Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 1-2/2000 » Wsteczne wypełnienie z amalgamatu – ocena metodą liniowej penetracji barwnika

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Katarzyna Banaszek¹, Leszek Klimek², Halina Pawlicka¹

Wsteczne wypełnienie z amalgamatu – ocena metodą liniowej penetracji barwnika

Amalgam retrograde fillings – evaluation of sealing properties using linear dye penetration method

¹ z Zakładu Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Łodzi
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Danuta Piątkowska
² z Instytutu Inżynierii Materiałowej i Technik Bezwiórowych Politechniki Łódzkiej
Dyrektor Instytutu: dr hab. inż. Piotr Kula

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Ilustrowane kompendium endodoncji

Zbiór wskaźników stomatologicznych klasyfikacji i testów

Stomatologia zachowawcza Zarys kliniczny

Zęby z chorobowo zmienioną miazgą lub tkanką okołowierzchołkową po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu endodontycznym mogą w dalszym ciągu pełnić swoją funkcję w jamie ustnej. W warunkach klinicznych istnieje jednak wiele przyczyn, które utrudniają lub uniemożliwiają przeprowadzenie właściwego leczenia kanałowego. W takich sytuacjach, dodatkowym zabiegiem, który może przyczynić się do pozostawienia zęba w jamie ustnej jest zabieg resekcji. Polega on na wypełnieniu kanału do miejsca przeszkody, odcięciu wierzchołka korzenia i szczelnym jego zamknięciu. Liczni autorzy (3, 4, 19, 20) podkreślają, że wypełnienie wsteczne powinno być wykonywane rutynowo. Trwa jedynie dyskusja nad wyborem materiału, który pozwoliłby na szczelne zamknięcie jamy zęba od strony wierzchołka.

Od wielu lat powszechnie stosowanym materiałem do wstecznego wypełniania kanału jest amalgamat (1, 3, 5, 10, 15, 16, 19, 22, 23). Pierwsze doniesienia o użyciu amalgamatu pochodzą z 1884 roku (cyt. wg 6). Udokumentowane wyniki dotyczące zastosowania amalgamatu do wstecznego wypełniania kanału korzeniowego zostały przedstawione w 1915 roku przez dr. Otesena z Norwegii, a do 1920 roku opisano już kilkaset takich przypadków (3). Obecnie kwestionowane jest stosowanie amalgamatu jako materiału do wstecznego wypełniania kanałów z powodu nieodpowiedniej jego szczelności (7, 8, 12, 19, 20).

Celem naszej pracy jest ocena in vitro szczelności wypełnień amalgamatowych stosowanych do wstecznego wypełniania kanału metodą liniowej penetracji barwnika.

MATERIAŁ I METODA

Do badań użyto 40 ludzkich dolnych przyśrodkowych i bocznych zębów siecznych, usuniętych ze względów periodontologicznych, przechowywanych w 10% roztworze formaliny. Ubytki próchnicowe zostały opracowane i wypełnione cementem szklano-jonomerowym. Po dojściu do jamy zęba, kanały opracowywano do 0,5 mm przed otworem anatomicznym pilniczkami Kerra, metodą step-back do rozmiaru 40 wg ISO. Do płukania stosowano 3% roztwór wody utlenionej, 2,5% roztwór podchlorynu sodu, 15% roztwór wersenianu sodu i wodę destylowaną. W celu utrzymania drożności kanału, po zmianie narzędzia kanałowego na większe i na zakończenie opracowania, wprowadzano na oznaczoną długość pracującą pilnik K nr 15. Komorę zęba i kanały korzeniowe osuszano kuleczką waty i sączkami papierowymi. Zęby wypełniano ćwiekami gutaperkowymi (firmy Persepolis LTD) metodą bocznej kondensacji z użyciem uszczelniacza kanałowego AH-Plus (firmy Dentsply, Detrey). Ubytki koronowe zębów zamknięto cementem szklano-jonomerowym Vitremer (firmy 3M). Następnie w celu pełnego związania pasty w kanale, zęby zanurzono w roztworze soli fizjologicznej w zamkniętej szalce Petriego i inkubowano przez 2 dni w cieplarce w temperaturze 37°C. Po tym czasie zęby osuszano płatkami ligniny i pokrywano dwiema warstwami lakieru do paznokci.

W kolejnym etapie pracy odcinano 3 mm wierzchołków korzeni wszystkich zębów pod kątem 45° do długiej osi zęba w kierunku wargowo-językowym. Na wygładzonej powierzchni cięcia wykonano ubytek przy użyciu małego wiertła diamentowego o kształcie odwróconego stożka. Odpowiadał on I klasie wg klasyfikacji ubytków próchnicowych i był dostosowany rozmiarami do odciętej powierzchni wierzchołka korzenia oraz do kształtu przekroju kanału. Jego głębokość wynosiła nie mniej niż 2 mm.

Zęby podzielono losowo na dwie grupy, A i B po 20 zębów w każdej. Zęby grupy A wypełniano amalgamatem Megalloy – (firmy Dentsply, Detrey) bez lakieru uszczelniającego, zaś zęby grupy B wypełniano tym samym amalgamatem Megalloy z podkładowym lakierem uszczelniającym Copalite (firmy Cooley & Cooley & LTD Houston, Texas).

Korzenie zębów z wypełnionymi ubytkami zanurzano w 2% roztworze błękitu metylenowego. Po 72 godzinach inkubacji w cieplarce w temperaturze 37°C zęby płukano i usuwano lakier pokrywający.

W celu oceny liniowej penetracji barwnika, zęby szlifowano do połowy grubości w kierunku wargowo-językowym na szlifierce Metapolan 2.

Badania przeprowadzono w Instytucie Inżynierii Materiałowej i Technik Bezwiórowych Politechniki Łódzkiej oraz w Zakładzie Histologii i Embriologii Akademii Medycznej w Łodzi.

Przeciek barwnika w każdej próbce oceniano z dwóch stron (prawej i lewej), w miejscu kontaktu materiał/zębina. Jako stronę prawą obrano krótszy brzeg korzenia uzyskany po odcięciu wierzchołka. Próbki oglądano pod lupą binokularową przy powiększeniu 10 i 25 razy oraz w mikroskopie świetlnym, przy powiększeniu 64 i 136 razy. Penetrację liniową barwnika mierzono pod mikroskopem świetlnym, przy powiększeniu 64 razy, stosując kalibrowaną skalę w okularze z podziałką równą 0,04 mm. Przeciek mierzono od wierzchołkowej części korzenia do najbardziej koronowego zasięgu. W badaniu pod mikroskopem świetlnym, w metodzie barwnej wykonano 40 pomiarów w każdej grupie.

Dla otrzymanych wyników obliczono średnie arytmetyczne i odchylenia standardowe. Do weryfikacji hipotez statystycznych, które były stawiane, stosowano parametryczne testy istotności oparte na dużych próbach (n < 30).

WYNIKI

Otrzymane pomiary przecieków w badanych grupach materiałów wyrażone w milimetrach przedstawia tabela 1. Jak wynika z tej tabeli w grupie A zaobserwowano głęboką penetrację barwnika. W 13 próbkach z tej grupy przenikanie odbywało się wzdłuż obu ścian jak również dna ubytku (ryc. 1), w 7 przypadkach penetracja przebiegała tylko wzdłuż ścian ubytku. W grupie tej nie zaobserwowano wypełnień bez penetracji barwnika. W grupie B przeciek barwnika obejmujący również dno ubytku zanotowano w 4 przypadkach. W grupie tej nie zaobserwowano przecieku w 2 próbkach od dłuższej strony korzenia, w pozostałych próbkach tej grupy penetracja przebiegała wzdłuż obu ścian ubytku (ryc. 2).

Tabela 1. Wyniki pomiarów przecieku w badanych grupach materiałów.

Nr próbki	Grupa A amalgamat		Grupa B amalgamat z Copalitem
Nr próbki	strona prawa	strona lewa	strona prawa	strona lewa
1	0,13	2,50	2,26	2,20
2	0,08	1,79	2,45	1,89
3	1,45	2,45	2,45	0,00
4	1,13	1,34	1,94	2,20
5	3,02	2,46	1,74	2,00
6	1,60	2,31	1,62	2,00
7	1,13	2,01	2,26	0,75
8	1,70	1,67	1,88	0,00
9	1,32	2,26	2,45	0,25
10	1,51	1,73	1,73	1,32
11	0,75	1,56	2,37	0,75
12	1,79	2,31	2,56	1,32
13	1,89	2,46	2,45	2,46
14	2,72	2,16	2,26	0,62
15	0,23	1,46	2,46	1,46
16	0,75	2,16	2,41	0,54
17	1,42	2,18	2,37	0,86
18	0,38	2,12	2,54	2,12
19	1,27	2,46	2,45	0,94
20	1,66	2,64	2,34	1,54

Ryc. 1 Grupa A: amalgamat Megalloy bez lakieru uszczelniającego. Widoczna penetracja barwnika wzdłuż obu ścian i dna ubytku (powiększenie 10 x).

Ryc. 2 Grupa B: amalgamat Megalloy z lakierem uszczelniającym Copalite. Widoczna penetracja barwnika wzdłuż ścian ubytku (powiększenie 10 x).

W tabeli 2 przedstawiono średnie wartości przecieku i odchylenie standardowe. Średnia wartość przecieku dla amalgamatu bez Copalitu wynosiła x_śr = 2,18 mm. Większy przeciek obserwowano z krótszej strony wypełnienia (strona prawa) x_śr = 2,25 mm, w porównaniu ze stroną dłuższą (strona lewa) x_śr = 2,10 mm. Średnia wartość przecieku dla amalgamatu z Copalitem wynosiła x_śr = 1,39 mm. Zauważono większy przeciek ze ściętej, krótszej strony wypełnienia (strona prawa) x_śr = 1,52 mm, niż po stronie dłuższej (strona lewa) x_śr = 1,26 mm. Weryfikacja stawianych hipotez wykazała, że różnica pomiędzy ocenianymi grupami A i B jest istotna statystycznie (ryc. 3).

Tabela 2. Wartości średniej i odchylenia dla pomiarów przecieku.

Materiał	Wielkość	Strona lewa wypełnienia	Strona prawa wypełnienia	Wartość średnia
Amalgamat Grupa A	x	2,10	2,25	2,18
Amalgamat Grupa A	1,96s/Ön	0,17	0,13	0,15
Amalgamat z Copalitem Grupa B	x	1,26	1,52	1,39
Amalgamat z Copalitem Grupa B	1,96s/Ön	0,34	0,33	0,34

Ryc. 3. Graficzne przedstawienie wyników analizy statystycznej dla pomiarów przecieku.

DYSKUSJA

Na podstawie uzyskanych przez nas wyników można stwierdzić, że wypełnienia wsteczne wykonane z amalgamatu z podkładowym lakierem uszczelniającym Copalite wykazują mniejszy przeciek barwnika, w porównaniu z wypełnieniami wykonanymi z amalgamatu bez lakieru uszczelniającego. Amalgamat bez lakieru uszczelniającego nie zabezpieczał ubytku przed przeciekiem i barwnik penetrował w kierunku dna ubytku, wnikając dodatkowo w kanaliki zębinowe. Podobne obserwacje poczynili Torabinejad i wsp. (19) poszukując w zębach usuniętych przyczyn niepowodzenia leczenia endodontyczno-chirurgicznego. Zwrócili oni uwagę na korelację między sukcesem terapii endodontycznej, a szczelnością wypełnień kanałowych po zabiegu resekcji. W przypadku niepowodzenia leczenia autorzy ci obserwowali w usuniętych zębach całkowitą penetrację barwnika pomiędzy amalgamatem a zębiną ubytku.

W przeprowadzonych przez nas badaniach zaobserwowano również, że ścięcie korzenia pod kątem do długiej osi zęba, w celu polepszenia widoczności operowanej okolicy wierzchołkowej, wpływa niekorzystnie na wielkość przecieku. Podobne spostrzeżenia poczynili inni autorzy (2, 21). Głębsza penetracja barwnika, od krótszej (ściętej) strony korzenia obserwowana przy badanych materiałach, związana jest z odsłonięciem po odcięciu wierzchołka korzenia zęba większej liczby kanalików zębinowych. Najczęściej zalecane jest ścięcie korzenia w kierunku wargowo-językowym pod kątem 45° (16). Kąt ścięcia może być mniejszy lub większy, uzależniony od indywidualnie panujących warunków anatomicznych i dostępności pola operacyjnego (3, 4). Ze względu jednak na możliwość wystąpienia przecieku bakteryjnego, zalecany jest najmniejszy kąt ścięcia wierzchołka korzenia zęba, przy którym można prawidłowo przeprowadzić zabieg (2). Im mniejszy kąt ścięcia, tym więcej odsłoniętych kanalików zębinowych, przez które mogą penetrować bakterie (2, 13).

W przeprowadzonych przez nas badaniach wykazano, że opracowanie ubytku wstecznego na głębokość 2 mm nie stanowi po wypełnieniu dostatecznego uszczelnienia okolicy wierzchołkowej, gdyż nie zamyka kanalików zębinowych na skośnie odciętej powierzchni korzenia. Podobne obserwacje uzyskali również Vertucci i Beaty (21). W celu osiągnięcia odpowiedniej szczelności dla wypełnień amalgamatowych, niektórzy autorzy, zalecają opracowanie ubytku na odciętej powierzchni korzenia na głębokość co najmniej 2,5 mm, a nawet 3,0 mm (4, 5).

Uzyskane przez nas wyniki pozwoliły stwierdzić, że zastosowanie podkładowego lakieru uszczelniającego Copalite poprawiło szczelność wypełnień wstecznych z amalgamatu. Lakier spowodował bowiem zablokowanie kanalików zębinowych i zmniejszył tym samym przenikanie barwnika. Wyniki zbliżone do naszych uzyskali Inoue i wsp. (8) oraz Ozata i wsp. (14). Podobne obserwacje poczynili również Sübay i Sübay (17). Autorzy ci, po miesiącu przechowywania próbek zębów z wypełnieniami z amalgamatu zastosowanymi z podkładowymi systemami uszczelniającymi takimi jak: Copalite, Amalgamabond i All-bond, stwierdzili większy przeciek wzdłuż granicy amalgamat – system uszczelniający. Ich zdaniem Copalite zastosowany jako podkładowy lakier uszczelniający pod amalgamat, okazał się lepszy w porównaniu z systemami wiążącymi Amalgamabond i All-bond. Obecność przecieku pomiędzy podkładowymi systemami uszczelniającymi a zębiną korzenia oraz wnikanie barwnika w kanaliki zębinowe można tłumaczyć rozszerzalnością amalgamatu i rozrywaniem leżącej pod spodem warstwy uszczelniającej. Ci sami autorzy zauważyli, że nałożenie podkładowego systemu uszczelniającego przed wprowadzeniem amalgamatu i dodatkowo po założeniu wypełnienia na całą ściętą powierzchnię korzenia nie poprawia szczelności, co może również być związane z niestabilnością objętościową amalgamatu. Natomiast Vertucci i Beaty (21) oraz King i wsp. (11) nie stwierdzili istotnych różnic w szczelności między amalgamatem a amalgamatem z lakierem.

Torabinejad i wsp. (18) badając wpływ krwi na materiały stosowane do wypełnienia wstecznego, zaobserwowali w miarę upływu czasu, poprawę jakości uszczelnienia amalgamatu w odróżnieniu od materiałów Super EBA i IRM. Na poprawę jakości wypełnienia wpłynęła prawdopodobnie rozszerzalność amalgamatu i odkładanie produktów korozji w szczelinie pomiędzy materiałem a tkankami zęba. Podobnego zdania są Waikakul i Punwutikorn (22), którzy potwierdzają, że w miarę upływu czasu, na skutek odkładania produktów korozji, amalgamat poprawia swoją szczelność.

Na jakość wypełnienia wstecznego z amalgamatu wpływa również sposób jego wprowadzania do ubytku. Zaobserwowany przez nas duży przeciek barwnika prawdopodobnie związany jest z ręczną kondensacją tego materiału. Zastosowanie ultradźwięków podczas kondensacji może zredukować wielkość przecieku przy wypełnieniach amalgamatowych (9).

Podsumowując należy stwierdzić, że amalgamat zastosowany do wstecznego wypełniania ubytku po zabiegu resekcji nie zapobiega przeciekowi barwnika. Zastosowanie podkładowego lakieru uszczelniającego, nawet podczas ręcznej kondensacji materiału, znacznie poprawia szczelność wstecznych wypełnień z amalgamatu.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Chirurgia szczękowo-twarzowa

Onkologia dla stomatologów

Stomatologia wieku rozwojowego

Piśmiennictwo

1. Blum J.Y. et al.: Effect of masticatory cycles on tooth compression and resultant leakage of amalgam retrofills. J. Endod., 1997, 23, 10:605-609. 2. Chong B.S. et al.: Light-cured glass ionomer cement as a retrograde root seal. Int. Endod. J., 1993, 26:218-224. 3. Friedman S.: Retrograde approaches in endodontic therapy. Endod. Dent. Traumatol., 1991, 7, 3:97-107. 4. Gartner A.H., Dorn S.O.: Advances in endodonticsurgery. J. Endod., 1992, 36, 2:357-378. 5. Guldener P.H.A. et al.: Endodontologie. Diagnostik und Terapie. PZWL, Warszawa, 1996. 6. Harrison John W. et al.: Excisional wound healing following the use of IRM as a root-end filling material. J. Endod., 1997, 23, 1:20-26. 7. Higa R.K. et al.: The effect of storage time on the degree of dye leakage of root-end filling materials. Inter. Endod. J., 1994, 27:252-256. 8. Inoue S. et al.: A 24-week study of the microleakage of four retofilling materials using a fluid filtration method. J. Endod., 1991, 17, 8:369-375. 9. Iracki J. i wsp.: Wstępna ocena szczelności brzeżnej wypełnień amalgamatowych zakładanych metodą kondensacji ręcznej i ultradźwiękowej. Stomat. Współcz., 1998, vol 5, 6:405-408. 10. Jesslen P. et al.: Long-term results of amalgam versus glass ionomer cement as apical sealant after apicectomy Oral Surg Oral Med. Oral Pathol Oral Radiol Endod., 1995, 79, 1:101-103. 11. King K.T. et al.: Longitudinal evaluation of the seal of endodontic retrofillings. J. Endod., 1990, 16:307-310. 12. Lipski M.: Zastosowanie cementów szklanojonomerowych do wstecznego wypełniania kanałów korzeniowych. Badania w mikroskopie skaningowym. Stomat. Współczesna, 1996, 3, 6:456-460. 13. Lloud A. et al.: Root-end cavity preparation using the MicroMega Sonic Retro-prep Tip. SEM analysis. Inter. Endod. J., 1996, 29:295-301. 14. Özata F. et al.: A comparative sealability study of different retrofilling materials. Inter. Endod. J., 1993, 26:241-245. 15. Pritesh M. et al.: Radiopacity of potential root-end filling materials. Oral Surg Oral Med. Oral Pathol Oral Radiol Endod, 1996, 81:476-479. 16. Stock C.J.R., Nehammer C.F.: Endodoncja praktyczna. Wyd. Med. Sanmedica, Warszawa, 1994. 17. Sübay R.K., Sübay A.: In vitro sealing ability of dentin bonding agents and cavity varnish with amalgam as retrofills. J. Endod., 1999, 25, 3:157-160. 18. Torabinejad M. et al.: Dye leakage of four root end filling materials: effects of blood contamination. J. Endod., 1994, 20, 4:159-163. 19. Torabinejad M. et al.: Histologic assessment of Mineral Trioxide Aggregate as a root-end filling in monkeys. J. Endod., 1997, 23, 4:225-228. 20. Trope M. et al.: Healing of apical periodontitis in dogs after apicoectomy and retrofilling with various filling materials. Oral Surg Oral Med. Oral Pathol Oral Radiol Endod., 1996, 81, 2:221-228. 21. Vertucci F.J., Beatty R.G.: Apical leakage associated with retrofilling techniques: a dye study. J. Endod., 1986, 12:331-336. 22. Waikakul A., Punwutikorn J.: Clinical study of retrograde filling with gold leaf: Compararison with amalgam. Oral Surg Oral Med. Oral Pathol., 1991, 71:228-231. 23. Zetterqvist L., Holmlund A.: Apicectomy: A comparative clinical study of amalgam and glass ionomer cement as apical sealants. Oral Surg Oral Med. Oral Pathol., 1991, 71:489-491.

Nowa Stomatologia 1-2/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 1-2/2000:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt