Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 4/2000 » Aerodontalgiczny ból zębów

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Anna Maria Wasilewska¹, Sylwia Małgorzata Słotwińska²

Aerodontalgiczny ból zębów

Aerotoothache

¹ ze Studenckiego Koła Naukowego przy Zakładzie Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
Opiekun: dr n. med. Sylwia Małgorzata Słotwińska
² z Zakładu Stomatologii Zachowawczej IS AM w Warszawie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Anna Maria Wierzbicka

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Stomatologia wieku rozwojowego

Protezy szkieletowe

Zarys współczesnej ortodoncji

Wpływ biosfery na nasz organizm charakteryzuje się aktywnością biologiczną niektórych elementów atmosferycznych i ich zespołów. Szczególna zdolność oddziaływania naszego ustroju na pewne sytuacje pogodowe nosi miano meteoropatii. Zjawisko niekorzystnego wpływu zmian pogody na przebieg niektórych chorób, zwłaszcza u osób wrażliwych, tzn. meteoropatów jest powszechnie znane. Stopień nasilania się dolegliwości uwarunkowany jest dynamiką zmian w środowisku meteorologicznym. Bardzo niekorzystne są okresy przemieszczania się mas powietrznych z przechodzeniem frontów atmosferycznych i rozwojem ośrodków niżowych (5, 6, 8, 14, 15).

Organizm ludzki w warunkach fizjologicznych adaptuje się w pewnych granicach do wahań ciśnienia atmosferycznego. Próg tej tolerancji zależy od cech indywidualnych, przy czym największe obciążenie dla organizmu ludzkiego stanowi gwałtowna zmiana ciśnienia (6, 8, 14, 15). Wtedy to, bez odpowiedniej adaptacji może dojść do ciężkich zaburzeń fizjologicznych ustroju. Znana jest choroba górska „wysokościowa” i choroba głębinowa, zwana „kesonową”.

Niekorzystny wpływ zmian ciśnienia atmosferycznego dotyczy również narządu żucia. Rozwój nowoczesnego lotnictwa i możliwości szybkiej zmiany wysokości lotu stwarzają modelowe warunki do obserwacji wpływu spadku ciśnienia na narząd żucia, a komory hiperbaryczne (np. okręty podwodne, kesony), do obserwacji wpływu zwiększonego ciśnienia (6, 12, 13).

Celem pracy jest omówienie, w oparciu o piśmiennictwo i doświadczenia własne, zjawiska występowania bólu zębów (aerodontalgia, barodontalgia) w warunkach zmiany ciśnienia z normobarycznego na hipobaryczne lub hiperbaryczne.

Ból zębów pojawiający się u lotników podczas lotu bez odczuwania jakichkolwiek dolegliwości przed startem określono terminem aerodontalgii (barodontalgia). Cechą charakterystyczną tego bólu jest jego nasilanie się w miarę wzrostu wysokości lotu (8, 13, 14). Powstaje więc pytanie, dlaczego u osób, które przed lotem nie miały żadnych dolegliwości, ból zębów pojawia się podczas lotu, a u marynarzy okrętów podwodnych, również nie odczuwających dolegliwości bólowych na lądzie, ból zębów pojawia się po zanurzeniu?

Zauważono, że do aerodontalgii predysponują: ubytki próchnicowe, nieprawidłowe wypełnienia, zapalenie miazgi, zgorzelinowy rozpad miazgi, niecałkowicie wypełnione kanały zębów, a także wszelkie czynniki jatrogenne, doprowadzające do podrażnienia lub uszkodzenia miazgi. Badania powietrznej służby Stanów Zjednoczonych wykazały, że zęby zdrowe, nawet z eksperymentalnie obnażoną miazgą i poddane dekompresji, nie dają reakcji bólowych, co można tłumaczyć faktem, że wzrost ciśnienia pęcherzyków azotu w miazdze nie przekracza możliwości regulacyjno-adaptacyjnych krążenia (1, 4, 11). Według Stewarta i Macintosha nie ma różnicy w patomechanizmie powstawania aerodontalgii przy zmniejszonym i zwiększonym ciśnieniu (12, 13, 14).

Ból w zębach „aerodontalgicznych” może wiązać się ze zwiększoną przepuszczalnością naczyń włosowatych, uwolnieniem i wzrostem ciśnienia pęcherzyków azotu w miazdze, embolią naczyń i przeniesieniem się ciśnienia gazu na ozębną (4, 12, 13).

Bardzo szkodliwe i sprzyjające wystąpieniu aerodontalgii, jest głębokie i rozległe cięcie zębiny, np. podczas szlifowania zęba pod koronę protetyczną. Prowadzi to do uszkodzenia wypustek odontoblastów, wzrostu ciśnienia w kanalikach zębinowych i przekrwienia miazgi (1, 7, 12). W otwartych kanalikach zębinowych drażnionych bodźcami zewnętrznymi dochodzi do ruchu płynów i powstania nadwrażliwości bólowej (3, 10, 11). Aby temu zapobiec należy podjąć właściwe postępowanie terapeutyczne, polegające na zamknięciu kanalików zębinowych i wykonaniu uzupełnienia terapeutycznego, które nie będzie miało porowatości wewnętrznej i szczeliny brzeżnej. Aerodontalgii sprzyja również założenie zbyt grubego podkładu z wodorotlenku wapnia, który ulega resorpcji w procesie remineralizacji zębiny. Doprowadza to do powstania mikroprzestrzeni; przy czym im bliżej miazgi powstają te mikroprzestrzenie, tym większe prawdopodobieństwo powstania aeorodontalgii (11, 13).

W tym kontekście, zwrócono również uwagę na możliwość powstawania mikroprzestrzeni w procesie utwardzania kompozytów przy pomocy nowoczesnych lamp polimeryzacyjnych, o krótkim okresie naświetlania. Stosowanie wiązki o dużej intensywności światła prowadzi do skurczu polimeryzacyjnego i powstania wolnych przestrzeni wypełnionych powietrzem. Wypełnienia z takimi przestrzeniami często nie wykazują nieszczelności brzeżnej, nie dają żadnych dolegliwości bólowych, a widoczne są na zdjęciu rentgenowskim (1, 2). W warunkach gwałtownej zmiany ciśnienia, powstałe szczeliny mogą wykazywać działanie tłoczni i wyzwalać ból (4, 13). Zapobiec temu zjawisku można przez stosowanie lamp o regulowanej intensywności emitowanego światła.

W kanałach zębów wypełnionych nieprawidłowo może dojść do uwięzienia pęcherzyków powietrza, które w warunkach gwałtownej zmiany ciśnienia powodują rozpieranie tkanek okołowierzchołkowych i wyzwalają ból.

OBSERWACJE WŁASNE

Przypadek 1. Pacjent B.K. lat 34 zgłosił się z bólem zęba 26 pokrytego koroną protetyczną. Z wywiadu wynikało, że ząb ten zniszczony procesem próchnicowym na kilku powierzchniach został zakwalifikowany jako filar do protezy i dlatego pokryty koroną osłaniającą. Po oszlifowaniu i założeniu korony ząb okresowo pobolewał. Zaostrzenie bólu wystąpiło w dniu zgłoszenia się pacjenta do Zakładu Stomatologii Zachowawczej. Badania kliniczne i testy żywotności wykonane po zdjęciu korony nie wykazały żadnej patologii ze strony miazgi i ozębnej. Zdjęcie rentgenowskie nie wykazało zmian patologicznych w tkankach okołowierzchołkowych.

Przypadek 2. Pacjenta I.W. lat 38 zgłosiła się z bólem zęba, który był leczony endodontycznie kilka miesięcy wcześniej. Zdjęcie rentgenowskie wskazało na niecałkowite wypełnienie kanału zęba w jego środkowej części, a jednocześnie nie wykazało zmian patologicznych w tkankach okołowierzchołkowych. Ząb nie był wrażliwy na opukiwanie. Podjęto decyzję o ponownym leczeniu endodontycznym.

Przypadek 3. Pacjentka D.J. lat 26 zgłosiła się z bólem zęba 16 leczonego zachowawczo cztery miesiące wcześniej. Z karty pacjentki wynikało, że była to próchnica głęboka. Badanie przedmiotowe nie wykazało nieszczelności brzeżnej. Reakcja na chlorek etylu była prawidłowa; ząb niebolesny na opukiwanie, zdjęcie rentgenowskie nie wykazało zmian patologicznych w tkankach okołowierzchołkowych. Zdecydowano się na usunięcie wypełnienia i ponowne leczenie zachowawcze zęba.

Obserwowane przypadki zębów „aerodontalgicznych” miały miejsce przy spadku ciśnienia atmosferycznego z ok. 1005 hPa do ok. 990 hPa. Wszyscy pacjenci okazali się być meteoropatami, dlatego przeprowadzono dokładny wywiad stomatologiczny odnośnie leczonych wcześniej zębów. Należy sądzić, że w skrajnych warunkach pogodowych, np. przy szybkim i dużym spadku ciśnienia, sytuacja sprzyjająca wyzwoleniu bólu w zębach aerodontalgicznych na terenie nizinnym jest porównywalna z dużymi wysokościami lub znacznym zanurzeniem pod wodą.

WNIOSKI

1. Badanie pacjenta zgłaszającego okresowo występujące i cofające się dolegliwości bólowe po leczeniu stomatologicznym należy poszerzyć o dokładny wywiad co do występowania bólu w okresie zmian pogody.

2. Zęby aerodontalgiczne to problem nie tylko medycyny lotniczej czy osób pracujących pod wodą. Z aerodontalgią może spotkać się w swojej pracy również lekarz stomatolog.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Stomatologia zachowawcza

Protezy szkieletowe

Zadania testowe z endodoncji

Piśmiennictwo

1. Ahlquist M. et al.: Dental pain woked by hydrostatic pressures applied to exposed dentin in man; a test of the hydrodynamic theory of dentin sensytivity. J. Endodont. 1994, 20:130-4. 2. Ahlstrand W.: Udany bonding – szczęśliwy przypadek czy rezultat podbudowanej wiedzą pracy. Mag. Stom. 2000, 1:42-5. 3. Barańska-Gachowska M.: O czynnikach jatrogennych w chorobach miazgi. Czas. Stomat. 1975, XXVIII, 8:853-58. 4. Boqvsier J.: Variations des pressions. Rev. Franc. d´Odonto-Stomat. 1967, 6:1067-78. 5. Brzeziński Z.J., Korczak C.W.: Higiena i Ochrona Zdrowia. PZWL 1975. 6. Grzegorczyk L., Stawiński K.: Zarys stomatologii przemysłowej. PZWL 1975. 7. Jabush D.M., Barkharder R.A.: Treatment of an endodonto-periodontic lesion; a case report. Quintessence International. 1985, 12:855-57. 8. Jankowiak J.: Biometorologia Człowieka PZWL 1976. 9. Marek K.: Kliniczna Patologia Zdrowia. PZWL 1982. 10. Miszkowicz M.: Wpływ ciśnienia atmosferycznego na ostre stany zapalne ozębnej. Wrocławska stomatologia 1972, II, Wrocław 1972. 11. Niewiadomski K.: Stomatologia u progu nowego wieku. Vivadent Ivoclar Polska 1999, 6. 12. Seltzer S., Boston D.: Hypersensitivity and pain induced by operative procedures and the „cracked tooth” syndrome. Gen. Dent. 1997, III-IV, 148-59. 13. Shiller W.R., Commander L.: Aerodontalgia under hiperbaric conditions. Oral Surg., Oral Med., Oral Patology 1965, 20, 5:694-95. 14. Skrzypkowski A., Szarek J.: Wybrane zagadnienia dotyczące aerodontalgii. Med. Lot. 1993, 1, 2:55-65. 15. Stawiński K.: Wpływ niektórych czynników fizykalnych na narząd żucia. Czas. Stomat. 1974, XXVII, 3:313-18.

Nowa Stomatologia 4/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 4/2000:

- reklama -