Stan uzębienia i potrzeby lecznicze osób w wieku 35-44 lat zamieszkałych w regionie warszawskim

Celem pracy jest ocena stanu uzębienia osób dorosłych w wieku 35-44 lat, zamieszkałych w regionie warszawskim, dokonana na podstawie przeprowadzonych badań epidemiologicznych w 1995 roku.

Zbadano stan uzębienia 180 osób z trzech różnych środowisk zamieszkania regionu warszawskiego: dzielnicy Praga Południe w Warszawie, Sulejówka oraz wsi Wiązowna. W każdym środowisku zamieszkania przebadano po 30 mężczyzn i 30 kobiet. Badanie stanu uzębienia wykonano metodą rutynową, ustaloną przez SOZ (5), w gabinecie stomatologicznym, przy sztucznym oświetleniu. Badania prowadził zespół składający się z 2 lekarzy i pielęgniarki. Wyniki badań rejestrowane były na karcie komputerowej (Oral Health Assess-ment Form, 1986). Uzyskane wyniki zestawiono tabelarycznie i graficznie oraz przeprowadzono analizę statystyczną. Analizę stanu uzębienia przeprowadzono w zależności od płci, miejsca zamieszkania, wykształcenia oraz przynależności do grup socjozawodowych.

Średnia wieku badanych osób wynosiła 40 lat, a odchylenie standardowe 4 lata. Stan uzębienia w odsetkach wg płci przedstawiono w tabeli 1. Wyższe odsetki zębów zdrowych stwierdzono u mężczyzn – 32,7% niż u kobiet – 27,6% (p <0,01). Również u mężczyzn wyższe były odsetki zębów z próchnicą – 13,8%, u kobiet – 8,3% (p <0,01). Zęby wypełnione bez próchnicy częściej występowały u kobiet – 20,1%, u mężczyzn tylko 13,2% (p <0,01).

W tabeli 2 przedstawiony został stan uzębienia u mieszkańców różnych środowisk zamieszkania. Najwięcej zębów zdrowych stwierdzono u mieszkańców dużego miasta 33,0%, u mieszkańców małego miasta – 30,7%, najmniej u mieszkańców wsi – 26,7%. Stan uzębienia był znacznie lepszy w żuchwie; dotyczy to kobiet, mężczyzn, jak i mieszkańców różnych środowisk zamieszkania, oznacza to więcej zębów zdrowych i mniej zębów z próchnicą w żuchwie.

W tabeli 3 przedstawiono stan uzębienia osób o różnym wykształceniu i przynależności do grup socjo-zawodowych. Z tabeli tej wynika, że najwięcej zębów zdrowych miały osoby z wykształceniem wyższym, u nich też stwierdzono najniższe odsetki zębów z próchnicą i usuniętych. Wyraźne różnice występują również w grupach socjo-zawodowych. Wyniki tych porównań wskazują, że standard bytowania ma znaczący wpływ na stan zdrowia uzębienia.

Frekwencja próchnicy w badanej grupie osób wyniosła 100%. Średnia liczba intensywności próchnicy PUW jest bardzo wysoka, wyniosła 20,55. Wartości poszczególnych składowych wyniosły: P – 7,34, U – 7,88 i W – 5,32. Wskaźnik leczenia zębów WLZ wyniósł 0,39 (tab. 4). Liczba intensywności próchnicy PUW u mężczyzn i kobiet przedstawiona została na rycinie 1. Liczba PUW u kobiet wyniosła 20,8, a u mężczyzn 20,3. Znacznie wyższy jest wskaźnik WLZ u kobiet 0,47, a u mężczyzn jedynie 0,31 (p> 0,01) (ryc. 2). Wartość liczby PUW u mieszkańców poszczególnych środowisk zamieszkania przedstawiono na rycinie 3. Liczba PUW u mieszkańców dużego i małego miasta jest prawie taka sama i wyniosła odpowiednio 20,0 i 20,2, wyższa jest u mieszkańców wsi 21,5. Wskaźnik leczenia zębów WLZ najwyższy jest u mieszkańców dużego miasta 0,41, najniższy zaś u mieszkańców wsi 0,37 (ryc. 4). Średnia liczba intensywności próchnicy PUW u osób o różnym wykształceniu jest najniższa u osób z wykształceniem wyższym 19,3, u osób z wykształceniem średnim wynosi 20,3, najwyższa jest u osób z wykształceniem podstawowym 21,6 (ryc. 5). Najwyższy wskaźnik leczenia zębów WLZ stwierdzono u osób z wykształceniem wyż-szym 0,53, niższy z wykształceniem średnim 0,46 i najniższy u osób z wykształceniem podstawowym 0,25 (p> 0,01) (ryc. 6). W grupach socjozawodowych najwyższą wartość liczby PUW stwierdzono w grupie rencistów – 22,0, najniższą zaś w grupie techników, laborantów, pielęgniarek – 18,6 (ryc. 7). Wskaźnik WLZ jest bardzo zróżnicowany, najwyższy był w grupie urzędnicy, lekarze, nauczyciele, menadżerowie – 0,54, najniższy w grupie robotników – 0,27 (p> 0,01) (ryc. 8). Z przedstawionych danych wynika, że grupy osób gorzej uposażone z niższym wykształceniem, a więc o niższym standardzie bytowania mają więcej zębów usuniętych, natomiast mało z wypełnieniami.

W tabeli 5 przedstawiona została średnia liczba zachowanych zębów wg płci i miejsca zamieszkania badanych. Średnia liczba zachowanych zębów dla całej grupy wyniosła 22,3 zęba, w tym 22,6 zęba u mężczyzn i 22,0 u kobiet. Średnia liczba zachowanych zębów u mieszkańców dużego i małego miasta jest prawie taka sama, odpowiednio 23,9 i 23,3 zęba i niższa u mieszkańców wsi 19,7.

W tabeli 6 przedstawiono odsetki osób z pełnym uzębieniem i z co najmniej 20 funkcjonalnymi zębami, to jest takimi, które biorą czynny udział w akcie żucia. Pełne uzębienie stwierdzono jedynie u 6,1% badanych. Więcej z pełnym uzębieniem było mężczyzn 8,9% niż kobiet, których było jedynie 3,3%. Pośród mieszkańców różnych środowisk zamieszkania najwięcej osób z pełnym uzębieniem stwierdzono u mieszkańców małego miasta 11,6%, najmniej u mieszkańców dużego miasta 1,6% (p> 0,01). Co najmniej 20 funkcjonalnych zębów w jamie ustnej miało 55,0% badanych, 56,6% mężczyzn i 53,3% kobiet. Spośród mieszkańców dużego miasta, małego miasta i wsi co najmniej 20 funkcjonalnych zębów mieli mieszkańcy małego miasta 65,0%, mieszkańcy dużego miasta 63,3% i mieszkańcy wsi 36,6%. Porównując bezpośrednio mieszkańców poszczególnych miejscowości, różnice istotne statystycznie występują między mieszkańcami miast i wsi.

Potrzeby lecznicze są wysokie zarówno w zakresie leczenia zachowawczego, jak i protetycznego (tab. 7). Większe zapotrzebowanie występuje w zakresie zachowawczego leczenia zębów (wypełnienia jedno- i wielopowierzchniowe), które średnio wynosi dla całej badanej grupy 19,2%. Większe są potrzeby leczenia zachowawczego zębów u mężczyzn – 20,7% niż u kobiet – 17,7%. Według miejsca zamieszkania najwyższe potrzeby lecznicze były u mieszkańców w małym mieście – 20,6%, najniższe na wsi – 17,9%. Potrzeby w zakresie leczenia zachowawczego w grupach osób z wykształceniem podstawowym i wyższym były zbliżone około 20,0% i niższe w grupie osób z wykształceniem średnim 17,8%. W grupach socjozawodowych najwyższe potrzeby w tym zakresie odnotowano w grupach: emerytów, żołnierzy i policjantów i robotników. W większości porównań drugie miejsce zajmują potrzeby uzupełnień protetycznych. U mieszkańców wsi, u osób z wykształceniem podstawowym oraz w grupach socjozawodowych: emerytów, rolników i robotników, zajmują one pierwsze miejsce. Odsetki zębów zakwalifikowanych do leczenia chirurgicznego wyniosły średnio 3,9%. Wyższe od średniej odsetki zębów przeznaczonych do usunięcia stwierdzono u mężczyzn, mieszkańców d. miasta, u osób z wykształceniem podstawowym oraz w grupach socjozawodowych: żołnierzy, policjantów, robotników, sprzedawców, techników, pielęgniarek, laborantów.

Wyniki niniejszych badań stanu uzębienia ludności regionu warszawskiego w wieku 35-44 lat wykazały wyższe odsetki zębów zdrowych u mężczyzn niż kobiet, różnice te wystąpiły zarówno w szczęce, jak i w żuchwie. Pośród mieszkańców różnych środowisk zamieszkania najwięcej zdrowych zębów mieli mieszkańcy dużego miasta. Jednocześnie wyższe odsetki zębów z próchnicą, zarówno pierwotną, jak i wtórną (kod 1+2) stwierdzono u mężczyzn. U kobiet natomiast wyższe były odsetki zębów wypełnionych bez próchnicy (kod 3). Może to świadczyć o większej dbałości kobiet o stan uzębienia.

Średnia liczba zachowanych zębów dla wszystkich badanych osób wyniosła 22,3 zęba, była wyższa u mężczyzn niż u kobiet. Najniższą średnią zachowanych zębów stwierdzono u mieszkańców wsi. Przykładowo, średnia liczba zachowanych zębów w regionie łódzkim wyniosła 23,6 (12).

W badanej grupie osób nie stwierdzono osób bezzębnych. Według SOZ (5) odsetki bezzębnych na świecie w tej grupie wiekowej wynoszą od 1,0% do 28,0%. Zestawienie bezzębnych w różnych krajach podała Bołtacz-Rzepkowska (2).

Frekwencja próchnicy wyniosła 100%, brak było osób z całkowicie zdrowym uzębieniem. Wynik ten nie dziwi, ponieważ już u 18-latków frekwencja próchnicy wynosi 98,2% (7). Średnia liczba PUW wyższa była u kobiet 20,79 niż u mężczyzn 20,31. Niższa wartość średniej PUW u mężczyzn utrzymuje się od lat (1, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12).

Różnice istotne statystycznie występują w składowej W, która u mężczyzn wynosi 4,22, u kobiet 6,42. Większą liczbę zębów leczonych u kobiet potwierdza wskaźnik WLZ, który u kobiet wynosi 0,47, a u mężczyzn 0,31. Można więc powiedzieć, że większą liczbę zębów leczonych miały kobiety w regionie warszawskim. Jańczuk (7) w badaniach ogólnopolskich podaje liczbę PUW – 16,5, u mężczyzn 15,8 i kobiet 17,2. W woj. katowickim (10) PUW – 19,27, mężczyźni – 18,4, kobiety – 20,13, w woj. łódzkim (12) PUW – 20,55, mężczyźni 18,53, kobiety 22,57.

Z zestawienia powyższego wynika, że region warszawski jest jednym z regionów o najwyższej liczbie PUW w Polsce. Nie stwierdzono istotnych różnic w liczbie PUW i wskaźnika WLZ, w zależności od miejsca zamieszkania. Znamienne wyniki porównań otrzymano natomiast w poszczególnych składowych, to jest w składowej P i U. U osób o różnym wykształceniu, istotne różnice wystąpiły w składowej U i składowej W. W obu przypadkach na niekorzyść grupy osób z wykształceniem podstawowym. Zmniejsza się również wskaźnik leczenia zębów WLZ w miarę obniżania się poziomu wykształcenia. Zawód badanych okazał się również cechą silnie różnicującą.

Wg Country Profiles on Oral Health in Europe (5) wyższą liczbę PUW niż w regionie warszawskim obserwujemy w Danii – 22,0, Finlandii – 22,0 i Szwajcarii – 22,3, niższą w Niemczech – 16,7, na Węgrzech – 15,8, w Irlandii – 15,4, Holandii – 17,4, Norwegii – 8,1, Rumunii – 10,5, W. Brytanii – 19,0 i Jugosławii – 18,0.

U ogółu badanych odsetek zębów nie wymagających leczenia wyniósł 59,0%. Wyższy odsetek zębów nie wymagających leczenia stwierdzono u kobiet. Pośród mieszkańców różnych środowisk zamieszkania najwięcej zębów nie wymagających leczenia było u mieszkańców dużego miasta. Wśród osób o różnym wykształceniu najmniej potrzeb leczniczych stwierdzono w grupie osób o wykształceniu wyższym. Największe potrzeby dotyczyły leczenia zachowawczego zębów, co potwierdzają również inne badania (7, 8, 9, 12). Na drugim miejscu znalazły się potrzeby w zakresie uzupełnień protetycznych i na trzecim leczenie chirurgiczne.

1. Stan uzębienia mieszkańców regionu warszawskiego należy uznać za niezadowalający.

2. Widoczny jest wpływ płci na stan uzębienia. U mężczyzn obserwuje się mniejszą podatność na próchnicę oraz mniej zębów leczonych.

3. Istotne różnice w stanie uzębienia wystąpiły pomiędzy mieszkańcami różnych środowisk, w szczególności pomiędzy mieszkańcami miast i wsi.

4. Status społeczny jest cechą wysoce różnicującą mieszkańców regionu warszawskiego, mającą wpływ na stan uzębienia. Wraz ze wzrostem statusu społecznego, stan uzębienia jest lepszy.

5. Potrzeby lecznicze są duże, w szczególności w zakresie leczenia zachowawczego zębów.