Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 1/2008, s. 3-6
*Aleksandra Hilt, Małgorzata Daszkowska, Magdalena Wochna-Sobańska
Spostrzeżenia dotyczące stanu i potrzeb leczniczych uzębienia dzieci przedszkolnych z Łodzi
Observations considering the condition and treatment needs of pre-school children´s dentition in Łódź
Katedra i Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Magdalena Wochna-Sobańska
Wstęp
Analizując dane uzyskane z badań epidemiologicznych z ostatnich lat obserwuje się duże trudności z osiągnięciem oczekiwanej redukcji próchnicy zębów u dzieci. Złe wyniki dotyczą dynamicznego rozwoju choroby próchnicowej zębów mlecznych i przedwczesnej ich utraty, co prowadzi w konsekwencji do wad zgryzu i problemów zdrowotnych zębów stałych.
Celem pracy była ocena występowania próchnicy zębów u dzieci przedszkolnych z Łodzi oraz wskazanie potrzeb leczniczych ich uzębienia.
Materiał i metoda
Badaniem objęto 255 losowo wybranych dzieci – 118 chłopców i 137 dziewcząt, uczęszczających do przedszkoli na terenie Łodzi (tab. 1). Dzieci zostały podzielone na 2 grupy wiekowe: do grupy I zaliczono dzieci 5-letnie (54 chłopców i 64 dziewczynki), u których badano stan zębów mlecznych – liczbę zębów z ubytkami próchnicowymi, liczbę zębów z wypełnieniami i liczbę zębów usuniętych z powodu próchnicy. Grupę II stanowiły dzieci 6-letnie (64 chłopców i 73 dziewczynki), u których oprócz zębów mlecznych zbadano stan zdrowotny zębów pierwszych stałych trzonowych (PST). Stan uzębienia oceniono używając standardowych narzędzi diagnostycznych w oświetleniu lampą czołową. Dane zapisywano do karty badań.
Tabela 1. Liczebność zbadanej grupy dzieci z uwzględnieniem płci.
 Dzieci 5-letnieDzieci 6-letnie
n%n%
chłopcy5445,86446,7
dziewczynki6454,27353,3
razem118100137100
Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej stosując test niezależności chi-kwadrat lub test chi-kwadrat z poprawką Yates´a i test dla dwóch prób niezależnych.
Wyniki badań
Frekwencję próchnicy, jej intensywność oraz wskaźnik leczenia zębów analizowano oddzielnie dla uzębienia mlecznego dzieci z obu grup wiekowych i stałego dzieci 6-letnich. Z uzyskanych wyników można wnioskować, że w obu grupach wiekowych, w uzębieniu mlecznym 5-latków jak i stałym 6-latków próchnica częściej występowała u dziewcząt niż chłopców. Różnice te nie były jednak istotne statystycznie.
Frekwencja próchnicy zębów mlecznych u badanych dzieci 5-letnich wyniosła 71,2% a u 6-letnich 89,1%. Dane te przedstawia tabela 2. Dzieci wolne od próchnicy zębów mlecznych stanowiły niewielki odsetek: 28,8% w grupie I i 10,9% w II grupie. Wskaźnik intensywności próchnicy – puw u badanych dzieci wyniósł 4,41 u 5-latków i 5,04 u 6-latków. Wskaźnik ten był wyższy u dziewcząt niż u chłopców w obu grupach wiekowych. Różnice te były istotne statystycznie (p<0,01 i p<0,05). Wartości wskaźnika intensywności próchnicy i jego składowych przedstawia tabela 3. Wynika z niej, że zęby dotknięte próchnicą stanowią największą składową wskaźnika puw. W grupie I i II wartości składowej „p” były zbliżone i wyniosły odpowiednio 4,02 i 3,98. Wyższe wartości uzyskano u dziewcząt w obu grupach wiekowych. Różnice wartości składowej „p” wskaźnika puw u dziewcząt i chłopców w poszczególnych grupach wiekowych były istotne statystycznie (5-latki: p<0,01; 6-latki: p<0,05). W grupie 5-latków nie odnotowano zębów usuniętych z powodu próchnicy, w grupie 6-latków składowa „u” była niewielka i wyniosła 0,09. Składowa „w” wskaźnika była niższa w grupie I – 0,39 niż II – 0,97. Różnice nie były istotne statystycznie.
Tabela 2. Frekwencja próchnicy zębów w badanej grupie dzieci.
 Dzieci 5-letnieDzieci 6-letnie
zęby mlecznezęby stałe
n%n%n%
chłopcy34636093,8812,5
dziewczynki5078,16284,91317,8
razem8471,212289,12115,3
Tabela 3. Średnie wartości wskaźników intensywności próchnicy (puw/PUW) i jej składowych w obu grupach wiekowych.
 Dzieci 5-letnieDzieci 6-letnie
puwpuwpuwpuwPUWPUW
chłopcy2,9600,413,373,360,050,914,310,0600,020,08
dziewczynki4,9100,385,284,520,121,035,670,14000,14
razem4,0200,394,413,980,090,975,040,100,010,11
p/P – liczba zębów mlecznych (p) lub stałych (P) z ubytkami próchnicowymi.
u/U – liczba zębów mlecznych (u) lub stałych (U) usuniętych z powodu próchnicy.
w/W – liczba zębów mlecznych (w) lub stałych (W) z wypełnieniem ubytku.
Wskaźnik leczenia w uzębieniu mlecznym osiągnął niską wartość 0,09 w grupie 5-latków i 0,19 w grupie 6-latków. Wartość 0 wskaźnika leczenia oznacza, że żaden ząb nie jest wyleczony, wartość 1 – wszystkie zęby wypełnione.
Potrzeby lecznicze zębów mlecznych obejmowały głównie konieczność ich leczenia zachowawczego. Średnia liczba zębów mlecznych wymagających wypełnienia ubytku była zbliżona w obu grupach. Podobne wyniki dla obu grup dzieci uzyskano kwalifikując zęby mleczne do ekstrakcji (tab. 4).
Tabela 4. Potrzeby lecznicze zębów dzieci z badanej grupy.
 Dzieci 5-letnieDzieci 6-letnie
Śr. liczba zębów mlecznychŚr. liczba zębów mlecznychŚr. liczba zębów stałych
lakowanie--1,9
wypełnienie ubytku4,03,90,1
ekstrakcja0,20,10
razem4,24,02,0
W grupie 6-latków oddzielnej ocenie poddano stan zębów stałych. Wskaźnik frekwencji próchnicy wyniósł 15,3%. 84,7% dzieci było wolnych od próchnicy zębów stałych. Wskaźnik PUW=0,11; na jego wartość główny wpływ ma składowa P=0,1. Dane te są zawarte w tabeli 3.
Na rycinie 1 przedstawiono wartości wskaźnika leczenia zębów mlecznych i stałych dla zbadanej grupy dzieci. Wskaźnik leczenia zębów stałych w grupie 6-latków wynosił 0,07 i dotyczył wyłącznie zębów pierwszych trzonowych. Wyższą jego wartość zanotowano dla dziewcząt niż dla chłopców. Nie zanotowano różnic statystycznie znamiennych w obu grupach wiekowych.
Ryc. 1. Wskaźnik leczenia WL zębów mlecznych i stałych dzieci z badanej grupy.
U każdego 6-latka średnio 2 zęby PST wymagały lakowania bruzd i 0,1 wypełnienia ubytku próchnicowego. U żadnego dziecka nie było potrzeby usunięcia zębów stałych.
Omówienie
Wyniki badań stanu jamy ustnej dzieci w wieku przedszkolnym dostarczają szczegółowej informacji dotyczącej stanu uzębienia mlecznego. Analizując zagraniczne piśmiennictwo można stwierdzić, że udało się w wielu krajach znacznie zmniejszyć chorobę próchnicową w uzębieniu mlecznym (1, 2, 3). W Polsce natomiast wyniki te pozostają na praktycznie stałym, wysokim poziomie od wielu lat. Dane z kilku województw dają podstawę do stwierdzenia, że odsetek dzieci przedszkolnych z próchnicą uzębienia mlecznego waha się w granicach 70-90%. Zwraca uwagę wysoka wartość składowej „p” w stosunku do składowej „w”, co świadczy o niskim poziomie zaspokajania potrzeb leczenia zębów mlecznych u badanych dzieci.
Porównując dane własne z wynikami innych autorów należy stwierdzić, że frekwencja próchnicy u dzieci 5-letnich w Łodzi jest niższa niż we Wrocławiu (78,8%), Białymstoku (87,2%) i Lublinie (92,1%) a nieomal identyczna z wynikami uzyskanymi w Zabrzu (71,6%) i Poznaniu (71,5%) (4, 5, 6). Natomiast liczba dzieci 6-letnich z Łodzi z próchnicą zębów mlecznych jest znacznie wyższa niż w Poznaniu (77,1%), Warszawie (65%), Wrocławiu (73,4%) (6, 7, 8). W Krakowie (85%), Lublinie (91,6%), Białymstoku (95%) oraz miastach woj. mazowieckiego (92%) wyniki były zbliżone (9, 5, 10, 11). Frekwencja próchnicy zębów stałych 6-latków była niższa niż w Białymstoku (20%), znacznie wyższa niż we Wrocławiu (3,3%) i nieco wyższa niż w Katowicach i Bielsku Białej (12,5% i 14,2%) (10, 12, 13).
Intensywność próchnicy łódzkich 5-latków była wyższa niż dzieci z Poznania (2,64), Zabrza (3,58), Wrocławia (2,94 – obliczonej wyłącznie dla zębów trzonowych) a zbliżona do uzyskanej w Lublinie (4,38) i niższa od wyniku w Białymstoku (5,1) i Wrocławiu (4,77) (6, 8, 5, 10, 4).
Wartość wskaźnika intensywności próchnicy zębów mlecznych dzieci 6-letnich była wyższa od uzyskanej w Poznaniu (3,82), Warszawie (3,51), Wrocławiu (3,31), zbliżona do wyników lubelskich (4,97) i średniej krajowej z 1987 r. (4,93), a niższa od otrzymanej w Krakowie (5,43), Białymstoku (6,48), miastach woj. mazowieckiego (5,7) i w Łodzi (5,65) w roku 1995 oraz od średniej krajowej z tego roku (6, 7, 8, 5, 9, 10, 11, 14, 15).
Natomiast wskaźnik dla zębów stałych PUW 6-latków był znacznie niższy niż w Białymstoku (0,45), w Łodzi w 1993 r. (0,54) i Wrocławiu (0,2) a zbliżony do uzyskanego w 1995 r. w ogólnopolskich badaniach epidemiologicznych (0,16), z taką samą tendencją wyższej wartości wskaźnika u dziewcząt niż chłopców (10, 12, 14, 16).
Analiza stomatologicznych potrzeb leczniczych wykazała, że zarówno zęby mleczne jak i pierwsze stałe trzonowe są leczone w niewielkim zakresie. Jednakowo niskie wskaźniki leczenia uzyskano w grupie 5-latków obecnie w Łodzi i we Wrocławiu (4) a nieco niższe od wcześniejszych łódzkich badań (17). U 6-letnich dzieci łódzkich większa liczba zębów wymaga wypełnienia niż w badaniach poznańskich i wrocławskich (6, 12). Na uwagę zasługuje jednak fakt, że w przeciwieństwie do obu wyników, w Łodzi uzyskano znacznie niższą potrzebę ekstrakcji zębów. Wskaźnik leczenia zębów mlecznych 6-latków z Łodzi jest nieco niższy od obliczonego w Warszawie (0,11) ale wyższy od wyniku Małkiewicza i wsp. (0,05) (7, 11). Zwraca uwagę bardzo niski wskaźnik leczenia zębów stałych wynoszący 0,07 w porównaniu z wynikami innych autorów – 0,95 i 0,22 (7, 11).
Przeprowadzone badania wskazują na to, że zapadalność na próchnicę zębów dzieci przedszkolnych jest nadal wysoka. Nie obserwowano ubytków próchnicowych u co trzydziestego 5-latka i co dziesiątego 6-latka a wyniki te świadczą o ogromnej dynamice rozwoju próchnicy w tym okresie życia dziecka. Przyczyn tak złego stanu zdrowia zębów przedszkolaków należy upatrywać w niedostatecznej świadomości zdrowotnej rodziców, niedoskonałości systemu ochrony zdrowia polegających głównie na niskich nakładach finansowych na działalność profilaktyczną, edukację i leczenie. Niezadowalający stan uzębienia dzieci przedszkolnych w Łodzi trwa od wielu lat i w świetle obecnych wyników osiągnięcie celu ŚOZ – 80% 6-latków wolnych od próchnicy staje się niemożliwe.
Wnioski
1. Wartości wskaźników epidemiologicznych próchnicy zębów dzieci 5- i 6-letnich wskazują na wysoką zachorowalność na próchnicę wśród dzieci w wieku przedszkolnym oraz brak zaspokojenia potrzeb leczniczych.
2. Konieczne jest zintensyfikowanie działań prozdrowotnych w zakresie profilaktyki próchnicy lekarzy pierwszego kontaktu – rodzinnych i pediatrów.
Piśmiennictwo
1. Ferro R., et al.: Prevalence and severity of dental caries in 5- and 12-year old children in the Veneto region (Italy). Community Dent Health. 2007; 24, 2: 88-92. 2. Anderson M., et al.: Detection of approximal caries in 5-year old Swedish children. Caries Res., 2005; 39, 2: 92-9. 3. Menghini G., et al.: Caries prevalence among 5-year-olds in the city of Winterthur in the year 2001. Schweiz Monatsschr Zahnmed., 2003; 113, 5: 519-23. 4. Karczmarek U., et al.: Stan uzębienia 4-5-letnich dzieci wrocławskich. Dent. Med. Probl., 2002; 39, 2: 227-31. 5. Fetkowska-Mielnik K., Kogut G.: Ocena stanu uzębienia mlecznego u dzieci przedszkolnych z Lublina. Czas. Stom., 1991; 44, 5: 349-53. 6. Kruszyńska-Rosada M., Borysewicz-Lewicka M.: Kliniczna ocena zaawansowania próchnicy zębów mlecznych u dzieci w wieku przedszkolnym. Czas. Stom., 2000; 53, 6: 345-51. 7. Piętowska M., Perendyk J.: Stan zdrowotny uzębienia dzieci 6-letnich z makroregionu Warszawy. Prz. Stom. Wieku Rozw., 1999; 1, 25: 33-6. 8. Matthews-Brzozowska T., et al.: Stan mlecznych zebów trzonowych i ocena następstw ich przedwczesnej utraty u dzieci w wieku przedszkolnym. Dent. Med. Probl., 2003; 40, 2: 313-17. 9. Ciesielska M., et al.: Stan uzębienia dzieci sześcio- i siedmioletnich zamieszkałych na terenie województwa krakowskiego. Czas. Stom., 1997; 50, 8: 548-55. 10. Milewska R., et al.: Próchnica zębów dzieci 6-letnich na terenie dawnego województwa białostockiego. Czas. Stom., 2001; 54: 10-4. 11. Małkiewicz K., et al.: Frekwencja i intensywność próchnicy u dzieci 6- i 12-letnich w województwie mazowieckim. Nowa Stom., 2006; 1: 11-4. 12. Malepszy A., et al.: Stan uzębienia i potrzeby lecznicze 6-letnich dzieci z województwa wrocławskiego. Prz. Stom. Wieku Rozw., 1996; 13, 1: 30-3. 13. Doellinger R., et al.: Ocena stanu uzębienia mlecznego i stałego oraz warunków zgryzowych u dzieci 6-letnich z województwa katowickiego i bielskiego. Mag. Stom., 1998; 4: 22-5. 14. Szewczyk M., et al.: Stan uzębienia dzieci 6-letnich w Polsce na podstawie badań epidemiologicznych przeprowadzonych w 1995 roku. Prz. Stom. Wieku Rozw., 1998; 21, 1: 46-8. 15. Wochna-Sobańska M., et al.: Próchnica zebów dzieci w wieku 6, 7, 12 i 18 lat zamieszkałych w Łodzi oraz małym miasteczku i wsiach województwa łódzkiego. Prz. Stom. Wieku Rozw., 1995; 3, 11-12: 28-30. 16. Wochna-Sobańska M., et al.: Próchnica zębów stałych i wiek charakterystyczny u dzieci łódzkich. Prz. Stom. Wieku Rozw., 1993; 3: 5-7. 17. Szydłowska-Walendowska B., et al.: Zachorowalność na próchnicę dzieci łódzkich w wieku przedszkolnym zakwalifikowanych do zabiegów profilaktyki fluorkowej. Czas. Stom., 2005; 58, 5: 323-27.
otrzymano: 2008-01-12
zaakceptowano do druku: 2008-02-12

Adres do korespondencji:
*Aleksandra Hilt
Katedra i Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
ul. Pomorska 251, 90-913 Łódź
tel./fax: (0-42) 675-75-16
e-mail: aleksandrah@interia.eu

Nowa Stomatologia 1/2008
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia