Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 4/1999 » Łuszczyca – molekularne aspekty zmian w błonie śluzowej jamy ustnej – przegląd piśmiennictwa

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Katarzyna Kossowska, Jolanta Malec, Andrzej Wojtowicz

Łuszczyca – molekularne aspekty zmian w błonie śluzowej jamy ustnej – przegląd piśmiennictwa

Psoriasis – molecular aspects of oral manifestations – the review of the literature

z Zakładu Chirurgii Stomatologicznej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Zakładu: doc. dr hab. Andrzej Wojtowicz

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Endodoncja kliniczna

Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa

Stomatologia zachowawcza tom 2

Łuszczyca (psoriasis) jest przewlekłą chorobą o charakterze nawrotowym. Cechuje się różnorodnością objawów i zmiennością umiejscowienia a także indywidualnym tempem procesów chorobowych u poszczególnych pacjentów. Szczegółowe opisy dotyczą zaburzeń skórnych, mało jest doniesień dotyczących wewnątrzustnej manifestacji łuszczycy, a tym bardziej jej izolowanego występowania w jamie ustnej. Pierwsze doniesienia w literaturze światowej pochodzą z 1808 roku (1), jednak histopatologicznie potwierdził jej istnienie w nabłonku jamy ustnej Oppenheim (2) w roku 1903.

Łuszczyca skóry jest schorzeniem stosunkowo częstym, bo stanowi około 2% chorób dermatologicznych, jednak jako problem, z którym mogą zetknąć się stomatolodzy jest nadal mało znana. Dotychczasowe publikacje prezentowały opisy wewnątrzustnych zmian łuszczycy współistniejących ze zmianami skórnymi. Przedstawiono również przypadki łuszczycy nabłonka jamy ustnej bez symptomów dermatologicznych (3), jednak rozpoznanie takie było wyjątkowo trudne i możliwe do określenia dopiero po szczegółowej analizie mikroskopowej materiału biopsyjnego. Powstała również hipoteza, że ogniska łuszczycy wewnątrzustnej mogą stanowić przyczynę ograniczonych zmian zapalnych w obrębie sąsiadujących tkanek przyzębia (4).

Etiopatogeneza choroby nie jest jednoznacznie ustalona, liczba zachorowań na łuszczycę wzrasta. Schorzenie to pozostawia lekarzom i diagnostom pole do dalszych badań na poziomie molekularnym.

Z dotychczasowych doniesień wynika, że choroba ma podłoże genetyczne, lecz dziedziczy się w sposób wieloczynnościowy, do końca nie wyjaśniony. Typ dziedziczenia jest odmienny dla poszczególnych postaci klinicznych. Wiadomo obecnie, że występowanie niektórych objawów ma związek z obecnością określonych antygenów zgodności tkankowej.

Na podstawie wyników badań genetycznych wyróżnia się typ I i II łuszczycy skórnej:

– typ I: dziedziczy się jako cecha autosomalna dominująca (60%). Stwierdzono sprzężenie z antygenami zgodności tkankowej HLA – Cw6 w 85% przypadków oraz z HLA – B13, B17, DR7, B37. Pierwsze objawy skórne o typie rozległym, wysiewnym występują około 22 r. ż. Dla typu I znamienne są częste nawroty. Nie obserwuje się łuszczycy krostkowej, prawdopodobnie dzięki obecności alleli B13 i B17, którym przypisuje się znaczenie ochronne,

– typ II: objawy obserwuje się dość późno, pomiędzy 50 a 70 r. ż. Charakterystyczne są długie okresy o przebiegu bezobjawowym, a zmiany nie są tak rozległe jak w typie I. Antygen HLA – Cw6 wykrywany jest tylko w 15% przypadków. Wykazano niewielką korelację z antygenami HLA – Cw2, B27,

– wykazano związek pomiędzy obecnością antygenu HLA – B27 a występowaniem łuszczycy stawowej (p. arthropatica), szczególnie, gdy występuje ona ze zniekształcającym zapaleniem stawów kręgosłupa (spondyloarthrosis).

Klinicznie odróżnia się następujące postaci choroby:

1. odmiana wysiękowa, dotyczy zazwyczaj fałdów skórnych i może współistnieć z postacią stawową (psoriasis exsudativa),

2. odmiana krostkowa uogólniona, która jest najcięższą postacią tej choroby (p. pustulosa generalisata von Zumbusch),

3. odmiana krostkowa dłoni i stóp (p. palmo-plantaris-PPP),

4. odmiana uogólniona (erythrodermia psoriatica) często współistniejąca z postaciami stawową i krostkową,

5. odmiana stawowa (p. arthropatica) o trzech podtypach:

– dystalnym – zmiany ograniczają się do stanów międzypaliczkowych palców rąk i stóp, najczęściej u mężczyzn,

– zniekształcającym (p. arthropatica mutilans) – obejmująca różne stawy z kręgosłupem włącznie. Jednakowo często chorują kobiety i mężczyźni,

– reumatoidalnego zapalenia stawów (rzs) – jest to szczególna postać łuszczycy, częstsza u kobiet. Różnicuje się ją reumatoidalnym zapaleniem stawów, od którego różni się asymetrią zmian stawowych. Postać ta częściej dotyczy stawów kręgosłupa, mówi się wówczas o zniekształcającym zapaleniu stawów kręgosłupa (spondyloarthrosis).

Na podstawie przeprowadzonych badań opisano typowe dla łuszczycy zmiany histologiczne:

1. wydłużenie, pałeczkowatość lub kolbowatość brodawek skóry, sięgających aż do powierzchniowej warstwy nabłonka,

2. nadmiernie cienka warstwa nabłonka ponad brodawkami skóry, oraz naciek komórek zapalnych (65%),

3. naczynia wewnątrz brodawek poszerzone, kręte, nacieczone komórkami zapalnymi, świadczącymi o toczącym się procesie zapalnym w obrębie tkanki łącznej i nabłonka,

4. naciek z granulocytów obojętnochłonnych, miejscami formujący się w mikroropnie, tzw. ropnie Munro widoczne w warstwie rogowej nabłonka (57%),

5. parakeratoza komórek nabłonka (91%),

6. akantoza komórek nabłonka (52%).

W opinii Lever´a (5) nieobecność mikroropnii nie wyklucza łuszczycy, a w zmianach długotrwałych mogą one w ogóle nie występować, bądź ich liczba może być znikoma.

Łuszczyca wewnątrzustna

W oparciu o badania Weathers´a (6) można postawić rozpoznanie łuszczycy wewnątrzustnej, jeżeli spełnione są następujące kryteria:

1) przebieg kliniczny nasilenia zmian wewnątrzustnych koreluje z dynamiką procesów patologicznych w skórze,

2) rozpoznanie potwierdzone jest obecnością znamiennych cech w obrazie histologicznym.

Obok wnikliwej analizy obrazu mikroskopowego, wielu badaczy, zajmujących się problematyką występowania objawów schorzeń ogólnoustrojowych w jamie ustnej, podęło próbę sklasyfikowania zmian mikroskopowych, jakie obserwowali oni u pacjentów ze skórnymi objawami łuszczycy. Najprostszy podział, zaproponowany przez Archard´a (7), uwzględniał trzy rodzaje zmian. Wyróżnił on patologie typu grudkowego, prążkowego i o charakterze tarczki, która łatwo pozwala się usunąć, odsłaniając zaczerwienione podłoże. Ostatni rodzaj zmian może mieć cechy mikroskopowo zbliżone do nalotów grzybiczych, stąd częste rozpoznanie kandydozy i zbędne w tych przypadkach leczenie przeciwgrzybicze zmian, które histologicznie odpowiadają łuszczycy. W roku 1986 Van der Waal i Pindborg (8) przedstawili cztery typy łuszczycowych zmian wewnątrzustnych:

1. drobna, dobrze ograniczona, okrągła bądź owalna zmiana, przybierająca barwę od szarej do żółtawobiałej,

2. koronkowa lub obrączkowa, biała, uwypuklona ponad powierzchnie zdrowych tkanek zmiana, pojawiająca się na błonie śluzowej jamy ustnej i języku równolegle ze zmianami skórnymi,

3. zapalna, czerwona zmiana rumieniowa zlokalizowana na błonie śluzowej i/lub języku pojawiająca się przede wszystkim w ostrej postaci łuszczycy skórnej,

4. język geograficzny, którego występowanie jest częstsze wśród pacjentów cierpiących na łuszczycę.

O wyższej częstości występowania języka geograficznego u pacjentów z łuszczycą krostkową (p. pustulosa) niż u chorych, cierpiących na inne dolegliwości dermatologiczne, z pozostałymi postaciami łuszczycy włącznie, świadczą badania Baker´a i Ryan´a (9), a także wiele innych (10, 11, 12, 13, 14, 15). Zgodni z powyższymi ustaleniami są Casper i wsp. (16). Autorzy ci, w oparciu o doniesienia literatury światowej oraz na podstawie otrzymanych przez siebie wyników postawili hipotezę, iż język geograficzny jest objawem łuszczycy krostkowej.

W lipcu 1997 roku ukazał się artykuł (17), w którym analizowano przypadki 46 pacjentów obojga płci w wieku od 13 do 74 lat z wewnątrzustnymi zmianami o podłożu łuszczycowym. Przedstawiono najczęściej występujące zmiany makroskopowe, uwzględniając różnorodność ich lokalizacji w obrębie jamy ustnej. Autorzy dokonali również statystycznej oceny częstości występowania mikroskopowych cech łuszczycy wewnątrzustnej u chorych z objawami skórnymi.

Wszystkie opisane zmiany wewnątrzustne podzielono na dwie duże kategorie: pierwsza obejmowała białe zmiany (44%), druga rumieniowe (24%), ponadto 13% stanowiły zmiany o charakterze łączącym cechy zarówno pierwszej jak i drugiej grupy. Pozostałe, o odmiennych cechach makroskopowych, tworzyły mniejszość, lecz warto wspomnieć, że wewnątrzustne objawy łuszczycy mogą również przybierać charakter wrzodziejący (11), pęcherzykowy (4%), krostkowy (2%) lub różnić się wyższym stopniem stwardnienia od otaczających tkanek (2%).

Pierwsza grupa obejmowała białe zmiany, które, jak wynika ze statystyki, są najczęściej spotykanymi objawami łuszczycowych zaburzeń w nabłonku jamy ustnej. Wśród nich wyróżniono kilka specyficznych postaci, z których najliczniej występowały zmiany o charakterze tarczki (55%), zmiany łuskowate (20%), nakrapiane (10%), prążkowane (10%) i obrączkowe (0,5%). W drugiej kategorii, obejmującej patologie barwy czerwonej, umieszczono uogólnione rumieniowe zmiany błony śluzowej jamy ustnej (64%), zmiany plamiste (27%) i krostkowe (9%). Do typu mieszanego zakwalifikowano zmiany o charakterze zaczerwienionej plamy, pokrytej szarą łuską (50%), białe smugi z czerwonymi krostkami (17%), a także rumień w połączeniu z prążkami (33%).

Różnorodne jest umiejscowienie objawów łuszczycy w jamie ustnej i może dotyczyć całej powierzchni błony śluzowej, dziąseł i języka, a także czerwieni warg, sięgając aż po granice błony śluzowej i skóry twarzy.

Godnym uwagi wydaje się fakt, iż spośród 46 chorych, u ośmiu stwierdzono łuszczycę jamy ustnej, pomimo nie występowania zmian skórnych.

Różnicowanie łuszczycy

Na podstawie przytoczonych z literatury światowej przykładów należy stwierdzić, że istnieje możliwość rozpoznania łuszczycy z objawami zlokalizowanymi wyłącznie w jamie ustnej. Przypadek taki został szczegółowo opisany w 1997 roku przez Rozell´a i wsp. (3). Postawienie trafnej diagnozy autorzy poprzedzili długotrwałą obserwacją chorego oraz badaniem mikroskopowym materiału pobranego ze zmian w jamie ustnej.

Charakterystyczna dla łuszczycy jest oporność na leczenie miejscowe. Zazwyczaj niezadowalająca poprawa stanu klinicznego w trakcie leczenia objawowego skłania lekarza stomatologa do ustalenia etiologii uporczywych zmian.

W oparciu o wywiad rodzinny w kierunku łuszczycy, autorzy przeprowadzili badania mające wykazać obecność specyficznych dla tej choroby antygenów HLA w skórze chorego i osób blisko spokrewnionych. Wszystkie powyższe wyniki, potwierdzone badaniami genetycznymi upoważniły do rozpoznania z objawami zlokalizowanymi wyłącznie w jamie ustnej. Postawienie takiego rozpoznania jest trudne ze względu na podobieństwo zmian łuszczycowych do wielu innych schorzeń, znacznie częściej spotykanych w jamie ustnej. Pierwotnie zazwyczaj stwierdza się drożdżycę i dopiero wnikliwa diagnostyka wyklucza Candida albicans jako czynnik etiologiczny obserwowanych zmian. Rozpoznanie różnicowe powinno wykluczyć takie schorzenia jak liszaj płaski, zespół Reitera, kiła, toczeń rumieniowaty, kandydoza, i rogowacenie białe. Prawidłowe rozpoznanie łuszczycy jamy ustnej może być postawione jedynie w oparciu o rzetelne badanie kliniczne i histopatologiczne, po wykluczeniu wszystkich innych możliwych zmian (18).

Postępowanie lecznicze

Z pewnością pojawienie się zmian łuszczycowych jest spowodowane złożonym wieloczynnikowym mechanizmem patologicznym, u podstawy którego leżą nie wyjaśnione do końca procesy immunologiczne, uzależnione od warunków środowiska wewnętrznego organizmu, gospodarki hormonalnej, stanu napięcia układu nerwowego, przebytych infekcji, urazów, zabiegów operacyjnych jak i nawyków żywieniowych. Obecnie stosowane postępowanie terapeutyczne w przypadku rozpoznanej łuszczycy wewnątrzustnej sprowadza się do leczenia objawowego. Nie są znane sposoby powstrzymania nawrotów choroby, ponieważ jej etiopatogeneza nie została dostatecznie poznana. Jednakże na podstawie dotychczasowych doniesień można stwierdzić, że pojęcie łuszczycy, choroby klasyfikowanej dotąd jako schorzenie dermatologiczne, należy rozszerzyć o szereg objawów klinicznych, możliwych do zaobserwowania w jamie ustnej. W oparciu o analizę histopatologiczną wycinków pochodzących z jamy ustnej stwierdzono, że zmiany w obrazie mikroskopowym są znamienne dla łuszczycy i mają te same cechy co wycinki skóry zmienionej łuszczycowo. Dalsze badania zmierzają w kierunku poznania molekularnych aspektów etiopatogenezy łuszczycy.

Dystrybucja receptora dla naskórkowego czynnika wzrostu (EGFr) w łuszczycy

Aktualnie kierunki badań nad łuszczycą prowadzić mają do wyjaśnienie udziału cytokin (19, 20, 21, 22, 23) w patogenezie tej choroby. Nie wyjaśniono też w dostateczny sposób roli interferonu gamma (INFγ) o którym wiadomo, że podany parenteralnie powoduje pojawienie się zmian łuszczycowych (24).

Szczególnie interesujące wydają się być badania nad aktywnością receptora EGF (naskórkowy czynnik wzrostu) w skórze.

Naskórkowy czynnik wzrostu (epidermal growth factor – EGF) został odkryty w 1962 roku. Jest białkiem regulacyjnym, o którym wiadomo, że steruje takimi procesami fizjologicznymi jak wzrost i różnicowanie komórek czy embriogeneza.

Receptor dla EGF jest białkiem kodowanym przez protoonkogen. Pojawia się we wczesnym stadium embriogenezy, na etapie ośmiu komórek (25). Jest receptorem dla dwóch ligandów jednocześnie: EGF i TGFα (transformujący czynnik wzrostu – alfa). Struktura receptora dla EGF jest dobrze poznana: receptor taki zawiera domenę zewnątrzkomórkową, domenę śródbłonową oraz wewnątrzkomórkową o aktywności kinazy tyrozynowej.

Badaniem naskórka bez zmian makroskopowych u pacjentów z łuszczycą stwierdzono wzmożoną aktywność kinazy stymulowanej EGF, będącej wykładnikiem aktywności receptora EGF (26). Sądzi się, iż zaburzone funkcjonowanie receptora EGF może wywoływać powstawanie zmian łuszczycowych. Stwierdzono różnice wiązania EGF i rozpadu receptorów prawidłowego naskórka i zmienionego łuszczycowo. Zwiększona liczba receptorów wykryta w naskórku łuszczycowym, zarówno w warstwie podstawnej jak i w górnej części warstwy kolczystej może mieć związek z nadmierną stymulacją proliferacyjną warstwy rozrodczej, utratą przez te komórki zdolności różnicowania i dojrzewania wraz z brakiem fizjologicznej degradacji receptorów dla EGF i zahamowanym zmniejszaniem się liczby tych receptorów. W prawidłowym naskórku liczba receptorów dla EGF maleje wraz ze stopniem zróżnicowania komórek, a więc od warstwy podskórno-komórkowej ku warstwie jasnej.

Z badań opublikowanych w literaturze polskiej wynika, że u pacjentów z łuszczycą w naskórku bez widocznych objawów łuszczycowych liczba receptorów dla EGF jest ponad dwukrotnie wyższa niż w materiale pochodzącym bezpośrednio ze zmian (27). Autorzy przychylają się do opinii Gentlemana i wsp. (28), że wzrost liczby receptorów EGF charakteryzuje komórki o zaburzonym mechanizmie różnicowania, a więc miejsca narażone na pojawienie się zmian łuszczycowych. Dotychczas sądzono, iż w okresie zaostrzenia choroby obszarem potencjalnego wystąpienia zmian łuszczycowych jest cała powierzchnia skóry. W świetle przytoczonych powyżej analogii procesów patologicznych w naskórku i błonie śluzowej jamy ustnej można przypuszczać, że i w niej pojawia się podobny stan zagrożenia jak w skórze w okresie zaostrzenia objawów. Nasuwa się pytanie odnośnie liczby i rozmieszczenia receptorów EGF w nabłonku błony śluzowej jamy ustnej. Analogie w obrazie mikroskopowym błony śluzowej i skóry zmienionej łuszczycowo pozwalają sądzić, iż zaburzenia regulacji receptora EGF również będą podobne.

Badania porównawcze nad aktywnością receptora EGF w naskórku i błonie śluzowej jamy ustnej bez widocznych zmian łuszczycowych dają perspektywę przewidywania dynamiki choroby, jej nasilenia oraz pozwalają zastosować odpowiednią terapię.

Rola białek morfogenetycznych w łuszczycy

Najnowsze doniesienia sugerują istnienie korelacji między zaburzoną aktywnością białek morfogenetycznych kości a pojawieniem się ognisk łuszczycy.

Białko morfogenetyczne kości – 6 (BMP-6) należy do rodziny czynników wzrostu TGF-beta. W rozwijającym się naskórku, ekspresja BMP-6 współistnieje z pojawieniem się struktur warstwowych i utrzymuje się w okresie okołoporodowym, lecz zanika w 6 dniu po porodzie. Może być jednak wykrywane w skórze ludzi dorosłych przy użyciu RT-PCR (reverse trenscriptase – polymerase chain reaction).

Nadmierna ekspresja BMP-6, wywołana doświadczalnie w ponadpodstawnej warstwie naskórka na modelu zwierzęcym, we wszystkich przypadkach powodowała anomalie w obrębie skóry (29). W zależności od typu ekspresji, efekty proliferacji i różnicowania komórek były odmienne:

1. Silna i jednolita ekspresja transgenu BMP-6 wywoływała zahamowanie proliferacji komórek naskórka w okresie płodowym i okołoporodowym, przy jednoczesnym znikomym wpływie na procesy ich różnicowania.

2. Słaba i nierównomierna ekspresja transgenu BMP-6 wywoływała natomiast wyraźnie wzmożoną proliferację oraz parakeratozę skóry dorosłych osobników.

Obserwowano zaburzenia w przebiegu procesu różnicowania się komórek. Wśród tych nieprawidłowości stwierdzono zmienioną ekspresję keratyny i integryn, warunkujących m.in. przyleganie komórek i ich interakcje ze środowiskiem. Wszystkie powyższe zmiany, łącznie z naciekiem zapalnym w obrębie skóry i naskórka, są histologicznymi i biochemicznymi cechami łuszczycy.

Nie został dotychczas wyjaśniony udział BMP w etiopatogenezie łuszczycy u ludzi. Wcześniejsze hipotezy dotyczące znaczącej roli inwolukryny w dojrzewaniu i różnicowaniu komórek naskórka w łuszczycy nie zostały jednoznacznie potwierdzone. W oparciu o wyniki badań przeprowadzonych na zwierzętach można postawić hipotezę, iż dochodzi do zaburzeń ekspresji BMP-6 w ludzkim naskórku łuszczycowym, a rozszerzając pojęcie łuszczycy o zmiany wewnątrzustne, spodziewać się można podobnych patologii w nabłonku błony śluzowej jamy ustnej u człowieka. Badania zmierzające do wyjaśnienia tych zjawisk są w toku.

Pomimo tak zaawansowanych poszukiwań, nie udało się dotychczas odkryć skutecznego leku o działaniu przyczynowym, trwale zapobiegającego nawrotom.

Uwzględniając uwarunkowania genetyczne, sprzyjające chorobie, należy podkreślić wpływ czynników pochodzących ze środowiska zewnętrznego jak i wewnętrznego organizmu, o działaniu modulującym przebieg choroby. Nie bez znaczenia pozostaje coraz bardziej rozpowszechniony tryb życia, w którym narażenie na stres, przy jednoczesnym braku możliwości jego odreagowania sprzyja rozwojowi wielu chorób, a wśród nich łuszczycy.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Radiologia Stomatologiczna

Biochemia jamy ustnej

Choroby przyzębia

Piśmiennictwo

1. Shelley W.B., Crisey J.T.: Classics in Clinical Dermatology. Springfield IL, Thomas, 1970, 10. 2. Oppenheim M.: Psoriasis mucosae oris. Monatsschr Prakt Dermatol 1903, 37:481. 3. Rozell B. et al.: Oral Psoriasis: Report on a Case without Epidermal Involvement, Venerol Acta Derm Venerol 1997 Sep. 77 (5):399-400. 4. Yamada J. et al.: Psoriasis – Associated Periodontotis: A Case Report. J. Periodontol 1992, 63:854-857. 5. Lever W.F.: Histopathology of the Skin. Philadelphia: JB Lippincott Co, 1967, 144-147. 6. Weathers D.R. et al.: Psoriasiform lesions of the oral mucosa (with emphasis on „ectopic geographic tongue”). Oral Surg. Med. Oral Pethol. 1974, 37:872-888. 7. Archard H.O.: Stomatologic manifestations in internal and integumental disorders. In: Dermatology in general medicine. McGraw-Hill, 1971, 941-2. 8. Van der Waal I, Pindborg J.J. eds: Diseases of the tongue. Chicago: Quintessence Publishing; 1986, 103-4. 9. Baker H., Ryan T.J.: General pustular psoriasis: a clinical and epidermological study of 104 cases. Br. J. Dermatol., 1968, 80:771-93. 10. Braverman I.M. et al.: Metabolic and ultrastructural studies in a patient in the pustular psoriasis. Arch. Dermatol. 1972, 195:189-96. 11. O´Keefe E. et al.: Annulus migrans: identical lesions in pustular psoriasis. Reiter´s syndrome and geographic tongue. Arch. Dermatol., 1973, 107:240-4. 12. Dawson T.A.J.: Tongue lesions in generalized pustular psoriasis. Br. J. Dermatol. 1974, 91:419-24. 13. Wagner G. et al.: Mucous membrane involvement in generalized pustular psoriasis. Arch. Dermatol. 1976, 112:1010-4. 14. Hubler W.R.Jr, Christi C.: Lingual lesions of generalized pustular psoriasis. J. Am. Dermatol. 1984, 11:1069-76. 15. Kanerva L., Hietanen J.: Ultrastructure of oral mucous membrane lesions in psoriasis. Acta Derm. Venerol (Stockh) 1984, 64:191-6. 16. Casper U. et al.: Exfoliatio areata linguae et mucosae oris: a mucous membrane manifestation of psoriasis pustulosa. Hautarzt. 49 (11):850-4, 1998 Nov. 17. Fariba Simhai Younai et al.: Oral mucositis with features of psoriasis. Report of case and review of the literature. Oral Surg. Oral Med. Oral. Pathol. 1997, 84-61. 18. Robinson C.M. et al.: Oral psoriasis. B. J. Dermatol., 1996, 134:347-349. 19. Broniarczyk-Dyła G. i wsp.: Badania stężenia rozpuszczalnego receptora interleukiny 2 w surowicy chorych z łuszczycą stacjonarną i wysiewną. (The serum levels of soluble interleukin 2 receptors in eruptive and plaque type psoriasis). (Authors´ translation). Przegl. Dermatol. 1997, 84:13-17. 20. Pietrzak A. i wsp.: Stężenie interleukiny 8 w osoczu pacjentów z łuszczycą ostrą. Przegl. Dermatol. 1998, 85 (6):385-391. 21. Asadullah K. et al.: IL-10 is a key cytokine in psoriasis. Proof of principle by IL-10 therapy: a new therapeutic approach. J. Clin. Invest 1998 Feb 15 783-94. 22. Zheng M. et al.: T-lymphocyte chemotaxis to IL-8 in patients with psoriasis. Chin. Med. J. 1998 Feb, 166-8. 23. Hooft-Benne K. et al.: Adhesion molecules and IL-1 costimulate lymphocytes in the autologous MECLR in psoriasis. Prens E´t Arch Dermatol Res. 1996, Feb, 68-73. 24. Jabłońska St., Chorzelski T.: Choroby skóry dla studentów medycyny i lekarzy. PZWL Warszawa 1994 rok. 25. Cytofizjologia z elementami biologii molekularnej. Pod red. Moskalewskiego S., Sawickiego, Warszawska Akademia Medyczna 1995 rok. 26. Stężenie naskórkowego czynnika wzrostu w surowicy krwi u mężczyzn chorych na łuszczycę. Lecewicz-Torun B. Pietrzak A., Krasowska D., Miturski R. Przegl. Dermatol. 1997, 84(5):419-425. 27. Lecewicz-Torun B. i wsp.: Badania wstępne receptora dla EGF w łuszczycy (EGF receptor in psoniasis, preliminary report) (aut hars translation). Przegl. Dermatol 1997, 84:3-12. 28. Gentleman S. et al.: Protein tyrosin kinase and protein phosphotyrosine phosphatase in normal and psoriatic skin. Biochim. Biophys Acta 1984, 798:53. 29. Blessing M. et al.: Overexpression of bone morphogenetic protein-6 (bmp-6) in the epidermis of transgenic mice: inhibition or stimulation of proliferation depending on the pattern of transgene expression and formation of psoriatic lesions. J. of Cell Biology 1996 Oct. 135 (1):227-39.

Nowa Stomatologia 4/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 4/1999:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt