Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Stomatologia 2/2001, s. 3-7
Teresa Bachanek, Mirosław Orłowski
Ocena stanu uzębienia i stomatologicznych potrzeb leczniczych u dzieci 12-letnich z byłego województwa chełmskiego
Evaluation of dental state and treatment needs of 12-years old children in Chełm district
z Katedry Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik Katedry: prof. AM dr hab. Teresa Bachanek
Próchnica jest chorobą społeczną, stwierdzaną u pacjentów w każdym wieku. Choroby społeczne to grupa chorób najczęściej przewlekłych, występujących masowo w powiązaniu z warunkami społecznymi ludności, w znaczny sposób obniżająca wartość biologiczną społeczeństwa i znacznie obniżająca jego ekonomikę. Zapobieganie i leczenie chorób społecznych wymaga dużych nakładów finansowych i kompleksowych posunięć organizacyjnych, profilaktycznych, oświatowych i promocji zdrowia (1, 2).
Celem pracy jest ocena stanu zdrowotnego uzębienia stałego u dzieci 12-letnich z byłego województwa chełmskiego, ze szczególnym uwzględnieniem kategorii potrzeb leczniczych i skuteczności leczenia zachowawczego.
MATERIAŁ I METODY
Badaniem objęto dzieci 12-letnie z dwu środowisk: małe miasto i wieś. Doboru grup wiekowych dokonano zgodnie z zaleceniami WHO. Dzieci uczęszczały do VI klasy szkoły podstawowej. W analizie statystycznej wykorzystano test X2 (Chi2) (wskaźniki struktury). Analizowano wpływ środowiska oraz wpływ płci na badaną cechę czy kategorię cech. Wartości cech takich jak: PUW, P, U, W, WL zaliczono do wskaźników nasilenia. Istotność różnic wskaźników nasilenia obliczono w zależności od środowiska oraz płci testem Z. W pracy przyjęto 5% ryzyko błędu wnioskowania (2).
WYNIKI
Na podstawie badania klinicznego oceniano stan uzębienia przy pomocy średniej liczby PUW. Wyniki z uwzględnieniem płci i środowiska przedstawiono w tabeli 1. Średnia liczba PUW łącznie dla chłopców i dziewczynek z miasta i wsi osiągnęła wartość 4,0. Wśród dziewczynek wartość średniej liczby PUW była wyższa i wynosiła 4,18, wśród chłopców 3,81. Uwzględniając miejsce zamieszkania, wyższą wartość średniej liczby PUW zanotowano w grupie dzieci z miasta 4,49 w porównaniu z grupą dzieci ze wsi 3,48. Różnica wartości średniej liczby PUW między miastem a wsią była wysoce istotna statystycznie p <0,001. Analizując wpływ środowiska na różnicę wartości średniej liczby PUW stwierdzono wysoce istotną różnicę p <0,001 w wartościach średniej PUW pomiędzy grupą dziewczynek z miasta 4,74 a grupą dziewczynek ze wsi 3,48. W grupie chłopców z miasta średnia PUW wynosiła 4,18.
Kategorie potrzeb leczniczych zestawiono w tabeli 2. Najczęściej obserwowaną kategorią potrzeb leczniczych było wypełnienie 1 powierzchni zęba, wśród 60,57% badanych dzieci 12-letnich. Najrzadziej obserwowano potrzebę wypełnień 2 i więcej powierzchni zęba – 2,29% badanych dzieci. Potrzebę leczenia endodontycznego zębów stwierdzono u 5,14% dzieci, a ekstrakcji zębów u 10,86% badanych dzieci.
Tabela 3 przedstawia procentowe potrzeby leczenia zachowawczego u dzieci 12-letnich.Ogółem 62,86% dzieci wymagało leczenia zachowawczego. Najwyższy odsetek potrzeb wynoszący 74% zanotowano wśród dziewczynek z miasta, najniższy wśród dziewczynek ze wsi – 45%, test?c2 wykazał wysoce istotną statystycznie różnicę wyników p <0,01. W grupie chłopców z miasta zanotowano potrzebę leczenia zachowawczego u 72,5% badanych, a w grupie chłopców ze wsi u 57,78%. Różnice były nieistotne statystycznie. W teście c2 obserwowano wysoce istotną różnicę pomiędzy grupą dzieci z miasta a dziećmi ze wsi p <0,01. Leczenia zachowawczego wymagało 51,76% dzieci ze wsi i 73,33% dzieci z miasta.
Tabela 1. Liczba PUW i średnia liczba PUW u dzieci 12-letnich z uwzględ-nieniem środowiska i płci.
PłećŚrodowiskonLiczba PUWŚrednia liczba PUWWpływ środowiska Wpływ płci 
Test ZpTest Zp
ChM401674,181,61 >0,10  
 W451573,49
DzM502374,742,97 <0,011,27>0,20
 W401393,480,04>0,97
ChM+W853243,81   1,21>0,22
Dz 903764,18  
Ch+DzM904044,493,34 <0,001  
 W852963,48
Ogółem 1757004,00    
Tabela 2. Odsetek dzieci 12-letnich w poszczególnych kategoriach potrzeb leczniczych.
Kategorie potrzeb leczniczychPłećMiasto Wieś Razem 
nf%nf%nf%
Wypełnienie 1 powierzchni Ch402870,00452555,56855362,35
Dz503672,00401742,50905358,89
Razem906471,10854249,4117510660,57
Wypełnienie 2 i więcej powierzchni Ch4012,504512,208522,35
Dz5012,004012,509022,22
Razem9022,208522,3517542,29
Leczenie endodontyczne Ch4025,004536,678555,82
Dz5024,004025,009044,44
Razem9044,408555,8817595,14
Ekstrakcje Ch40512,5045613,33851112,94
Dz50612,004025,009088,89
Razem901112,208589,411751910,86
Tabela 3. Odsetek dzieci 12-letnich wymagających leczenia zachowawczego zębów stałych z uwzględnieniem płci i środowiska.
PłećŚrodowiskonf%Wpływ środowiska Wpływ płci 
c2Pc2p
ChM402972,502,01 >0,15  
W452657,78
Dz M503774,007,86 <0,010,03>0,87
W401845,001,38>0,23
ChDz M+W855564,71   0,24>0,62
905561,11
Ch+DzM906673,338,71 <0,01  
W854451,76
Ogółem 17511062,86    
Tabela 4. Odsetek dzieci 12-letnich wymagających leczenia endodontycznego.
XPłećMiasto Wieś Razem 
nf%nf%nf%
1Ch4025,04524,448544,71
Dz5012,04025,09033,33
Razem9033,338544,7117574,0
2Ch400045008500
Dz5012,040009011,11
Razem9011,11850017510,57
3Ch40004512,228511,78
Dz500040009000
Razem90008511,1117510,57
Ogółem 9044,448555,8817595,14
Tabela 5. Odsetek 12-latków wymagających ekstrakcji zębów stałych z powodu próchnicy z uwzględnieniem środowiska i płci.
PłećŚrodowiskonf%Wpływ środowiska Wpływ płci 
c2pc2p
ChM40512,500,01 >0,90  
W45613,33
DzM50612,000,62 >0,430,01>0,94
 W4025,000,89>0,34
ChDzM+W851112,94   0,74>0,38
 9088,89
Ch+DzM901112,220,36 >0,55  
W8589,41
Ogółem 1751910,86    
Tabela 6. Wskaźnik leczenia wśród dzieci 12-letnich z uwzględnieniem płci i środowiska.
PłećŚrodwiskonWP+WWLWpływ środowiska Wpływ płci 
Test ZpTest Zp
ChM40801600,500,44 >0,65  
W45821530,54
Dz M501102210,502,14<0,040,03>0,95
W40921350,681,57>0,10
ChDz M+W851623130,52  0,84>0,38
 902023560,57  
Ch+DzM901903810,501,80  " 0,07  
W851742880,60
Ogółem 1753646690,55    
Tabela 7. Porównanie istotności różnic wskaźnika leczenia dla szczęki i żuchwy.
PłećN WP+WWLTest Zp
Ch 85Sz781670,471,32 >0,17
Ż841460,58
Dz 90Sz961920,501,80 " 0,07
Ż1061640,65
90Sz992090,470,75 >0,45
Ż911720,53
85Sz751500,502,35 <0,02
Ż991380,72
Ogółem 175Sz1743590,482,22 <0,03
Ż1903100,61
Odsetek dzieci wymagających leczenia endodontycznego z uwzględnieniem liczby zębów przedstawia tabela 4. W całej badanej grupie zanotowano 5,14% dzieci wymagających leczenia endodontycznego przynajmniej jednego zęba. Największy odsetek 4,71% dzieci ze wsi wymagało leczenia 1 zęba, w mieście odsetek dla tej kategorii wynosił 3,33%. W badanej grupie było jedno dziecko ze wsi z potrzebą leczenia kanałowego 3 zębów i jedno dziecko w mieście z potrzebą leczenia 2 zębów.
Procentowy rozkład potrzeby ekstrakcji zęba z uwzględnieniem środowiska i płci przedstawia tabela 5. Potrzebę ekstrakcji stwierdzono u 19 spośród 175 dzieci, co stanowi 10,86%. Odsetek ten wyniósł dla chłopców 12,50% i dla dziewczynek 12,0% z miasta oraz chłopców ze wsi 13,33%. Najniższy odsetek stwierdzono w grupie dziewczynek ze wsi 5,00%. Na podstawie otrzymanych wyników obliczono wskaźnik leczenia, wartości przedstawiono w tabeli 6. Wskaźnik leczenia określa skuteczność leczenia zachowawczego próchnicy. Wskaźnik ten przyjmuje wartość od 0 do 1. Przedział od 0-0,5 oznacza niewielką skuteczność leczenia, zbliżając się do 1 skuteczność wzrasta. Przy wskaźniku = 1 oznacza 100% skuteczność leczenia zachowawczego.
W badanej grupie 175 dzieci wskaźnik leczenia wynosił 0,55. Porównując wartość wskaźnika leczenia wśród dzieci ze względu na płeć stwierdzono zbliżoną wartość w grupie dziewczynek (0,57), i w grupie chłopców (0,52). Różnica była nieistotna statystycznie. Stwierdzono natomiast różnicę bliską istotności p ?" 0,07 porównując dzieci z miasta WL = 0,50 z grupą dzieci ze wsi WL = 0,60. Wskaźnik leczenia najwyższą wartość 0,68 osiągnął w grupie dziewczynek ze wsi, najniższą 0,5 w grupie dziewczynek z miasta. Różnica była wysoce istotna statystycznie p <0,04. W grupie chłopców ze wsi wskaźnik leczenia wynosił 0,54, w grupie chłopców miasta 0,50. Różnica była nieistotna statystycznie.
Tabela 7 przedstawia istotność różnic pomiędzy wartością wskaźnika leczenia w szczęce i żuchwie. W grupie chłopców nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic między szczęką WL=0,67 a żuchwą WL=0,58. Wśród dziewczynek różnice były bliskie istotności p"0,07, w szczęce wskaźnik leczenia wynosił 0,50, w żuchwie 0,65.W grupie dzieci ze wsi stwierdzono wysoce istotną różnicę między wskaźnikiem leczenia w szczęce WL=0,50, a wskaźnikiem w żuchwie WL=0,72 przy poziomie istotności p <0,02. W całej grupie dzieci wskaźnik leczenia w szczęce wynosił 0,49, w żuchwie 0,61. Różnica badana testem Z była wysoce istotna statystycznie p <0,03.
DYSKUSJA
Średnia liczba PUW oraz wartość jej składowych są podstawowymi wskaźnikami określającymi stan zdrowotny uzębienia. Dzięki jego uniwersalności możemy porównać pojedyncze osoby jak również całe środowisko czy populacje. Liczba PUW informuje nas o stanach patologicznych uzębienia, które są związane najczęściej z próchnicą zębów i jej skutkami. Nasilenie próchnicy zębów u dzieci 12-letnich wg Światowej Organizacji Zdrowia zawierające się w przedziale 0-1,1 określane jest jako bardzo niskie, od 1,2-2,6 jako niskie, od 2,7-4,4 jako umiarkowane, od 4,5-6,5 jako wysokie i 6,6 oraz powyżej jako bardzo wysokie (3).
Wartość średniej liczby PUW uzyskana dla województwa chełmskiego wyniosła 4,0 i mieści się w przedziale umiarkowanego nasilenia próchnicy. Jest to wartość niższa aniżeli średnia liczba PUW dla dzieci 12-letnich z obszaru Polski (4). Przeprowadzone w 1995 r. badania Lisieckiej określiły średnią liczbę PUW dla obszaru Polski na poziomie 4,3. W badaniach przeprowadzonych w 1995 r. wśród dzieci makroregionu lubelskiego Tomankiewicz uzyskał średnią liczbę PUW na poziomie 4,41 (5).
Wartości średnie PUW i jej składowe były wyraźnie zróżnicowane w zależności od miejsca zamieszkania. Porównanie średnich wartości PUW wskazuje na istotnie mniejszą intensywność próchnicy w grupie dzieci ze wsi 3,48 w porównaniu z grupą dzieci z miasta 4,49. Dla powyższych wartości stwierdzono wysoce istotną statystycznie różnicę p <0,001. Równie wysoką różnicę w intensywności próchnicy stwierdzono porównując grupę dzieci ze wsi PUW = 4,02 z grupą dzieci z małego miasta PUW = 4,81 makroregionu lubelskiego (5). Mniejszą intensywność próchnicy wśród dzieci ze wsi PUW = 4,35 w porównaniu z grupą dzieci z małego miasta PUW = 4,75 regionu województwa gdańskiego uzyskała również Adamowicz-Klepalska i wsp. (6).
W badaniach ogólnopolskich z 1995 r. Jańczuk stwierdza wyższą średnią PUW dla dzieci ze wsi (4,8) w porównaniu z grupą dzieci z małego miasta (4,4). Badając dzieci z województwa warszawskiego Janicha i wsp. stwierdzili wysoką intensywność próchnicy w małym mieście PUW = 6,3 i bardzo wysoką na wsi PUW = 7,8 (7).
Na podstawie otrzymanych wyników badań dla dzieci 12-letnich określono cztery kategorie potrzeb leczniczych: wypełnienie jednej powierzchni, wypełnienie dwu i więcej powierzchni, potrzebę leczenia kanałowego zębów i potrzebę ekstrakcji.
Największy odsetek 60,57% i posiadało potrzebę wypełnienia jednej powierzchni zęba, niewiele ponad 2% dzieci wymagało wypełnienia dwu i więcej powierzchni. Większe potrzeby leczenia zachowawczego zanotowano wśród chłopców 64,71% w porównaniu z dziewczynkami 61,11% i dużo większe (statystycznie istotne) w mieście 73,33% w porównaniu ze wsią 51,76% (tab. 2).
Odsetek dzieci wymagających leczenia zachowawczego z terenu województwa chełmskiego był znacznie niższy od uzyskanych wyników z województwa lubelskiego, gdzie potrzebę leczenia jednej powierzchni zęba wymagało 70% dzieci, a dwu i więcej aż 14% dzieci 12-letnich (5).
Bardzo wysoki odsetek dzieci wymagających leczenia dwu i więcej powierzchni zanotował w województwie piotrkowskim Szatko. Wypełnienia dwu i więcej powierzchni wymagało aż 42% dzieci (8). Na podstawie przeprowadzonych w 1994 r. badań dzieci na Węgrzech wynika, że potrzebę leczenia jednej powierzchni zęba miało 65,2% dzieci 12-letnich (9).
Trzeciej kategorii potrzeb tj. leczenia kanałowego zębów wymagało 5,14% dzieci. Znacząco wyższe wyniki uzyskali autorzy badając dzieci z województwa piotrkowskiego, gdzie u 13% dzieci stwierdzono potrzebę leczenia kanałowego zębów (8). Bardzo niski odsetek dzieci wymagających leczenia kanałowego stwierdzono w badaniach w województwie lubelskim. Tylko 0,56% dzieci wymagało leczenia kanałowego zębów (4).
Na terenie województwa chełmskiego stwierdzono znaczny odsetek (10,86%) dzieci wymagających ekstrakcji zębów z powodów powikłań po nie leczonej próchnicy. W mieście i na wsi odsetek był zbliżony i wynosił odpowiednio 12,22% i 9,41% (tab. 5). Bardzo wysoki odsetek (37%) dzieci wymagających ekstrakcji przynajmniej jednego zęba stwierdzono w badaniach w województwie piotrkowskim (8, 10).
Wskaźnik leczenia zachowawczego zębów (tab. 6) w badanej populacji dzieci z województwa chełmskiego osiągnął wartość 0,55 (w tym dla miasta 0,5, a dla wsi 0,6).
Zanotowane wartości wskaźnika leczenia z obszaru województwa chełmskiego są znacznie wyższe od uzyskanych przez Jańczuka w ogólnopolskich badaniach gdzie stwierdzono WL = 0,36, (w tym dla wsi 0,3, dla małego miasta 0,35) (1, 11).
W przeprowadzonych w 1995 r. badaniach 12-latków z województwa gdańskiego Adamowicz-Klepalska zanotowała następujące wartości wskaźnika leczenia: ogółem dla całej populacji WL = 0,21, dla wsi 0,15, dla małego miasta 0,21 (6).
Marczuk-Kolada i wsp. podają, że na terenie województwa białostockiego wskaźnik leczenia osiągnął wartość 0,26. Na wsi stwierdzono znacznie więcej zębów wypełnionych WL = 0,28 w porównaniu z małym miastem WL = 0,15 (12). W badaniach dzieci 12-letnich z makroregionu lubelskiego stwierdzono większą liczbę zębów wypełnionych u dzieci w małym mieście WL = 0,67 w porównaniu z dziećmi ze wsi WL = 0,46 (5).
Na podstawie przedstawionych wyników należy stwierdzić, że uzyskane wartości wskaźnika leczenia mówią o niezadowalającej opiece stomatologicznej wśród dzieci 12-letnich województwa chełmskiego. Są jednak lepsze od przedstawionych wyników badań z innych regionów Polski.
WNIOSKI
1. Wartość średniej liczby PUW uzyskana dla byłego województwa chełmskiego wynosząca 4,0 mieści się w przedziale umiarkowanego nasilenia próchnicy. Jest to wartość niższa aniżeli średnia liczba PUW dla dzieci 12-letnich z obszaru Polski 4,3.
2. Stwierdzona potrzeba leczenia zachowawczego u ponad 60% badanych dzieci oraz konieczność ekstrakcji zębów u 10,86% świadczy o braku planowej opieki stomatologicznej.
3. Wskaźnik leczenia statystycznie istotnie wyższy w grupie dzieci 12-letnich pochodzących ze wsi w porównaniu z miastem świadczy o lepszej opiece stomatologicznej dzieci ze szkół wiejskich.
Piśmiennictwo
1. Jańczuk Z.: Uzębienie polskich 12-latków w 2000 roku. Studium epidemiologiczno-prognostyczne. Medycyna 2000 1996, 57/58(VII):8-12. 2. Kanji Gopal K.: 100 statystikal testes. SAGE Publications London, Thousand Ooaks, New Dehli 1993. 3. Jańczuk Z.: Zapobieganie próchnicy zębów dzieci i młodzieży w Polsce a realizacja celów zdrowia WHO. Ocena aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Czas. Stomat. 1988, XLI, 1:8-13. 4. Lisiecka K.: Próchnica zębów u dzieci 12-letnich w Polsce w świetle badań epidemiologicznych przeprowadzonych w Polsce w latach 1987 i 1995.VIII Zjazd Sekcji Stom.,Dziecięcej PTS Lublin 1996. 64. 5. Tomankiewicz M.: Ocena stanu narządu żucia i potrzeb leczniczych dzieci 12-letnich z makroregionu lubelskiego. Rozprawa doktorska. Akademia Medyczna Lublin 1998. 6. Adamowicz-Klepalska B. i wsp.: Środowisko zamieszkania a choroba próchnicowa zębów stałych u dzieci i młodzieży w województwie gdańskim. Czas. Stomat. 1996, XLIX, 10:690-694. 7. Janicha J. i wsp.: Stan zdrowotny uzębienia stałego u dzieci 12-letnich z makroregionu Warszawy. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 4-1994/1-1995:12-14. 8. Szatko F., Boczkowski A.: Skuteczność systemu opieki stomatologicznej w Polsce. Instytut Medycyny Pracy, Łódź 1995. 9. Madlena M. Et al.: Cariologic and periodontal screening of childern aged 7, 12 and 14 years of age in Debrecen. Prevalence of caries and meed for treatment. Fogorv. Sz. 1994 Jun; 87(6):159-164.10. Wochna-Sobańska M. i wsp.: Ocena stanu uzębienia i stomatologicznych potrzeb zdrowotnych u dzieci 12-letnich w Łodzi i województwa piotrowskiego. Czas. Styom. 1993, XLVI:11-12, 740-743. 11. Jańczuk Z.: Uzębienie polskich dzieci w 2000 roku. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1996, 1, 13, 4-8. 12. Marczuk-Kolada G., Kierklo A.: Ocena działań leczniczych w województwie białostockim na podstawie wykładnika leczenia. Czas. Stomat. 1996, XLIX, 12:821-23.
Nowa Stomatologia 2/2001
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia