Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 2/2001, s. 24-25
Stephen J. Moss
Zależność między dietą, śliną i próchnicą butelkową u dzieci
International Dental Journal 1996, 46 (Supplement 1), 339-402
New York University, USA
Poznanie wzajemnych stosunków między dietą, fluorem i śliną pozwoli lepiej zrozumieć kliniczny fenomen, dlaczego próchnica atakuje specyficzne miejsca na powierzchni zębów. Ślina w stosunku do zębów spełnia taką samą rolę jak krew w tkankach organizmu człowieka.
Ślina – chroni tkanki twarde i miękkie przed wysuszeniem
– zwilża kęs pokarmowy, ułatwia żucie i połykanie, zapobiegając uszkodzeniom tkanek miękkich jamy ustnej i przełyku,
– przyspiesza oczyszczanie jamy ustnej z resztek pokarmowych i rozpuszcza cukier,
– enzymy zawarte w ślinie ułatwiają usuwanie nierozpuszczalnych węglowodanów w jamie ustnej,
– buforuje kwasy organiczne produkowane przez bakterie płytki,
– hamuje demineralizację i ułatwia remineralizację tkanek zęba przez zawarte w niej składniki mineralne,
– utrudnia wzrost bakterii i ich adhezję do tkanek zęba,
– zapobiega utracie składników mineralnych przez absorpcję białek w niej zawartych.
Ślina zawiera wapń i fosfor – główne składniki z których jest zbudowane szkliwo. Jeśli szkliwo zęba znajduje się w nasyconej kąpieli mineralnej odbywa się stała wymiana jonów wapnia i fosforu między szkliwem i śliną zęba. Wtedy składniki mineralne są obecne również w płynie płytki.
Pożywkę dla bakterii stanowi przyjmowany w posiłkach cukier i gotowana skrobia. Niektórzy sądzą, że przyjęta w pokarmach skrobia jest szybko przez enzymy śliny rozkładana do maltozy i glukozy. Jednak zarówno maltoza jak i glukoza są bezpośrednio metabolizowane przez bakterie płytki do kwasów organicznych o niebezpiecznym poziomie. Ostatnie badania wykazują, że bakterie płytki mogą produkty skrobiowe metabolizować bezpośrednio do kwasów organicznych przy pomocy amylazy ślinowej lub bez niej.
Trudno jest więc ocenić właściwości próchnicotwórcze pokarmu, ponieważ nawet niewielkie ilości cukru czy skrobi w pokarmie mogą prowadzić do zakwaszenia jamy ustnej. Nie można więc dzielić pokarmów na „dobre” i „złe” dla zębów. Przy ustaleniu diety w celu zapobiegania próchnicy, lekarz powinien ustalić trzy do czterech posiłków dziennie biorąc pod uwagę ich właściwości odżywcze.
Poznanie wzajemnych stosunków między śliną i dietą pomaga zrozumieć jak i dlaczego u niemowląt dochodzi do gwałtownej destrukcji siekaczy w szczęce, zwanej próchnicą butelkową (Baby Bottle Tooth Decay). Rodzaj śliny i drogi jej przepływu sprawiają, że siekacze szczęki u niemowląt stają się podatne na kolonizację bakterii. Ślina zwilża te zęby w niewielkim stopniu i pochodzi głównie z małych gruczołów ślinowych. Jest lepka i posiada niewielkie właściwości buforowe (tab. 1). Cukier w pokarmie z butelki czy w mleku matki stanowi pożywkę dla bakterii. Karmienie dziecka na żądanie stwarza sytuację, że pożywka jest bakteriom dostarczana bez przerwy. Sytuację pogarsza fakt, że niemowlęta więcej śpią niż osoby dorosłe, podczas gdy w czasie snu zmniejsza się wydzielanie śliny, a skład śliny różni się na niekorzyść od składu śliny osoby dorosłej. Zawartość immunoglobuliny IgA jest o połowę mniejsza niż u osoby dorosłej. Ponadto sytuację pogarsza fakt przekazywania dziecku własnych bakterii z jamy ustnej rodziców przez pocałunki, oblizywanie łyżeczki czy smoczka częste zaniedbania pielęgnacji jamy ustnej niemowlęcia.
Tabela 1. Wydzielanie śliny w relacji z próchnicą (wg. C. Daves 1994).
GruczołyPrzyusznePodszczękowe podjęzykoweMałe gruczoły ślinowe
Lepkośćbardzo niskaśredniabardzo wysoka
Nieorganiczny P.10,83,60,6
HCO31,02,20,0
Autor proponuje zmienić niesłuszną nazwę próchnicy wczesnej zwanej próchnicą butelkową (Baby Bottle Tooth Decay) na nazwę – próchnica spowodowana zaniedbaniem oczyszczania zębów (Tooth Clining Neglect).
Aby zapobiec próchnicy wczesnej rodzice powinni oczyszczać zęby dziecka z resztek pokarmowych zapobiegając w ten sposób kolonizacji bakterii. Gazę należy zwilżyć roztworem zawierającym związek fluoru, który zapobiega demineralizacji i wzmaga właściwości śliny do remineralizacji szkliwa zęba. Gazikiem zwilżonym w wodzie należy usunąć pozostałe na zębach resztki związku fluoru zapobiegając w ten sposób ich połknięciu. Koniecznie trzeba zrezygnować z karmienia dziecka z butelki czy piersią na żądanie. Rodzice dziecka powinni zadbać o higienę własnej jamy ustnej.
Opracowała M. Szpringer-Nodzak
Nowa Stomatologia 2/2001
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia