Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Anestezjologia Intensywna Terapia 4/2004, s. 252-254
Jadwiga Biernacka, Jarosław Wośko, Wojciech Dąbrowski, Andrzej Nestorowicz
Prokalcytonina w teście PCT-Q
Procalcitonin PCT-Q strip test
Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii AM w Lublinie
kierownik: prof. dr hab. n. med. A. Nestorowicz
Summary
It has recently been suggested that procalcitonin (PCT) is of significant value in the diagnosis of sepsis, but its quantitative immunoluminometric assay is difficult to perform and time consuming. For emergencies, a rapid, semiquantitative PCT-Q test was introduced. The purpose of the study was to compare the usefulness of both tests in septic patients. Methods. 31 adult septic patients, both sexes, were enrolled in the study. Both tests were always performed at the same time. The sensitivity of the PCT-Q test was assessed by comparison with the quantitative assay. Results. 105 assays were performed. The overall sensitivity of the PCT-Q test was 91%, with 11 results of the quantitative assays being outside the range indicated in the rapid test.
Discussion and conclusion. The PCT-Q test is a useful screening method for detecting sepsis, but its use for therapy monitoring in severe cases is somehow controversial. The highest range indicated by the test is „above 10 ng ml-1”, t.m. it will be positive with procalcitonin concentrations of, e.g., 12 and 70 ng ml-1. Therefore, if procalcitonin concentration is to be regarded as an indicator of sepsis severity, it has to be assayed by the quantitative method.
Słowa kluczowe: enzymy, prokalcytonina, sepsa.
Anest Inten Terap 2004; 36, 252-254
Ciężka sepsa i wstrząs septyczny są najczęstszą przyczyną zgonów w oddziałach intensywnej terapii. Klasyczne objawy infekcji, takie jak tachykardia, gorączka, leukocytoza nie są niestety specyficzne i mogą być objawami reakcji zapalnej niezwiązanej z zakażeniem [1, 2]. Towarzyszą między innymi ostremu zapaleniu trzustki, ciężkiemu oparzeniu czy urazowi bez powikłań infekcyjnych. Badania bakteriologiczne wykonywane dla potwierdzenia sepsy są często spóźnione i niejednoznaczne w interpretacji. Poszukiwania czułego i specyficznego markera dla szybkiej identyfikacji infekcyjnego podłoża reakcji zapalnej oraz dla monitorowania skuteczności terapii wstrząsu septycznego są wciąż prowadzone [3, 4]. Do tej pory jednym z najbardziej przydatnych klinicznie wskaźników zakażenia bakteryjnego wydaje się być prokalcytonina (PCT) [5, 6, 7]. Jej stężenie w surowicy krwi można oznaczyć przy użyciu metody immunoluminometrycznej, przy czym czas badania wynosi około 3 godzin i wymaga specjalistycznej aparatury. Dla celów szybkiej diagnostyki opracowany został test półilościowy (PCT-Q), możliwy do wykonania przy łóżku chorego w czasie około 30 minut.
Celem pracy była ocena przydatności oraz dokładności półilościowego testu przyłóżkowego PCT-Q w porównaniu do oznaczenia ilościowego wykonywanego w warunkach laboratoryjnych.
Materiał i metoda
Badaniami objęto 31 chorych obojga płci, leczonych w Klinice Intensywnej Terapii z rozpoznaniem zespołu systemowej odpowiedzi zapalnej (SIRS) lub wstrząsu septycznego. Rozpoznanie postawiono w oparciu o powszechnie przyjęte kryteria [8]. Od badanych chorych pobierano próbkę 10 ml krwi żylnej, którą następnie odwirowywano, a uzyskaną surowicę poddawano badaniu. Do obu oznaczeń (półilościowego przy użyciu testu Brahms PCT-Q(r), oraz ilościowego metodą immunoluminometryczną zestawem LUMItest PCT(r) Brahms z użyciem luminometru Bertold LB 952 T16) używano surowicy z tej samej próbki. Oznaczenia półilościowego dokonywano wprowadzając 6 kropli surowicy (20 mcl) pipetą do komory testu, a następnie inkubując utworzony kompleks przeciwciał i PCT przez 30 minut. Po okresie inkubacji dokonywano porównania zabarwienia paska odczytu testu z odpowiednim wzorcem. Intensywność koloru była wprost proporcjonalna do stężenia prokalcytoniny w pobranej próbce. Na tej podstawie kwalifikowano badaną surowicę do jednej z czterech grup:
– stężenie PCT <0,5 ng ml-1,
– stężenie PCT w przedziale 0,5 ng ml-1-2 ng ml-1,
– stężenie PCT w przedziale 2 ng ml-1-10 ng ml-1,
– stężenie PCT>10 ng ml-1.
Wyniki testu PCT-Q weryfikowano badaniami laboratoryjnymi. W tym celu do oznaczeń ilościowych używano 20 mcl surowicy, którą umieszczano w probówce opłaszczonej przeciwciałami przeciw katakalcynie, następnie wprowadzając surowicę zawierającą przeciwciała przeciw kalcytoninie oraz znacznik akrydynowy. Po okresie inkubacji w temperaturze pokojowej wynoszącym 60 minut, usuwano roztwór a probówki wprowadzano do luminometru uzyskując wynik stężenia PCT w ng ml-1.
Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej wyliczając czułość próby przy użyciu porównania badanego testu PCT-Q do „złotego standardu”, którym jest oznaczenie PCT metodą ilościową.
Wyniki
Wykonano łącznie 105 oznaczeń u 31 chorych. U 14 chorych wskazaniem do badania było rozpoznanie ciężkiej sepsy, u 17 wykonano oznaczenie dla celów diagnostyki różnicowej.
W 24 oznaczeniach testem półilościowym PCT-Q uzyskano wartości PCT poniżej 0,5 ng ml-1. W oznaczeniu ilościowym wykonanym w tych samych próbkach, w 8 badaniach (33%) stężenie PCT przekraczało nieznacznie wartość 0,5 ng ml-1, zaś najwyższa zarejestrowana wartość wynosiła 0,75 ng ml-1 (ryc. 1).
Ryc. 1. Test PCT-Q w zakresie <0,5 ng ml-1 i wyniki oznaczenia metodą ilościową.
W 14 oznaczeniach testem PCT-Q uzyskano wartości PCT pomiędzy 0,5 ng ml-1 a 2 ng ml-1. Weryfikacja tych badań analizą ilościową wykazała tylko w jednym badaniu (7%) wartość PCT znajdującą się poza przedstawionym zakresem – wynosiła ona 0,4 ng ml-1 (ryc. 2).
Ryc. 2. Test PCT-Q w zakresie <2 ng ml-1 i wyniki oznaczenia metodą ilościową.
W 27 oznaczeniach testem PCT-Q uzyskano wartości PCT pomiędzy 2 ng ml-1 a 10 ng ml-1. Weryfikacja tych badań wykazała, że przy zastosowaniu analizy ilościowej zaledwie w 2 badaniach (7%) wartości znalazły się poza przedstawionym zakresem – w jednym przypadku wynosiły one minimalnie mniej niż 2 ng ml-1, w innym zaś – nieco więcej niż 10 ng ml-1 (ryc. 3).
Ryc. 3. Test PCT-Q w zakresie <10 ng ml-1 i wyniki oznaczenia metodą ilościową.
W 40 oznaczeniach testem PCT-Q uzyskano wartości PCT powyżej 10 ng ml-1. Weryfikacja tych badań nie wykazała ani jednego błędu – w oznaczeniach ilościowych wszystkie próbki wykazywały również wartości przekraczające 10 ng ml-1 (ryc. 4).
Ryc. 4. Test PCT-Q w zakresie> 10 ng ml-1 i wyniki oznaczenia metodą ilościową.
Czułość testu PCT-Q wyliczona na podstawie przeprowadzonego porównania z analizą ilościową będącą „złotym standardem” wynosiła 91%.
Dyskusja
W stanie fizjologii stężenie PCT w surowicy krwi jest minimalne (rzędu pg ml-1). W czasie ciężkiej infekcji i posocznicy stężenia PCT mogą wzrastać do wartości ponad 100 ng ml-1 [9]. Temu wzrostowi stężenia PCT nie towarzyszy wzrost stężenia kalcytoniny. Okres półtrwania PCT w surowicy krwi jest długi i wynosi 25-30 godzin. Mimo, że właściwe miejsce powstawania i patofizjologiczna rola PCT w czasie sepsy nie są do końca jasne, stanowi ona atrakcyjny marker, pomagający w wielu sytuacjach klinicznych podjąć rozstrzygające decyzje [10, 11, 12, 13]. Stężenie PCT w surowicy jest związane z rozwojem infekcji. Jedynie zakażenia bakteryjne grzybicze i pasożytnicze powodują istotny wzrost stężenia, który jest wprost proporcjonalny do stopnia nasilenia infekcji.
Oznaczenie ilościowe PCT wymaga specjalistycznej aparatury i współpracy laboratorium. Zestawy niezbędnych przeciwciał charakteryzują się krótkim okresem trwałości, a w naszej obecnej rzeczywistości ze względów oszczędnościowych oznaczenia dokonywane są zwykle raz w tygodniu. Dlatego też test półilościowy wydaje się doskonałym rozwiązaniem możliwym do zastosowania przy łóżku chorego, szczególnie w aspekcie diagnostyki różnicowej. Istnieje wprawdzie ryzyko subiektywnej oceny koloru paska wskaźnikowego testu PCT-Q, jednak biorąc pod uwagę uzyskane wyniki badań własnych (w tym wysoką czułość testu) zasługuje on na pozytywną ocenę i stosowanie. Krytycznie natomiast należy ocenić przydatność testu PCT-Q do monitorowania przebiegu terapii z towarzyszącymi wysokimi stężeniami prokalcytoniny w surowicy krwi. Wyniki przekraczające wartości 10 ng ml-1 mogą w rzeczywistości w analizie ilościowej oznaczać zarówno 12 ng ml-1 jak i 70 ng ml-1. Ogranicza to ocenę skuteczności postępowania terapeutycznego bowiem przy hipotetycznym spadku wartości z 70 ng ml-1 do np. 40 ng ml-1 wartości testu PCT-Q będą identyczne.
Wnioski
1. Przyłóżkowa analiza aktualnego stężenia prokalcytoniny w surowicy krwi za pomocą testu PCT-Q jest cenną metodą diagnostyki różnicowej w zespołach systemowej odpowiedzi zapalnej.
2. Monitorowanie stężenia prokalcytoniny podczas terapii wstrząsu septycznego wymaga laboratoryjnych analiz ilościowych.
Piśmiennictwo
1. Brunkhorst FM, Wegscheider K, Forycki ZF, Brunkhorst R:Procalcitonin for early diagnosis and differentiation of SIRS, sepsis, severe sepsis, and septic shock. Intens Care Med 2000; 26: S148-152.
2. Rau B, Steinbach G, Baumgart K, Gansauge F, Grunert A, Beger HG:The clinical value of procalcitonin in the prediction of infected necrois in acute pancreatitis. Intens Care Med 2000; 26: S159-164.
3. Boucher BA:Procalitonin: Clinical tool or laboratory curiosity? Crit Care Med 2000; 28: 1224-1225.
4. de Werra I, Jaccard C, Corradin SB, Chiolero R, Yersin B, Gallati H, Assicot M, Bohuon C, Baumgartner JD, Glauser MP, Heumann D:Cytokines, nitrite/nitrate, soluble tumor necrosis factor receptors, and procalcitonin concentrations: comparison in patients with septic shock, cardiogenic shock, and bacterial pneumonia. Crit Care Med 1997; 25: 607-613.
5. Vincent JL:Procalcitonin: The marker of sepsis. Crit care Med 2000; 28: 1226-1227.
6. Reinhart K, Karzai W, Meisner M:Procalcitonin as a marker of the systemic inflamatory response to infection. Intens Care Med 2000; 26: 1193-1200.
7. Gendrel D, Raymond J, Coste J, Moulin F, Lorrot M, Guerin S, Ravilly S, Lefevre H, Royer C, Lacombe C, Palmer P, Bohuon C:Compariosn of procalcitonin with C-reactive protein, interleukin and interferon-alfa for differentiation of bacterial vs viral infections. Pediatr Infect Dis 1999; 18: 875-881.
8. Bone RC, Balk RA, Cerra FB, Dellinger RP, Fein AM, Kaus WA, Schein RMH, Sibbald WJ:American College of Chest Physician/Society of Critical Care Medicine Consensus Conference: definition for sepsis and organ failure and guidelines for the use of innovative therapies in sepsis. Crit Care Med 1992; 20: 864-874.
9. Assicot M, Gendrel D, Carsin H, Raymond J, Guilbaud J, Bohuon C:High serum procalcitonin concentrations in patients with sepsis and infection. Lancet 1993; 341: 515-518.
10. Brunkhorst FM, Forycki ZF, Wagner J:Discrimination of infectious and non-infectious etiologies of the adult respiratory distress syndrome (ARDS) with procalcitonin immunoreactivity. Clin Intens Care 1995; 6: 3
11. Meisner M, Tschaikowsky K, Palmaers T, Schmidt J:Comparison of procalcitonin (PCT) and C-reactive protein (CRP) plasma concentrations at different SOFA scores during the course of sepsis and MODS. Critical Care 1999; 3: 45-55.
12. Oberhoffer M, Karzai W, Meier-Hellmann A, Bogel D, Fassbinder J, Reinhart K:Sensitivity and specificity of various markers of inflammation for the prediction of TNF-a and IL-6 in patients with sepsis. Crit Care Med 1999; 27: 1814-1818.
13. Rangel-Frausto MS, Pittet D, Costigan M, Hwang T, Davis C, Wenzel RP:The natural history of the systemic inflammatory response syndrome (SIRS). JAMA 1995; 273: 117-123.
Adres do korespondencji:
Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii AM
ul. Jaczewskiego 8, 20-093 Lublin
e-mail: jbiernacka@wp.pl

Anestezjologia Intensywna Terapia 4/2004