl. J. Med. 1989, 321:1311-16. 23. Lösche WF et al., 2000. Plasma lipid and blood glucose levels in patients with destructive periodontal disease. J. Clin. Periodontol. 2000, 27:537-41. 24. Cutler C.W. et al.: Heightened gingival inflammation andattachment loss in type 2 diabetics with hyperlipidemia. J. Periodontol. 1999, 70:1313-21. 25. Iacopino A.M., Cutler C.W.: Pathophysiological relationships between periodontitis and systemic disease: recent concepts involving serum lipids. J. Periodontol. 2000, 71(8):1375-84.

Nowa Stomatologia 1/2005
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 1/2005:

- reklama -