Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2001, s. 28-30
Maria Danuta Pospieszyńska
Zmiany w uzębieniu dziewcząt z zespołem Turnera
The changes in dentition in girls with Turner Syndrome
z Zakładu Ortodoncji Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej
im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
p.o. Kierownika Zakładu: prof. dr hab. Maria Borysewicz-Lewicka
Zespół Turnera powstaje u kobiet w następstwie braku, mozaicyzmu, bądź aberracji strukturalnej chromosomu X (1).
Henry Turner opublikował po raz pierwszy kliniczny opis tego zespołu w 1938 roku i do jego objawów zaliczył: niskorosłość, infantylizm płciowy, krótką płetwistą szyję i koślawe łokcie (2). Od tego czasu, dzięki spostrzeżeniom wielu innych badaczy, lista objawów zespołu Turnera znacznie się wydłużyła. Zwrócono także uwagę na występowanie zmian w jamie ustnej i w uzębieniu (3, 4). W 1965 roku Filipsson i wsp. wykazali na podstawie pomiarów wysokości koron i długości korzeni zębów, że są one węższe i krótsze, niż zwykle (5). Spostrzeżenie to potwierdzili Gorlin i wsp., a w nowszych czasach Midtbo i Halse, którzy na podstawie wyników pomiarów, przeprowadzonych na zdjęciach pantomograficznych 33 pacjentek z zespołem Turnera, wykazali znamienną redukcję wysokości koron i długości korzeni zębów siecznych, kłów i przedtrzonowych. Ponadto spostrzegali także często u tych pacjentek dwukorzeniowe dolne drugie zęby przedtrzonowe (6, 7).
W Polsce badanie budowy morfologicznej zębów stałych w zespole Turnera przeprowadzili Kusiak i wsp. którzy potwierdzili występowanie mikrodoncji głównie w grupach zębów przedtrzonowych i trzonowych (8).
Celem mojej pracy jest przedstawienie innych jeszcze zmian w morfologii zębów stałych u chorych z zespołem Turnera, które miałam możność spostrzegać podczas badania zaburzeń w zgryzie i we wzroście twarzowej części czaszki u tych chorych (9).
Materiał stanowiło 31 dziewcząt z zespołem Turnera w wieku od 11 do 23 lat, w tym 15 z kariotypem 45,X, dziewięć z kariotypem mozaikowym, dwie z aberracjami strukturalnymi chromosomu X i 5 dziewcząt z nieoznaczonym kariotypem, w których fenotypie występowały objawy, typowe dla zespołu Turnera.
Grupa kontrolna składa się z 73 dziewcząt w wieku od 14 do 23 lat.
Zmiany w uzębieniu rozpoznawano za pomocą śródustmego badania klinicznego oraz badania pantomograficznego.
Tabela 1. Zmiany w uzębieniu dziewcząt z zespołem Turnera.
Rodzaj zmianyZespół TurneraGrupa kontrolnaTest U - GaussaPoziom istotności
L = 31L = 73
Małe korony zębów122U-4,9P <0,05
Krótkie korzenie zębów100U - 5,0P <0,05
Aktywny kształt koron zębów90U - 4,0P <0,05
Zbielenie szkliwa30U - 2,6P <0,05
Nadżerki szkliwa61U - 3,3P <0,05
Wyniki przedstawia tabela 1. Podobnie jak wymienieni wcześniej autorzy, najczęściej, bo u 22 dziewcząt z zespołem Turnera spostrzegałam małozębie. Dość często, bo u 9 dziewcząt, rozpoznałam inne jeszcze zmiany w morfologii zębów. Były to zmiany w kształcie koron górnych zębów przednich, które wyrażały się u 5 dziewcząt obecnością zagłębienia na brzegu siecznym jednego z siekaczy (ryc. 1), u dwóch nierównością koron (ryc. 2) i u pozostałych dwóch obecnością dodatkowych tworów szkliwnych na ich wargowej powierzchni (ryc. 3, 4).
Ryc. 1. Śródustna fotografia pacjentki A.F. lat 17 z kariotypem 45, X/46, X, i (Xq). Widoczne zagłębienie na brzegu siecznym górnego przyśrodkowego zęba siecznego, a także białe plamy na szkliwie obydwóch przyśrodkowych siekaczy.
Ryc. 2. Śródustna fotografia pacjentki M.L. lat 16 z kariotypem 45, X. Prawy górny przyśrodkowy siekacz szerszy od lewego o 0,1mm z płytkim zagłębieniem na brzegu siecznym. Boczny lewy siekacz pozbawiony przyśrodkowego kąta wykazuje nadżerkę szkliwa.
Ryc. 3. Śródustna fotografia pacjentki A.D. lat 18 z kariotypem 45, X. Na wargowej powierzchni górnego bocznego siekacza lewego widoczne podłużne wypuklenie szkliwa, które na przyśrodkowych siekaczach i na lewym kle wykazuje ponadto wyraźne nadżerki.
Ryc. 4. Śródustna fotografia pacjentki A.K. lat 11 z kariotypem 45, X. Lewy górny kieł i pierwszy ząb przedtrzonowy posiadają atypowe guzki. Widoczne także zbielenie szkliwa brzegów siecznych przyśrodkowych siekaczy.
Równie często, bo także u 9 dziewcząt, rozpoznałam zmiany w szkliwie zębów. Objawiały się one u trzech dziewcząt jego mniej lub bardziej rozległym zbieleniem, a u sześciu występowaniem hipoplazji (ryc. 5). U czterech dziewcząt hipoplazja szkliwa obejmowała znaczną część powierzchni koron zębów przednich (ryc. 6).
Ryc. 5. Śródustna fotografia pacjentki M.K. lat 15, z kariotypem 45, X, 9qh+. Na przyśrodkowych górnych zębach siecznych widoczne nadżerki szkliwa, a na brzegu siecznym bocznego lewego siekacza wyraźne zagłębienie.
Ryc. 6. Śródustna fotografia pacjentki S.C. lat 20, z kariotypem 45, X. Wydatna hipoplazja szkliwa.
Przedstawione wyniki nie tylko potwierdzają spostrzeżenia innych autorów o bardzo częstym występowaniu mikrodoncji u chorych z zespołem Turnera, lecz także wskazują na powstawanie u tych chorych innych nieprawidłowości w kształcie zębów, zwłaszcza siecznych. Ponadto, częste występowanie zmian w szkliwie przemawia za wpływem braku chromosomu X na niedostateczne wykształcenie się tej tkanki zębowej, na co zwrócili po raz pierwszy uwagę Alvesalo i Tammisalo w 1981 roku (10).
Piśmiennictwo
1. Ford C.E. et al.: A sex – chromosome anomaly in case of gonadal dysgenesis (Turner´s Syndrome) – Lancet 1959, 1:711-713. 2. Turner H.: A syndrome of infantylism, congenital webbed neck and cubitus valgus. – Endocrinology 1938, 23:566-574. 3. Gorlin R.J. et al.: Effect of X-chromosome aneuploidy on jaw growth. – Journal of Dental Research 1965, 44:269-282. 4. Horowitz S.L., Morishima A.: Palatal abnormalities in the syndrome of gonadal dysgenesis and its variants and in Noonan´s syndrome. – Oral Surg. 1974, 38:839-844. 5. Filipsson R. et al.: Time of eruption of the permanent teeth, cephalometric and tooth measurement and suphation factor activity in 45 patients with Turners syndrome with different types of X hromosome aberrations. – Acta Endocrinologica 1965, 48:91-113. 6. Midtbo M., Halse A.: Root length, crown height and root morphology in Turner syndrome, Stockholm 1993, Abstracts, 24 7. Midtbo M., Halse A.: Rooth length, crown height and root morphology in Turner syndrome. – Acta Odontol. Scand. 1994, 52:303-314. 8. Kusiak A. i wsp.: Nieprawidłowości budowy morfologicznej zębów stałych u osób z zespołem Turnera z różnymi aberracjami chromosomu X.-Czas. Stomat. 2000, LIII, 10:608-614. 9. Pospieszyńska M., Korman E.: Nieprawidłowości narządu żucia w zespole Turnera. Endokrynologia, Diabetologia i Choroby Przemiany Materii Wieku Rozwojowego. 1998, 4, 1:39-43. 10. Alvesalo L., Tammisalo E.: Enamel thickness in 45, X females permanent teeth. Am. J. Hum. Genet. 1981, 33:464-469.
Nowa Stomatologia 4/2001
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia