Atridox^R – nowy preparat w leczeniu miejscowym zapalenia przyzębia dorosłych

Infekcja bakteryjna prowadzi do postępującej destrukcji tkanek przyzębia. Zasadniczym celem w leczeniu zapalenia przyzębia jest eliminacja patogennej poddziąsłowej mikroflory (1).

Niewątpliwie najmniej inwazyjną metodą kontroli patogennej, poddziąsłowej mikroflory są miejscowe systemy uwalniające antybiotyk lub inne aktywne systemy przeciwbakteryjne (2, 5). Obecnie do nabycia i stosowania w praktyce stomatologicznej w Stanach Zjednoczonych jest pięć preparatów miejscowo uwalniających substancje aktywnie działające przeciwbakteryjnie. Są to: włókna tetracyklinowe, maść minocyklinowa, metronidazol w żelu, PerioChip oraz najnowszy – polimer doksycykliny, czyli Atridox^R wyprodukowany przez firmę Block Drug Corporation ze Stanów Zjednoczonych (3, 4, 6, 7).

Atridox^R jest preparatem, który uwalnia poddziąsłowo substancję czynną – doksycyklinę. System składa się z dwóch strzykawek. Strzykawka A zawiera 450 mg Atrigelu^R, który jest bioabsorbowalnym, płynnym kompozytem o strukturze polimeru, składającym się w 36,7% z poli(DL-lactidu) (PLA) rozpuszczonego w 63,3% N-metylo-2-pyrrolidonu (NMP). Strzykawka B zawiera cykliczną doksycyklinę, która stanowi ekwiwalent 42,5 mg doksycykliny. Gotowy produkt jest żółtawym, lepkim płynem zawierającym 8,5% doksycykliny. W wyniku kontaktu z płynem szczeliny dziąsłowej płynny produkt twardnieje, co pozwala na jego stopniowe uwalnianie przez okres siedmiu dni.

Doksycyklina jest antybiotykiem o szerokim spektrum działania syntetycznie otrzymywanym z oksytetracykliny. Ma działanie bakteriostatyczne, które polega na inhibicji bakteryjnej syntezy białek, zaburzając jednocześnie interakcję tRNA i mRNA w rybosomach. Badania in vitro wykazały, że Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia, Campylobacter rectus i Fusobacterium nucleatum, związane z zapaleniem przyzębia są wrażliwe na stężenie doksycykliny < lub = 6,0 µg/ml (8).

Badania mikrobiologiczne przeprowadzone w grupie 45 pacjentów z zapaleniem przyzębia dorosłych wykazały, że wyłącznie leczenie Atridoxem^R powodowało redukcję P. gingivalis, P. intermedia, F. nucleatum, B. forsythus i E. corrodens w próbkach płytki poddziąsłowej. Nie określono w tych badaniach znamienności statystycznej. W trakcie badań nie zaobserwowano nadmiernego wzrostu flory oportunistycznej, jednak tak jak przy każdej terapii antybiotykowej takiej możliwości wykluczyć nie można (8).

W farmakokinetycznych badaniach klinicznych przeprowadzonych przez Stollera i wsp. udział wzięły 32 osoby, u których stwierdzono kieszonki >= 5 mm (9). U 13 osób zastosowano Atridox^R pokryty Coe-Packiem (periodontal dressing), u dalszych 13 osób Atridox^R pokryto Octyldentem (periodontal adhesiv), natomiast u 5 osób zastosowano standardowe, doustne leczenie doksycykliną (pierwszego dnia 200 mg, a następnie po 100 mg doksycykliny dziennie). Uwalnianie doksycykliny określono w płynie szczeliny dziąsłowej (PSD), ślinie i osoczu. Szczyt poziomu doksycykliny w PSD był obserwowany po dwóch godzinach od rozpoczęcia leczenia Atridoxem^R i wynosił odpowiednio 1500 µg/mL w grupie z Coe-Packiem i 2000 µg/ml w grupie z Octyldentem. Poziom ten po 18 h pozostawał w granicach 1000 µg/ml, a następnie zaczynał stopniowo opadać, pozostając jednak przez 7 dni powyżej minimalnego stężenia terapeutycznego dla patogenów przyzębia (> 6,0 µg/ml). Przy doustnym stosowaniu doksycykliny jej maksymalne stężenie w PSD po 12 h wynosiło 2,5 µg/ml, a po 7 dniach spadło do poziomu 0,2 µg/ml. Maksymalne stężenie doksycykliny w ślinie było obserwowane po 2 h i wynosiło około 4,05 µg/ml i 0,23 µg/ml – odpowiednio w grupach Atridox^(r) z Coe-Packiem i Atridox^(r) z Octyldentem. Podczas leczenia Atridoxem^(r) stężenie doksycykliny w surowicy nie przekraczało poziomu 0,1 µg/ml (9).

Badania nad skutecznością kliniczną Atridoxu^(r) przeprowadzono w grupie 831 pacjentów z zapaleniem przyzębia typu dorosłych, u których stwierdzono kieszonki przyzębne o głębokości > lub = 5 mm, krwawiące przy zgłębnikowaniu. Badania przeprowadzano przez 9 miesięcy w trzech dużych ośrodkach w Stanach Zjednoczonych (4, 10). Pacjentów podzielono na cztery grupy, które poddano leczeniu. I grupa – leczenie doksycykliną (Atridox^(r)), II grupa leczenie podłożem do leku (placebo), w III grupie zastosowano skaling z wygładzeniem powierzchni korzeni, a w IV zastosowano zabiegi higieniczne. Leczono dwa kwadranty uzębienia w pierwszej próbie, a następnie po czterech miesiącach w drugiej próbie. W grupie I pobierano po 7 dniach płyn dziąsłowy z miejsc objętych leczeniem i poddawano go chromatograficznej analizie celem określenia poziomu doksycykliny. W czasie badań rejestrowano ponadto poziom przyczepu łącznotkankowego, głębokość kieszonek przyzębnych oraz krwawienie z dziąseł. Po 9 miesiącach badań stwierdzono zmniejszenie utraty przypeczu o 0,8 mm w I grupie i o 0,7 mm w III grupie. W porównaniu z grupami II i IV stwierdzono statystycznie istotną poprawę położenia przyczepu łącznotkankowego. Redukcja głębokości kieszonek była w I i III grupie podobna i wynosiła o 1,2 mm w I grupie i 1,1 mm w II grupie. W tych dwóch grupach średnia redukcja krwawienia przy zgłębnikowaniu wynosiła 10%. W I grupie poziom doksycykliny w płynie dziąsłowym wynosił ok. 1700 µg/ml po aplikacji leku i ok. 200 µg/ml po 7 dniach leczenia. Jest to znacznie wyższe miejscowe stężenie leku w porównaniu ze stężeniem uzyskanym po doustnym ogólnym podaniu doksycykliny – 200 µg/ml w pierwszym dniu przyjmowania tabletek doksycykliny i 100 µg/ml po 7 dniach.

Podsumowując, 9-miesięczne badania wykazały, że zastosowanie Atridoxu^R doprowadziło do znacznej poprawy parametrów periodontologicznych w porównaniu z innymi metodami leczenia (grupy II, IV). Atridox^R był co najmniej w 75% równie skuteczny jak skaling z wygładzaniem powierzchni korzenia (grupa III). Należy nadmienić, że poziom skuteczności co najmniej w 75% w porównaniu ze skutecznością skalingu z wygładzaniem powierzchni korzenia jest wymagany dla każdego produktu, który mógłby być stosowany samodzielnie w leczeniu zapalenia przyzębia typu dorosłych.

W wyniku analizy tych wielomiesięcznych i wieloośrodkowych badań amerykańscy naukowcy opracowali wstępne zalecenia i wskazania do stosowania Atridoxu^R w leczeniu miejscowym zapalenia przyzębia dorosłych (3). Leczenie polimerem doksycykliny zalecane jest między innymi jako leczenie wspomagające skaling z wygładzaniem powierzchni korzenia, przed zabiegiem chirurgicznym.

Niewątpliwą zaletą tego preparatu jest prostota i łatwość aplikacji do kieszonek przyzębnych. Po uprzednim wymieszaniu Atrigelu^R (strzykawka A) z cykliczną doksycykliną (strzykawka B) preparat wprowadza się za pomocą zagiętej igły do kieszonki przyzębnej. Kieszonka powinna być wypełniona do brzegu dziąsła. Następnie wypełnioną kieszonkę należy pokryć Coe-Packiem lub Octyldentem. Opatrunek pozostawiamy na 7 dni, a następnie go usuwamy. Utrata opatrunku wcześniej nie wpływa na pogorszenie rezultatów leczniczych. Atridox^R można usunąć po 7 dniach lub pozostawić do biodegradacji.

Przedstawione powyżej badania przeprowadzone były przez okres 9 miesięcy i wydaje się, że niezbędne są dalsze badania, które mogłyby udowodnić długoterminową zgodność wyników leczenia Atridoxem^R i skalingiem z wygładzaniem powierzchni korzenia.