Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2001 » Stan uzębienia dzieci 7-letnich leczonych we wczesnym dzieciństwie dietą eliminacyjną z powodu nadwrażliwości pokarmowej

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Mamy sprzęt do ręcznej obróbki krawędzi i ślizgów - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Grażyna Marczuk-Kolada

Stan uzębienia dzieci 7-letnich leczonych we wczesnym dzieciństwie dietą eliminacyjną z powodu nadwrażliwości pokarmowej

The status of dentition in seven – year – old children with food allergy treated with an elimination diet in the early childhood

z Zakładu Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Białymstoku
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Wanda Stokowska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Zarys chorób wewnętrznych dla stomatologów

Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa

Ilustrowane kompendium endodoncji

Niepożądane reakcje pokarmowe (adverse food reaction) są to zaburzenia chorobowe występujące po spożyciu danego pokarmu (1, 2, 3, 4). Według Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) wyróżnia się dwie zasadnicze grupy niepożądanych reakcji nietoksycznych:

a) alergiczne reakcje pokarmowe (food allergy) – uwarunkowane przez swoiste mechanizmy immunologiczne,

b) nietolerancje pokarmowe (food intolerance) – uwarunkowane przez mechanizm inny niż swoista reakcja immunologiczna.

Omawiając powyższe patologie należy również wspomnieć o pokarmowych reakcjach pseudoalergicznych (PAR), których objawy kliniczne naśladują symptomatologię reakcji alergicznych. U ich podłoża leżą inne mechanizmy, wśród których wymienia się nieswoiste uwalnianie mediatorów, wrodzone lub wyzwolone farmakologicznie zaburzenia enzymatyczne, oddziaływanie farmakologiczne czynnych składników pożywienia np. amin biogennych.

Epidemiologiczna ocena częstości występowania niepożądanych reakcji pokarmowych jest skomplikowana, co powoduje duże rozbieżności w wynikach badań. Wynikająca przede wszystkim z nawyków żywieniowych, częstość występowania niepożądanych reakcji pokarmowych jest różna w różnych krajach i społeczeństwach. Za ważną przyczynę dolegliwości klinicznych, szczególnie u najmłodszych dzieci, uznaje się białka mleka krowiego (1, 2, 3, 4). Istnieje zgodność badaczy, iż nadwrażliwość na białka mleka krowiego jest dużym problemem klinicznym w populacji dziecięcej 0-3 lata. Częstość jej występowania ocenia się na 1,8-7,5% (1, 2, 3, 4).

Obserwacje kliniczne i przeprowadzone doświadczenia potwierdziły, że wszystkie frakcje białek mleka krowiego posiadają potencjalne właściwości uczulenia organizmu. Największą odpowiedzialność przypisuje się b-laktoglobulinie i kazeinie (1, 2, 3, 4). Zwykle jednak występuje nadwrażliwość na więcej niż jedną z frakcji głównych białek mleka krowiego. Rozpoznanie przez lekarza pediatrę nadwrażliwości pokarmowej stanowi podstawę do wprowadzenia diety eliminacyjnej, czyli czasowego lub stałego usunięcia z żywienia chorego dziecka szkodliwego lub źle tolerowanego pokarmu, z równoczesnym wprowadzeniem składników zastępczych o równoważnych wartościach odżywczych (1, 2, 3, 4, 5).

Z punktu widzenia stomatologii, dieta może usposabiać do występowania próchnicy najczęstszej choroby zębów lub jej zapobiegać. Biorąc pod uwagę fizjologię rozwoju uzębienia pojawiają się wątpliwości, czy eliminacja z diety dziecka pewnych składników pokarmowych ma wpływ na budowę twardych tkanek zębów, a co za tym idzie na ich podatność na próchnicę.

Celem niniejszej pracy była ocena stanu uzębienia dzieci 7-letnich, leczonych we wczesnym dzieciństwie dietą eliminacyjną z powodu nadwrażliwości na białka mleka krowiego oraz ich 7-letnich rówieśników spożywających mleko krowie i jego przetwory.

MATERIAŁ I METODY

Badania przeprowadzono w grupie 7-letnich dzieci, które we wczesnym dzieciństwie miały wdrożoną eliminację mleka krowiego. W celu uzyskania odpowiednich danych posłużono się dokumentacją Poradni Pediatrycznej obsługującej dzieci z jednego z osiedli w Białymstoku. Do badania jamy ustnej zakwalifikowano dzieci, które w bilansie rocznego dziecka posiadały adnotację o eliminacji z diety mleka krowiego z powodu objawów nadwrażliwości pokarmowej. Do oceny zakwalifikowano 27 dzieci, przy czym do badania zgłosiło się 19 dzieci, 11 dziewczynek i 9 chłopców (grupa A). Grupę kontrolną stanowili 7-letni podopieczni tej samej Poradni, nie posiadający w karcie adnotacji o zaleconej diecie (grupa B), również 11 dziewczynek i 9 chłopców.

Ocenę stanu uzębienia przeprowadzono w warunkach gabinetu stomatologicznego w sztucznym oświetleniu z użyciem zgłębnika i lusterka. W obu grupach A i B oceniono liczbę obecnych zębów stałych. Określono frekwencję próchnicy zarówno dla uzębienia mlecznego jak i stałego.

Do oceny intensywności próchnicy w zębach stałych zastosowano średnią liczbę PUW i PUWp oraz ich składowe P, U, W. Intensywność próchnicy w zębach mlecznych określano średnią PUW.

Wyniki badań zestawiono w tabelach. Analizę statystyczną przeprowadzono używając testu częstości Fishera, testu t-Studenta oraz testu U (Manna-Whitneya) przy poziomie istotności p <0,05.

WYNIKI

Tabela 1 obejmuje zestawienie materiału badawczego oraz średnią liczbę wyrżniętych zębów stałych u badanych dzieci. Wynika z niej, że więcej stałych zębów miały ogółem dzieci z grupy B (12, 20) niż z grupy A (11, 40). Porównując liczbę obecnych stałych zębów w zależności od płci, dziewczynki miały więcej zębów niż chłopcy, zarówno w grupie A jak i w grupie B. Różnice te były małe i nieistotne statystycznie.

Tabela 1. Zestawienie materiału badawczego i średnia liczba zębów stałych u badanych dzieci.

	Liczba badanych			Średnia liczba obecnych zębów stałych
	Dziewczęta	Chłopcy	Ogółem	Dziewczęta	Chłopcy	Ogółem
Grupa A	11	9	20	11,45	11,33	11,40
Grupa B	11	9	20	12,54	11,77	12,20

Tabela 2 przedstawia częstość występowania próchnicy w zębach stałych i mlecznych u badanych 7-latków. Z niniejszej tabeli wynika, iż frekwencja próchnicy zarówno w uzębieniu mlecznym jak i stałym była niższa w grupie A, czyli dzieci leczonych we wczesnym dzieciństwie dietą eliminacyjną. Łącznie odsetek dzieci z próchnicą zębów stałych wynosił 40,0% w grupie A i 70,0% dzieci w grupie B. W uzębieniu mlecznym 90,0% dzieci z grupy A miało zęby dotknięte próchnicą i 100,0% dzieci z grupy B. Oceniając częstość próchnicy w zależności od płci, mniejszy odsetek dziewczynek niż chłopców, w obu grupach badanych miał zęby objęte chorobą próchnicową. Z pozoru duże różnice we frekwencji próchnicy zębów stałych nie były istotne statystycznie.

Tabela 2. Frekwencja próchnicy w uzębieniu mlecznym i stałym w populacji badanych 7- letnich dzieci.

	Frekwencja próchnicy (%)
	zęby mleczne			zęby stałe
	Dziewczęta	Chłopcy	Ogółem	Dziewczęta	Chłopcy	Ogółem
Grupa A	27,27%	55,56%	40,00%	81,82%	100,00%	90,00%
Grupa B	66,63%	77,78%	70,00%	100,00%	100,00%	100,00%

Intensywność próchnicy w zębach stałych, w badanej populacji, określoną średnią liczbą PUW i jej składowymi (P, U, W) przedstawia tabela 3. Nieznamiennie większą intensywność próchnicy miały dzieci z grupy B (bez diety) – 1,50, niż dzieci z grupy A – 1,05. Zarówno dziewczynki jak i chłopcy z grupy A miały niższą wartość średniej PUW niż rówieśnicy z grupy B. Istnieją jednak różnice w rozkładzie składowych średniej PUW w populacji dziewcząt i chłopców w odniesieniu do grup badanych A i B. W przypadku populacji dziewczynek w grupie A średnie P(0,36) i W(0,36) były niższe niż w grupie B (odpowiednio 1,00 i 0,45). W populacji chłopców średnia liczba zębów z próchnicą (P) była większa w grupie A (1,11) niż w grupie B (0,88). Średnia W (zęby wypełnione) była dwukrotnie większa w grupie chłopców bez diety (0,66) niż z dietą (0,33). Średnia U (zęby usunięte) w obu grupach badanych A i B była równa 0. Wszystkie omawiane parametry nie wykazywały różnic istotnych statystycznie.

Tabela 3. Intensywność próchnicy (średnie PUW, P, U, W) w zębach stałych badanych 7-latków.

	Dziewczęta				Chłopcy				Ogółem
	x PUW	x P	x U	x W	x PUW	x P	x U	x W	x PUW	x P	x U	x W
Grupa A	0,72	0,36	0,00	0,36	1,44	1,11	0,00	0,33	1,05	0,70	0,00	0,35
Grupa B	1,45	1,00	0,00	0,45	1,55	0,88	0,00	0,66	1,50	0,95	0,00	0,55

Intensywność próchnicy określoną powierzchniowym wskaźnikiem PUWp i składowymi Pp, Up i Wp zestawiono w tabeli 4. Ogółem ilość powierzchni dotkniętych próchnicą (PUWp) była mniejsza w grupie A (1,40) niż w grupie B (1,60). W grupie A średnia wartość PUWp była niższa u dziewcząt (0,90) niż u chłopców (2,00). Podobne zależności występowały w grupie B – średnia PUWp u dziewcząt (1,54) była niższa niż u chłopców (1,66). Największa ilość powierzchni objętych próchnicą występowała u chłopców leczonych we wczesnym dzieciństwie dietą eliminacyjną (średnia 2,00). Pomimo różnic w średniej ilości powierz-chni dotkniętych próchnicą w obu grupach badanych, były one nieistotne statystycznie.

Tabela 4. Intensywność próchnicy (średnie PUWp, Pp, Up, Wp) w zębach stałych u badanych dzieci.

	Dziewczęta				Chłopcy				Ogółem
	x PUWp	x Pp	x Up	x Wp	x PUWp	x Pp	x Up	x Wp	x PUWp	x Pp	x Up	x Wp
Grupa A	0,90	0,36	0,00	0,54	2,00	1,66	0,00	0,33	1,40	0,95	0,00	0,45
Grupa B	1,54	1,00	0,00	0,54	1,66	0,88	0,00	0,77	1,60	0,95	0,00	0,65

Tabela 5 przedstawia intensywność próchnicy w zębach mlecznych wyrażoną średnią liczbą puw. Z przeprowadzonych badań wynika, że intensywność próchnicy w uzębieniu mlecznym była nieistotnie większa w grupie A (6,10) w porównaniu do grupy B (5,50). Analiza składowych tego wskaźnika wykazała iż w grupie A usunięto istotnie mniej zębów mlecznych (0,45) niż w grupie B (1,45) p <0,04. W grupie B było średnio mniej zębów z czynną próchnicą (2,20) niż w grupie A (2,60). Ilość wypełnionych zębów mlecznych była zaś nieznamiennie wyższa w grupie A (3,05) niż w grupie B (1,85). Największa intensywność próchnicy w zębach mlecznych występowała u chłopców leczonych w dzieciństwie dietą eliminacyjną i wynosiła 7,66. Była istotnie większa niż w populacji dziewcząt z tej samej grupy badanej p <0,03 oraz w stosunku do chłopców z grupy B (5,00) p <0,009. W populacji dziewcząt z grupy A nie usunięto żadnego zęba mlecznego, co istotnie różniło je od rówieśniczek z grupy kontrolnej (u = 1,81) p <0,01.

Tabela 5. Intensywność próchnicy w uzębieniu mlecznym w populacjach badanych 7-letnich dzieci.

	Dziewczęta				Chłopcy				Ogółem
	x puw	x p	x u	x w	x puw	x p	x u	x w	x puw	x p	x u	x w
Grupa A	4,81^⁽¹⁾	1,72	0,0₍₃₎	3,09	7,66₍₂₎	3,66	1,00	3,00	6,10	2,60	0,45₍₆₎	3,05
Grupa B	5,90	2,72	1,81₍₄₎	1,36	5,00₍₅₎	1,55	1,00	2,44	5,50	2,20	1,45₍₇₎	1,85

1-2 p <0,03

3-4 p <0,01

2-5 p <0,009

6-7 p <0,04

DYSKUSJA

Uzyskane wyniki badań są trudne do interpretacji. W polskiej i zagranicznej literaturze znalazłam nieliczne doniesienia (6, 7, 8) oceniające stan uzębienia dzieci z nietolerancją pokarmową. Poza różnicą w rozpoznaniu dotyczą one dzieci w innym wieku. Pojawiające się w literaturze zagranicznej publikacje Alvareza i wsp. (9, 10) omawiają stan uzębienia dzieci z niedożywieniem. Zgodnie z założeniem terapeutycznym, dieta eliminacyjna jest dietą zrównoważoną, a więc nie powinna prowadzić do stanów niedoborowych (1, 2, 3, 4, 5). Uzyskane w moich badaniach wyniki mogę porównać z wynikami badań epidemiologicznych prowadzonych w ostatnich latach w kraju.

Na jednego zbadanego w 1987 roku, podczas ogólnopolskich badań epidemiologicznych, przypadało średnio 8,5 zęba stałego, nieco więcej u dziewcząt (11, 12) niż u chłopców (8,1) (13). Badane przeze mnie dzieci 7-letnie miały przeciętnie więcej zębów stałych. Średnia ta u dzieci z grupy A wynosiła 11,40, a w grupie B 12,20. Bardziej zaawansowany proces ząbkowania stwierdziłam u dziewcząt niż u chłopców w obu grupach badanych, podobnie jak w badaniach ogólnopolskich i wśród dzieci regionu warszawskiego (13, 14).

Frekwencja próchnicy w uzębieniu stałym wynosiła w moich badaniach 40,0% (grupa A) i 70,0% (grupa B). U dzieci leczonych dietą eliminacyjną (grupa A) częstość występowania próchnicy była taka sama jak u 7-latków ze wsi z okolic Krakowa (15) i Tarnowa (16), wyższa niż u rówieśników w województwie warszawskim (14), ale niższa niż u dzieci lubelskich (17) i z okolic Bełchatowa (18).

Wśród badanych z grupy B próchnica zębów stałych dotyczyła 70,0% populacji. Podobna frekwencja próchnicy występowała w uzębieniu stałym u dzieci lubelskich z terenu o zawartości fluoru równej 0,1 mg/l (13), dzieci z okolic Bełchatowa (18) oraz niektórych szkół Krakowa. Wyniki innych autorów przedstawiają znacznie niższą częstość próchnicy (14, 15, 16).

W badaniach własnych stwierdziłam częstsze występowanie próchnicy w zębach stałych chłopców, niż dziewcząt w obu grupach badanych dzieci. Podobna zależność wystąpiła wśród 7-latków mieszkających w Bełchatowie (18). Inni autorzy wskazują na częstsze występowanie próchnicy w stałych zębach u dziewcząt niż u chłopców (12, 14, 15, 16).

Częstość występowania choroby próchnicowej w uzębieniu mlecznym była wysoka. U dzieci z grupy A dotyczyła ona 90,0% badanej populacji i 100,0% dzieci z grupy B. Podobną frekwencję próchnicy w uzębieniu mlecznym podają niektórzy autorzy (15, 17, 18). Najniższa częstość próchnicy (81,82%) stwierdzona w uzębieniu mlecznym dziewcząt z grupy A wskazuje na mniejsze rozprzestrzenianie się tej choroby u dziewcząt leczonych dietą eliminacyjną. Fakt ten jest trudny do interpretacji, zważywszy na to, że w większości badań uzębienie dziewcząt charakteryzowało się większą częstością próchnicy, z wyjątkiem dziewcząt 7-letnich z okolic Bełchatowa (18).

Intensywność próchnicy w stałych zębach u badanych 7-latków wynosiła 1,05 (grupa A) i 1,50 (grupa B). W grupie A, dzieci leczonych dietą eliminacyjną, jest ona niższa niż u rówieśników badanych w 1987 roku w ogólnopolskich badaniach epidemiologicznych. Intensywność próchnicy u mieszkających w Białymstoku 7-latków wynosiła wtedy 1,50 zęba (11, 13). Średnia PUW u badanych dzieci z grupy A ma wartość podobną do średniej krajowej (1,0), uzyskanej dla tej grupy wiekowej w badaniach ogólnopolskich w 1987 roku oraz jest identyczna jak u dzieci lubelskich pijących wodę o zawartości fluoru 0,8 mg/l (17). Jest niższa niż w badaniach Fetkowskiej-Mielnik i wsp. (8), ale wyższa niż w Poznaniu (19), województwie krakowskim (15) i warszawskim (14).

W moich badaniach dziewczęta zarówno z grupy A jak i grupy kontrolnej B, miały niższą wartość średniej PUW niż chłopcy. W większości publikacji (11, 12, 14, 20) autorzy wskazują na odwrotną zależność, większą średnią PUW u dziewcząt niż u chłopców. Podobne jak w moich badaniach wyniki uzyskała Ciesielska (15). Niższe wartości średniej PUW dotyczyły również dziewcząt ze wsi Ryglice z okolic Tarnowa (16) i wsi województwa łódzkiego (21).

Ocena elementów składowych średniej liczby PUW w moich badaniach wykazała, że u badanych dzieci nie wykonywano ekstrakcji zębów stałych, w związku z czym średnia U wynosiła 0. Podobne spostrzeżenia poczynili także inni autorzy (11, 14, 15, 16, 19), za wyjątkiem Jurczak, która oceniając stan uzębienia 7-letnich dzieci z wybranych szkół Krakowa uzyskała średnią wartość U równą 0,13. Większa średnia P (zębów z czynną próchnicą) niż średnia W (zębów wypełnionych), dotycząca obu grup badanych, charakteryzuje również populację 7-letnich dzieci z innych województw (11, 13, 14, 15). Świadczy o niedostatecznym zaspokojeniu potrzeb leczniczych w ocenianych populacjach i dotyczy, niestety, nie tylko badanych przeze mnie dzieci.

Intensywność próchnicy w zębach mlecznych była niepokojąco duża, wyższa w grupie A (6,10) niż w grupie B (5,50). Podobną intensywność próchnicy stwierdzono wśród 7-latków województwa krakowskiego (15) oraz wśród 7-latków zamieszkujących wsie województwa łódzkiego (21). Znacznie niższe średnie PUW dotyczyły 7-latków z województwa wrocławskiego oraz mieszkańców Łodzi i okolic (11, 24). Składowa U określająca ilość usuniętych zębów wynosiła 0,45 dla grupy A i była istotnie mniejsza niż w grupie B (1,45). Wartości tej średniej w porównaniu z wynikami innych autorów są dość wysokie (15, 19, 21). Składowe P i W średniej PUW u badanych dzieci miały podobne wartości, w przeciwieństwie do wyników innych badań, w których ilość zębów z czynną próchnicą przyjmowała wysokie wartości (15, 19, 21). Fakt ten źle świadczy o skuteczności opieki stomatologicznej w badanych populacjach.

Przeprowadzone badania nie dały jednoznacznej odpowiedzi, czy stosowana w dzieciństwie dieta eliminacyjna ma wpływ na stan uzębienia leczonych dzieci. Uzębienie stałe dzieci leczonych dietą eliminacyjną charakteryzowało się mniejszą frekwencją i podatnością zębów na próchnicę niż rówieśników z grupy kontrolnej. W uzębieniu mlecznym intensywność próchnicy była wyż-sza w grupie A niż B.

Powyższe wyniki sugerują, że mineralizacja twardych tkanek zębów dzieci, u których w dzieciństwie wdrożono eliminację mleka krowiego, nie jest gorsza niż u dzieci z grupy kontrolnej. W celu ostatecznego rozstrzygnięcia problemu wskazane jest prowadzenie dalszych rozszerzonych badań w różnych grupach wiekowych.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Modelarstwo i rysunek w protetyce stomatologicznej

Stomatologia zachowawcza tom 2

Periodontologiczno implantologiczna chirurgia plastyczna

Piśmiennictwo

1. Alergia i nietolerancja pokarmowa. Stanowisko Polskiej Grupy Ekspertów. Sympozjum 97/1, Oficyna Wydawnicza Unimed 1997. 2. Kaczmarski M., i wsp.: Alergia i nietolerancja u dzieci. Rola diety eliminacyjnej. Alergia, Astma, Immunologia, 1996, 1, 7-11. 3. Kurs CMKP: Standaryzacja zasad zapobiegania i leczenia alergii i nietolerancji pokarmowej w Polsce. Postępy Nauk Med., Unimed, 1998, 1. 4. Socha J.: Alergie i nietolerancje pokarmowe. Klinika Pediatr., 1997, 5, 5, 34-39. 5. Wasilewska J., Kaczmarski M.: Trudności i pomyłki w rozpoznawaniu nadwrażliwości pokarmowej. Klinika Pediatryczna, 1998, 8, 2, 207-209. 6. Andersson-Wenckert J., Blomgnist H. et al.: Oral health in coeliac disease and cow´s milk protein intolerance. Swed. Dent. J. 1984, 8, 9-14. 7. Lisiewicz-Dyduch J. i wsp.: Ocena stanu uzębienia mlecznego u dzieci z nietolerancją mleka krowiego. Czas. Stomat., 1994, XLVII, 9, 579-582. 8. Łuczaj-Cepowicz E., Milewska R.: Stan uzębienia mlecznego u dzieci z nietolerancją mleka krowiego. (Doniesienie wstępne). Przegl. Stomat. Wieku Rozwoju., 1998, 2/3, 49-51. 9. Alvarez J.: Nutrition, tooth development and dental caries. Am. J. Clin. Nutr., 1995, 61 (suppl.), 4103-4165. 10. Alvarez J.: Chronic malnutrition, dental caries and tooth exfoliation in Peruvian children aged 3-9 years. Am. J. Clin. Nutr., 1988, 48, 368-72. 11. Jańczuk Z. i wsp.: Epidemiologia chorób narządu żucia populacji polskiej. Czas. Stomat., 1991, XLIV, 6, 389-395. 12. Jurczak A.: Dwuletnia obserwacja występowania próchnicy u dzieci wybranych szkół Krakowa. Przegl. Stomat. Wieku Rozwoj. 1996-1997, 4/1, 9-12. 13. Stan narządu żucia polskiej populacji. PAM, Szczecin 1990. 14. Szpringer-Nodzak M. i wsp.: Stan uzębienia stałego u dzieci 7-letnich w Warszawie i województwie warszawskim. Czas. Stomat., 1990, XLIII, 1, 7-10. 15. Ciesielska M. i wsp.: Stan uzębienia dzieci sześcio- i siedmioletnich zamieszkałych na terenie województwa krakowskiego. Czas. Stomat., 1997, L, 8, 548-555. 16. Turski J.: Ocena stanu uzębienia stałego dzieci wiejskich w wieku 7, 10, 12 i 14 lat z okolic Tarnowa. Stomat. Współcz., 1999, 3, 8-15. 17. Kamińska K.: Wpływ wody fluorkowanej na stan uzębienia u 6 i 7-letnich dzieci lubelskich. Czas. Stomat., 1988, XLI, 12, 751-755. 18. Badzian-Kobos K. i wsp.: Ocena stanu uzębienia i stomatologicznych potrzeb zdrowotnych dzieci w wieku od 7 do 17 lat z terenu inwestycji górniczo-energetycznej Bełhatów. Czas. Stomat., 1987, XL, 1, 19-25. 19. Stopa J. i wsp.: Próchnica zębów u dzieci w wieku 7 i 12 lat zamieszkałych na terenie województwa poznańskiego. Czas. Stomat., 1990, XLIII, 9, 525-531. 20. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.: Ocena uzębienia oraz analiza dynamiki próchnicy zębów stałych u dzieci z Lublina. Czas. Stomat., 1986, XXXIX, 6, 361-364. 21. Wochna-Sobańska M. i wsp.: Próchnica zębów u dzieci w wieku 6, 7, 12 i 18 lat zamieszkałych w Łodzi oraz małym miasteczku i wsiach województwa łódzkiego. Przegl. Stomat. Wieku Rozwoj., 1995, 3/4, 28-30.

Nowa Stomatologia 3/2001
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2001:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt