Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2001, s. 38-42
Wojciech Popowski1, Paweł Plakwicz1, Piotr Wieczorek1,
Piotr Wychowański1, Barbara Juszczyk-Popowska2
Stan i potrzeby lecznicze przyzębia osób dorosłych w wieku 35-44 lat, zamieszkałych w regionie warszawskim – badania porównawcze
Periodontal status and treatment needs of 35-44 years old population living in the region of Warsaw – comparison study
1z Zakładu Chirurgii Stomatologicznej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Zakładu: dr hab. med. Andrzej Wojtowicz
2były kierownik Zakładu Chirurgii Stomatologicznej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie
W 1987 roku podjęte zostały badania epidemiologiczne chorób i wad narządu żucia wybranych grup populacji polskiej. Badania prowadzone były pod patronatem Światowej Organizacji Zdrowia. Osiem lat później w 1995 r. badania zostały powtórzone. Zastosowany schemat badań opracowany przez ŚOZ zapewnił jednolitość metod badawczych i kryteriów oceny, co pozwoliło na uzyskanie porównywalnych wyników badań (1, 2, 3, 4, 5).
Praca niniejsza ma na celu dokonanie porównania stanu zdrowia i potrzeb leczniczych przyzębia u osób w wieku 35-44 lat, zamieszkałych w regionie warszawskim, na podstawie przeprowadzonych badań w roku 1987 i 1995.
Materiał i metody
Zbadano stan przyzębia grupy osób w wieku 35-44 lat zamieszkałych w Warszawie, Sulejówku oraz wsi Wiązowna, według schematu epidemiologicznego – duże miasto, małe miasto i wieś. Miejscowości te zostały wybrane losowo, w każdej z nich również na drodze losowej wybrano do badania po 30 mężczyzn i 30 kobiet. W 1995 roku losowana była jedynie grupa badanych osób, miejscowości w których prowadzono badania pozostały te same.
Badania prowadzone były w gabinecie stomatologicznym, przy sztucznym oświetleniu, przez lekarzy przeszkolonych w technice badania. Do badania przyzębia został użyty zgłębnik WHO-621. Do oceny stanu przyzębia zastosowano wskaźnik potrzeb leczniczych przyzębia CPITN. Wyniki badań rejestrowane były na kartach WHO Oral Health Assessment From-1986. Uzyskane wyniki obrazujące stan zdrowia przyzębia porównane zostały w zależności od płci i miejsca zamieszkania badanych i opracowane statystycznie przy użyciu testów, dla frakcji t-Studenta.
Wyniki
Porównanie odsetka osób z najwyższymi wartościami kodów CPITN przedstawiono w tabeli 1. Z porównania tego wynika, że w okresie 8 lat wystąpiły widoczne zmiany w stanie zdrowia przyzębia, w badanej grupie osób. Zmiany te dotyczą niewielkiego wzrostu odsetka osób ze zdrowym przyzębiem o 1,2% i krwawieniem z dziąseł o 3,9% w 1995 roku i zmniejszeniem odsetka osób z kamieniem nazębnym o 27,8%. Niepokojąco natomiast wzrosły odsetki osób z kieszonkami płytkimi o 13,3% i kieszonkami głębokimi o 9,4%. Za wyjątkiem porównań odsetka osób ze zdrowym przyzębiem, pozostałe porównania są wysoce istotne statystycznie p> 0,01 (ryc. 1).
Tabela 1. Stan i potrzeby lecznicze przyzębia, odsetki osób z maksymalną oceną CPITN.
RokLiczba badanychOdsetki osób z najwyższą wartością kodów CPI Kategorie potrzeb leczniczych TN
w % 
0
zdrowe przyzębie
1
tylko krwawienie
2
kamień nazębny
3
kieszonki 4-5 mm
4
kieszonki > 6 mm
TN1TN2TN3
19871802,2**0,0**52,8**36,1**8,9**0,0**88,9**8,9**
19951803,4**3,9**25,0**49,4**18,3**3,9**74,4**18,3**
* wyniki istotne statystycznie,
** wyniki wysoce istotne statystycznie.
Ryc. 1. Porównanie stanu przyzębia CPI w odsetkach.
Porównując potrzeby lecznicze przyzębia stwierdzamy, że najwyższe odsetki badanych zarówno w 1987 r. jak i 1995 r. stanowiły osoby z potrzebami leczniczymi w kategorii TN2. W 1987 roku odsetek ten wynosił 88,9%, a w 1995 r. 74,4%, zmniejszył się więc o 14,5%. Natomiast wyraźnie zwiększyły się odsetki osób w kategorii specjalistycznych potrzeb leczniczych TN3 z 8,9% do 18,3% w 1995 roku, a więc o 9,4%. Porównania te są wysoce istotne statystycznie, p> 0,01 (ryc. 2).
Ryc. 2. Potrzeby leczenia przyzębia TN w %.
Tabela 2. Stan i potrzeby lecznicze przyzębia, odsetki osób z maksymalną oceną CPITN według płci.
RokLiczba badanychOdsetki osób z najwyższą wartością kodów CPI Kategorie potrzeb leczniczych TNw % 
0
zdrowe przyzębie
1
tylko krwawienie
2
kamień nazębny
3
kieszonki 4-5 mm
4
kieszonki > 6 mm
TN1TN2TN3
1987Mężczyźni 90 1,10,042,7**46,110,1**0,088,8**10,0*
19950,03,327,0**46,123,6**3,373,1**23,6*
1987Kobiety 60 2,20,0*62,9**27,0**7,90,0**89,9*7,9
19956,74,4*23,3**52,2**13,34,4**75,6*13,3
* wyniki istotne statystycznie,
** wyniki wysoce istotne statystycznie.
Analizując stan i potrzeby lecznicze przyzębia u mężczyzn i kobiet (tab. 2), obserwujemy spadek odsetka mężczyzn ze zdrowym przyzębiem w 1995 roku i wzrost odsetka kobiet z 2,2% do 6,7% w 1995 roku. Obserwujemy znaczący spadek zarówno u mężczyzn jak i kobiet w występowaniu kamienia nazębnego o 15,7% u mężczyzn i 39,0% u kobiet, p> 0,01. Jednocześnie obserwujemy wzrost odsetka kieszonek płytkich u kobiet o 25,2% i kieszonek głębokich u mężczyzn o 13,5%, p> 0,01 (ryc. 3).

Ryc. 3. Stan przyzębia CI w odsetkach u mężczyzn i kobiet.
Porównując potrzeby lecznicze przyzębia u mężczyzn i kobiet widoczna jest wspólna dla obojga płci prawidłowość. W 1995 roku wzrasta odsetek osób w kategorii potrzeb TN1 i TN3, maleje zaś w kategorii potrzeb leczniczych TN2. Potwierdza to tendencję, która wystąpiła w całej grupie badanych (ryc. 4).

Ryc. 4. Potrzeby lecznicze przyzębia TN w % u mężczyzn i kobiet.
Porównanie stanu i potrzeb leczniczych przyzębia u osób zamieszkałych w dużym mieście, małym mieście i na wsi, przedstawione w tabeli 3, wskazuje na wzrost odsetka osób ze zdrowym przyzębiem jedynie wśród mieszkańców miast. Odsetek osób z krwawieniem z dziąseł wzrósł we wszystkich badanych miejscowościach, różnice te nie są istotne statystycznie.
Tabela 3. Stan i potrzeby lecznicze przyzębia, odsetki osób z maksymalną oceną CPITN według miejsca zamieszkania.
RokLiczba badanychOdsetki osób z najwyższą wartością kodów CPI Kategorie potrzeb leczniczych TNw % 
0
zdrowe przyzębie
1
tylko krwawienie
2
kamień nazębny
3
kieszonki 4-5 mm
4
kieszonki > 6 mm
TN1TN2TN3
1987Duże miasto 60 1,70,044,1*37,316,90,081,416,9
19953,33,323,3*50,020,03,373,320,0
1987Małe miasto 603,40,062,7**27,1*6,80,089,8*6,8
19956,73,330,0**46,7*13,33,376,7*13,3
1987Wieś 0,00,051,7**45,03,3**0,096,7**3,3**
19950,05,122,0**50,822,0**5,172,8**22,0**
* wyniki istotne statystycznie,
** wyniki wysoce istotne statystycznie.
Odsetki osób z kamieniem nazębnym istotnie statystycznie zmniejszyły się u mieszkańców wszystkich miejscowości. Wzrost odsetka osób z kieszonkami płytkimi i głębokimi stwierdzono u mieszkańców wszystkich środowisk zamieszkania, w przypadku kieszonek płytkich wynik istotny statystycznie odnotowano u mieszkańców małego miasta, w przypadku kieszonek głębokich u mieszkańców wsi (ryc. 5).


Ryc. 5a, b, c. Stan przyzębia CPI w odsetkach u mieszkańców dużego miasta, małego miasta i wsi.
Porównanie potrzeb leczniczych u osób z poszczególnych miejscowości nie odbiega od ogólnej tendencji, widocznej przy porównaniu całej grupy badanej (ryc. 6).


Ryc. 6a, b, c. Potrzeby lecznicze przyzębia TN w % u mieszkańców dużego miasta, małego miasta i wsi.
Przynajmniej trzy zdrowe sekstanty stwierdzono u 5,6% badanych osób w 1987 r. i u 15,5% badanych w 1995 r.
Omówienie wyników i dyskusja
Z przedstawionych danych wynika, że na przestrzeni 8 lat wystąpiły znaczące różnice w stanie zdrowia przyzębia u mieszkańców regionu warszawskiego w wieku 35-44 lat, w większości na niekorzyść badanych w 1995 roku. Wprawdzie w 1995 roku obserwujemy niewielki wzrost odsetka osób ze zdrowym przyzębiem, ale jednocześnie obserwujemy wyraźny wzrost odsetka osób z kieszonkami głębokimi, a więc z daleko zaawansowanymi zmianami w przyzębiu, wymagającymi specjalistycznego leczenia. Przynajmniej trzy zdrowe sekstanty stwierdzamy u 5,5% osób w 1987 r. i 15,5% w 1995 r. W badaniach ogólnopolskich również widoczna jest tendencja wzrostowa, 7,1% badanych miało trzy zdrowe sekstanty w 1987 r., w 1995 r. już 19,7% (1). Według Country Profiles on Oral Health in Europe (6) co najmniej trzy zdrowe sekstanty stwierdzono u 30,0% mieszkańców Finlandii, 0,4% Holandii, 11,4% Niemiec, 75,0% Norwegii, 26,0% Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii.
Plany strategiczne ŚOZ zakładają poprawę stanu zdrowia jamy ustnej, w tym i stanu zdrowia przyzębia (6, 7). Czy poprawa ta jest rzeczywiście obserwowana, trudno jednoznacznie odpowiedzieć, raczej nie, a jeśli to bardzo powoli. Bartold i wsp. (8) na podstawie długoletnich obserwacji stwierdzają, że u około 10% populacji występują daleko zaawansowane zmiany w przyzębiu. Pokrywa się to w zasadzie z obserwacjami innych badaczy (2, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 18). Jako przyczyny powolnego wzrostu chorób przyzębia wymieniane są:
– wzrost odsetka osób powyżej 50 roku życia z naturalnym uzębieniem (11),
– zła higiena jamy ustnej w młodym wieku (13),
– trudności w leczeniu zaawansowanych zmian (10, 16),
– ograniczony zakres leczenia chorób przyzębia przez ogólnie praktykujących stomatologów (16), jako przyczyny tego zjawiska podawane są: niskie ceny zabiegów periodontologicznych, niedostateczne wyszkolenie ogólne praktykujących stomatologów w metodach leczenia chorób przyzębia oraz brak świadomości potrzeby leczenia w tym zakresie u samych pacjentów,
– znaczący wpływ na stan zdrowia przyzębia ma standard bytowania.
Prowadzone badania epidemiologiczne w ostatnich latach wskazują na wzrost utraty zębów z powodu chorób przyzębia (18, 19, 20, 21). Może to być wynikiem narastania cięższych postaci chorób przyzębia.
Na powstanie i przebieg chorób przyzębia wpływa wiele czynników wewnątrz- i zewnątrzustrojowych. Czynniki wewnątrzustrojowe – genetyczne – powodują modyfikację procesów zapalnych, zaburzenia ilościowe i jakościowe granulocytów obojętnochłonnych (22). Czynniki zewnątrzustrojowe to stosowanie różnego rodzaju używek (palenie tytoniu, picie alkoholu), nawyki żywieniowe, zła higiena jamy ustnej, stresujący tryb życia. Konieczność zmiany trybu życia, zmiana przyzwyczajeń, są niekiedy trudne do zaakceptowania przez pacjentów. Tym ważniejsza jest profilaktyka już w młodym wieku, polegająca na przestrzeganiu zasad higieny jamy ustnej, tak aby w wieku dorosłym, gdy czas oddziaływania i liczba niekorzystnych czynników wzrastają, można było oczekiwać zmniejszenia występowania chorób przyzębia.
Wnioski
1. W 1995 roku zaobserwowano nieznaczne pogorszenie stanu zdrowia przyzębia. Wpłynął na to wzrost odsetka osób z kieszonkami płytkimi i głębokimi.
2. Widoczny jest wyraźny wpływ płci i miejsca zamieszkania na stan zdrowia przyzębia. Odsetek osób z kieszonkami głębokimi istotnie wzrósł w 1995 r. w męskiej części populacji oraz u mieszkańców wsi. Wzrost odsetka osób z kieszonkami płytkimi spowodowany był głównie wzrostem tych zmian u kobiet oraz u mieszkańców małego miasta.
3. W 1995 roku w populacji regionu warszawskiego zmniejszyły się potrzeby w kategorii TN2, spowodowane to było zmniejszeniem się odsetka osób z kamieniem nazębnym. Wzrosły i to znacznie potrzeby w kategorii TN3, głównie u mieszkańców wsi i męskiej części populacji.
Piśmiennictwo
1. Jańczuk A.: Stan narządu żucia polskiej populacji. Nowa Stomat., 1997, II, 3:45-48. 2. Juszczyk-Popowska B., Reymond J.: Ocena stanu zdrowia przyzębia dokonana za pomocą wskaźnika CPITN u osób w wieku 35-44 lat w regionie warszawskim. Czas. Stomat., 1991, XLIV, 4:286-289. 3. Pellowska-Piontek M. i wsp.: Ocena stanu przyzębia u mieszkańców wsi województwa gdańskiego w wieku 35-44 lat oraz 60 lat i powyżej. Czas. Stomat., 1996, XLIX, 9:613-618. 4. Popowski W. i wsp.: Stan i potrzeby lecznicze przyzębia osób dorosłych w wieku 35-44 lat zamieszkałych w regionie warszawskim. Nowa Stomat., 1998, III, 3:48-51. 5. Postek-Stefańska L. i wsp.: Stan i potrzeby lecznicze przyzębia u osób 35-44-letnich z województwa katowickiego. Czas. Stomat., 2000, LIII, 2:97-102. 6. Country profiles on oral health in Europe 1991, WHO, Regional Office for Europe Copenhagen. Ainamo J.: The monitoring process and its importance for achievement of the global goals for oral health by the year 2000, Monitoring Process, 33, 1:79-89. 7. Bartold P. et al.: Effect of increased community and professional awareness of plaque control on the management of inflammatory periodonta diseases. Int. Dent. J., 1998, 48:282-289. 8. Menassa G., Van Dyke T.E.: Periodontal diagnosis: current status and future directions. Int. Dent. J., 1998, suplement, 48, 275-281. 9. Persson R. et al.: A longitudinal evaluation of periodontal therapy using the CPITN index. J. Clin. Periodontol., 1989, 16:569-574. 10. Pilot T. et al.: Periodontal conditions in adults, 35-44 years of age: An overview of CPITN data in the WHO Global Oral Data Bank, Community Dent. Oral Epidemiol., 1986, 14:310-312. 11. Pilot T. et al.: Profiles of periodontal conditions in older age cohorts, measured by CPITN, Int. Dent. J., 1992, 42:23-30. 12. Pilot T.: The periodontal disease problem. A comparison between industrialised and developing countries. Int. Dent. J., 1998, 48:221-232. 13. Schuller A.A., Holst D.: Changes in the oral health of adults from Trondelag, Norway, 1973-1983-1994. Community Dent. Oral Epidemiol., 1998, 26:201-208. 14. Stopa J. i wsp.: Ocena stanu przyzębia i potrzeb leczniczych osób dorosłych w wieku 35-44 lat z województwa poznańskiego. Czas. Stomat., 1994, XLVII, 4:275-277. 15. Strohmenger L. et al.: Progression of priodontal pockets in the age cohort 35-44 years. Int. Dent. J., 1992, 42:103-107. 16. Gamonal J.A. et al.: Periodontal conditions and treatment needs, by CPITN, in the 35-44 and 65-74 year-old population in Santiago. Chile. Int. Dent. J., 1998, 48:96-103. 17. Ong G.: Periodontal disease and tooth loss. Int. Dent. J. 1998, 48:233-238. 18. Brown J.L.: Trends in tooth loss among U.S. employed adults from 1971 to 1985, JADA 1994, 125, 533-540. 19. Morita M. et al.: Reasons for extraction of permanent teeth in Japan. Community Dent. Oral Epidemiol., 1994, 22:303-306. 20. Muray H. et al.: Reasons for tooth extractions in dental practices in Ontario, Canada according to tooth type. Int. Dent. J., 1997, 47:3-8-6. 21. Muszyński R., Ziaja M.: Stan i potrzeby lecznicze przyzębia u osób 35-44-letnich z województwa katowickiego. Czas. Stomat., 2000, LIII, 2:97-102. 22. Stawicka R., Górska R.: Wpływ czynników genetycznych na występowanie chorób przyzębia. Nowa Stomat., 1999, IV, 3:21-22.
Nowa Stomatologia 4/2001
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia