Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 1-2/2009 » Ocena stanu jamy ustnej u pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane – badania pilotażowe
- reklama -
Usługi na jak najwyżym poziomie - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Nowa Stomatologia 1-2/2009, s. 9-12
*Sylwia Chroma, Ewa Iwanicka-Grzegorek

Ocena stanu jamy ustnej u pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane – badania pilotażowe

Estimation of oral hygiene status in Multiple Sclerosis patients – a pilot research
Zakład Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Elżbieta Jodkowska
WSTĘP
Stwardnienie rozsiane (sclerosis multiplex) jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzującą się obecnością rozsianych ognisk demielinizacji w mózgu i rdzeniu kręgowym (1). Wraz z upływem czasu choroby, dołączają się i utrwalają liczne zaburzenia neurologiczne. Bardzo częstym pierwszym objawem tej choroby jest nagłe pojawienie się kłopotów z chodzeniem, czasami może wystąpić także niesprawność mięśni kończyn górnych, zwłaszcza dłoni.
Stwardnienie rozsiane występuje z częstotliwością 30-100 zachorowań na 100 000 mieszkańców, głównie osób w wieku 30-35 lat, rasy białej mieszkających w strefie klimatu umiarkowanego i chłodnego (2). Etiologia choroby nie jest w pełni poznana. Obecnie sądzi się, że stwardnienie rozsiane może mieć tło genetyczne, autoimmunologiczne, infekcyjne, a nawet neurodegeneracyjne (3). Wśród możliwych czynników infekcyjnych związanych z etiologią stwardnienia rozsianego wymienia się potencjalnie patogenne wirusy takie jak: wirusy Herpes typ 6, MRSV – retrowirus związany ze stwardnieniem rozsianym, korona wirusy, wirus JC i EBV – wirus Epstein-Barr (4). Sugeruje się, że przyczyną choroby mogą być również opary rtęci wydobywające się z wypełnień amalgamatowych podczas żucia czy spożywania gorących pokarmów, jednak te sugestie nigdy nie zostały w pełni naukowo udowodnione w badaniach randomizowanych (5).
Jest to choroba, która przebiega różnie, może przebiegać z kolejnymi rzutami i remisjami, albo od początku jest przewlekła, lub po okresie rzutów i remisji przybiera wtórnie postać przewlekłą.
Charakterystyczne dla stwardnienia rozsianego są wygórowane odruchy głębokie, często pojawia się objaw Babińskiego, mogą występować drżenia kończyn przypominające chorobę Parkinsona.
Objawy choroby są bardzo różnorodne, najczęściej spotyka się zaburzenia czucia obwodowego, parestezje dotyczące jednej lub obu kończyn, tułowia, a także twarzy, neuralgię nerwu trójdzielnego, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, oczopląs, głuchotę. Chorzy na stwardnienie rozsiane, w miarę postępu choroby, tracą manualną sprawność, co uniemożliwia im poruszanie się oraz dbałość o własną higienę, w tym i o higienę jamy ustnej.
W utrzymaniu prawidłowej higieny jamy ustnej ogromne znaczenie ma regularne i prawidłowe szczotkowanie zębów, gdzie duże znaczenie ma sprawność manualna. Profesjonalna profilaktyka przeprowadzana w domu i w gabinecie stomatologicznym skutecznie wpływa na redukcję bakterii powodujących próchnicę zębów. W celu polepszenia higieny jamy ustnej stosujemy płukanki o działaniu bakteriobójczym lub bakteriostatycznym.
Bardzo istotnym czynnikiem, wpływającym na zdrowie jamy ustnej jest prawidłowe wydzielanie śliny przez gruczoły ślinowe, które odbywa się na drodze nerwowej.
CEL PRACY
Celem pracy jest ocena stanu jamy ustnej u pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane w oparciu o wskaźniki dotyczące higieny (OHI), obecności i umiejscowienia płytki bakteryjnej prowadzącej do ryzyka rozwoju choroby próchnicowej (API), wskaźnika krwawienia (GBI) oraz historii choroby próchnicowej (PUW).
MATERIAŁ I METODY
W badaniu wzięło udział 25 osób chorych na stwardnienie rozsiane w wieku od 23 do 64 lat. Przebadano 19 kobiet oraz 6 mężczyzn. Okres trwania choroby u badanych osób wynosił od 2 do 25 lat, średnio 12.
Osoby badane pochodziły z Warszawy i regionu warszawskiego.
Pacjentów z badanej grupy podzielono na dwie grupy wiekowe:
I grupa: osoby w wieku 35-44 lat.
II grupa: osoby powyżej 44. roku życia.
Dokonano także podziału na grupę osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych, aby ocenić stan higieny jamy ustnej u badanych z uwzględnieniem sprawności manualnej.
Odsetek procentowy badanych przedstawia się następująco:
19 kobiet to 76%, 6 mężczyzn to 24%, osoby w wieku 35-44 lat to 16 osób czyli 64%, osoby w wieku powyżej 44 lat 36%, 13 osób pełnosprawnych to 52%, natomiast osoby niepełnosprawne stanowią 12 czyli 48%.
W warunkach gabinetu stomatologicznego, w świetle lampy bezcieniowej z użyciem zgłębnika i lusterka stomatologicznego przeprowadzono badanie przedmiotowe i oceniono:
1) Wskaźnik OHI wg Greena i Vermilliona oceniający stan higieny jamy ustnej w badanej grupie.
2) Wskaźniki obrazujące umiejscowienie płytki (API) i krwawienie z dziąseł GBI, które obrazują ryzyko wystąpienia choroby próchnicowej (1).
3) Wskaźnik PUW, który obrazuje historię choroby próchnicowej.
Wyniki badań rejestrowano w kartach pacjentów.
WYNIKI
W całej badanej grupie stan higieny oceniono jako średni, OHI 1,5.
W badanej grupie wartości wskaźnika OHI przedstawiały się od 0 do 2,86.
Osoby będące w przedziale wiekowym 35-44 lat miały średnią wartość wskaźnika OHI wynoszącą 1,25, natomiast pacjenci z drugiej grupy wiekowej mieli średnią wartość wskaźnika OHI 2,1.
W grupie osób pełnosprawnych zanotowano średnią wartość wskaźnika OHI równą 1,95, natomiast w grupie osób niepełnosprawnych 1,5.
Aby określić stan higieny jamy ustnej, a tym samym ryzyko występowania próchnicy zębów, musimy ocenić obecność płytki bakteryjnej oraz obecność krwawienia z dziąseł. W tym celu stosujemy wskaźniki: API i GBI.
Oceniając stan kliniczny dziąseł przy użyciu wskaźnika GBI uzyskano wartości od 0 do 12%, średnio 5% w całej grupie badanej. Pacjenci z grupy wiekowej 35-44 lat posiadali średnią wartość wskaźnika równą 4,5% natomiast pacjenci z drugiej grupy wiekowej posiadali wartości wskaźnika GBI równą 10%.
Z kolei u osób pełnosprawnych wartość średnia wskaźnika GBI była równa 8%, natomiast u osób niepełnosprawnych otrzymano wartość średnią równą 2,5%.
Kolejnym wskaźnikiem ocenianym w badanej grupie był wskaźnik API. W całej grupie badanej wielkość wskaźnika wahała się od 0 do 33,6%, średnio 12%.
Pacjenci, którzy byli w pierwszej grupie wiekowej mieli średnią wartość wskaźnika API w wysokości 18%, natomiast pacjenci z drugiej grupy wiekowej mieli średnią wartość wskaźnika równą 26%.
Badany wskaźnik w grupie osób pełnosprawnych występował w średniej wielkości równej 19%, a u osób niepełnosprawnych wartość średnia była równa16% (tab. 1 i 2).
Tabela 1. Wysokość wskaźników OHI, API, GBI w badanych grupach wiekowych.
GrupyOHIAPIGBI
35-44-latkowie1,2518%4,5%
45-62-latkowie2,126%10%
Średnio1,512%5%
Tabela 2. Wysokość wskaźników OHI, API, GBI w grupach osób pełnosprawnych i niepełnosprawnych.
GrupyOHIAPIGBI
pełnosprawni1,9519%8%
niepełnosprawni1,516%2,5%
W celu analizy historii choroby próchnicowej oblicza się wskaźnik PUW, który składa się z sumy liczby zębów z próchnicą, zębów usuniętych oraz z sumy zębów prawidłowo wypełnionych.
W badanej grupie PUW wynosił od 5 do 27, średnio 15.
W grupie osób w przedziale wiekowym 35-44 lat wskaźnik PUW wynosił średnio 9 natomiast u pacjentów z drugiej grupy wiekowej badany wskaźnik wynosił średnio18.
Badając wielkość wskaźnika PUW u osób pełnosprawnych możemy stwierdzić wartość średnią równą 18, a u osób niepełnosprawnych 15 (tab. 3).
Tabela 3. Wysokość wskaźnika PUW w badanych grupach pacjentów.
Grupy35-44 lat45-62 latPełnosprawniNiepełnosprawni
PUW9181815
Przeprowadzając szczegółową analizę wskaźnika PUW można stwierdzić, że w badanej grupie najwięcej było zębów z wypełnieniami (150), następnie zębów usuniętych (87), a najmniej zębów z próchnicą (54).
Najmniejszą wartość wskaźnika PUW zanotowano u kobiety, która miała tylko 5 wypełnień, nie posiadała zębów z próchnicą ani zębów usuniętych. Podobna sytuacja występowała u pacjentki, która posiadała PUW w wysokości 15, o takiej wartości wskaźnika decydowała tylko liczba zębów wypełnionych.
Badając liczbę poszczególnych składowych wskaźnika PUW, można stwierdzić, że liczba ubytków próchnicowych u przebadanych pacjentów wynosiła od 0 do 8, średnio 3, liczba zębów usuniętych do 0 do 14, średnio 5, natomiast liczba zębów wypełnionych wynosiła od 4 do 15, średnio 7.
DYSKUSJA
Pacjenci chorzy na stwardnienie rozsiane z wielkim entuzjazmem odpowiedzieli na program badawczy mający na celu ocenę czynników ryzyka próchnicy zębów. Świadczy to o zainteresowaniu pacjentów stanem zdrowia jamy ustnej.
W badaniu tym, podobnie jak w innych cytowanych badaniach epidemiologicznych (6, 7, 8), największą grupę badanych stanowiły kobiety 76%, mężczyźni 24%. Świadczy to o tym, że kobiety są bardziej zainteresowane stanem zdrowia jamy ustnej i własnym wyglądem niż mężczyźni.
Analizując wyniki dotyczące wysokości wskaźników oceniających ryzyko rozwoju choroby próchnicowej takich jak: OHI, API, GBI, stwierdzono, że wysokość tego wskaźnika w badanej grupie osób powyżej 44. roku życia była o 0,85 wyższa niż w grupie osób 35-44 letnich. Z powyższego wynika, że poziom higieny u osób starszych był gorszy niż w grupie osób młodszych.
Natomiast wartości tego samego wskaźnika (OHI) w grupie osób niepełnosprawnych była równa wartości średniej uzyskanej dla całej grupy badanej i wynosiła 1,5.
Uzyskana w tej grupie pacjentów wartość była niższa o 0,45 niż wartość OHI uzyskana w grupie osób pełnosprawnych. Powyższy wynik świadczy o nieoczekiwanie lepszej higienie jamy ustnej u pacjentów niepełnosprawnych, którzy uzależnieni są w wykonywaniu zabiegów higienicznych od swoich opiekunów.
W badanej grupie osób chorych na stwardnienie rozsiane wartości wskaźników API oraz GBI były wyraźnie niższe w grupie osób 35-44-letnich, gdzie uzyskano wartości wskaźnika API niższe o 8%, a wskaźnika GBI o 5,5% niż w grupie osób powyżej 44. roku życia. Wyższe wartości wskaźników krwawienia oraz płytki w przestrzeniach międzyzębowych, świadczą o większym prawdopodobieństwie rozwoju choroby próchnicowej w grupie osób starszych.
W badanej grupie chorych niepełnosprawnych, zanotowano wartości wskaźników API oraz GBI odpowiednio o 3% i 5,5% niższe niż w grupie osób pełnosprawnych. Lepszy stan higieny jamy ustnej oraz niższe wartości wskaźników oceniających ryzyko rozwoju choroby próchnicowej u osób niepełnosprawnych świadczą o czynnym udziale opiekunów w wykonywaniu codziennych zabiegów higienicznych w obrębie jamy ustnej u pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane.
Priorytetowym zadaniem dla lekarza dentysty opiekującego się pacjentami chorymi na stwardnienie rozsiane jest utrzymanie bardzo dobrej higieny jamy ustnej i zdrowego przyzębia, co wstrzyma dalszy rozwój próchnicy.
W przebadanej grupie chorych na stwardnienie rozsiane tylko 3% badanych z grupy osób w wieku 35-44 lat miało bardzo dobrą higienę jamy ustnej oraz zdrowe przyzębie, natomiast w grupie osób powyżej 44. roku zdrowe przyzębie i bardzo dobrą higienę jamy ustnej stwierdzono u 1% badanych. Porównano omawiane wyżej wyniki dotyczące wzorowej higieny jamy ustnej do wyników uzyskanych w ogólnopolskich badaniach epidemiologicznych osób w grupach wiekowych 35-44 oraz 65-72 lat, oraz osób 35-44-letnich z regionu warszawskiego (6, 7, 8)
U chorych na SM w grupie wiekowej 35-44 lat uzyskano procentowy odsetek osób ze zdrowym przyzębiem i prawidłową higieną o 11,1% niższy niż w przypadku badań epidemiologicznych tej grupy wiekowej w 2002 roku (6) (14,1% osób ze zdrowym przyzębiem), natomiast uzyskano wyniki identyczne jak w badaniu grupy pacjentów 35-44-letnich z okolic Warszawy (3% osób ze zdrowym przyzębiem) (8). Liczba osób ze zdrowym przyzębiem i bardzo dobrą higieną jamy ustnej w grupie osób powyżej 44. roku życia wynosiła 1% i była o 3,8% niższa niż liczba osób w tej samej kategorii wiekowej stwierdzona w badaniach epidemiologicznych przeprowadzonych w populacji polskiej w 2002 roku (7). Powyższe dane świadczą o tym, że pacjenci chorzy na SM stanowią grupę osób o podwyższonym ryzyku rozwoju choroby próchnicowej i powinni być objęci specjalnym programem profilaktycznym.
Niezmiernie istotnym wskaźnikiem opisującym historię choroby próchnicowej jest wskaźnik PUW. Wartość wskaźnika PUW w grupie osób starszych była o połowę większa niż w grupie osób 35-44-letnich. Związane jest to z wcześniejszym zaawansowaniem choroby próchnicowej w drugiej grupie wiekowej pacjentów chorych na SM. Natomiast w grupie osób niepełnosprawnych badany wskaźnik był o 3 mniejszy niż w grupie osób pełnosprawnych.
Porównano wartości wskaźnika PUW uzyskane w badaniu pacjentów chorych na SM do wartości uzyskanych w tych samych grupach wiekowych biorących udział w badaniu epidemiologicznym w 2002 roku w Polsce.
Z analizy wskaźnika PUW wynika, że w grupie osób chorych na SM w wieku 35-44 lat uzyskano wartości o połowę niższe niż w grupie rówieśników biorących udział w badaniu epidemiologicznym, natomiast osoby powyżej 44. roku życia miały wartość wskaźnika PUW niższą tylko o 0,48 niż osoby z tej samej kategorii wiekowej biorące udział w badaniu epidemiologicznym w 2002 roku (8).
Dokonując analizy składowych wskaźnika PUW można zaobserwować w badanej grupie największa liczbę zębów z wypełnieniami średnio 7, następnie liczbę zębów usuniętych średnio 5, a najmniej zanotowano zębów z próchnicą 3.
Duża liczba zębów z wypełnieniami związana jest z motywacją pacjentów do leczenia próchnicy i może korzystnie wpływać na entuzjastyczne podejście chorych na SM do udziału w licznych programach profilaktycznych.
Biorąc pod uwagę średnie składowe wskaźnika PUW można zaobserwować wyraźnie niższą liczbę zębów z próchnicą w porównaniu do grupy epidemiologicznej (4,71). Podobnie przedstawia się liczba zębów z prawidłowymi wypełnieniami, których średnia liczba jest niższa o 1,25 w odniesieniu do grupy epidemiologicznej (8,25). Natomiast liczba zębów usuniętych jest o 0,5 wyższa niż w grupie epidemiologicznej (4,5) (8).
Porównując uzyskane wyniki składowych wskaźnika PUW do danych uzyskanych w badaniu stanu jamy ustnej u pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane przeprowadzonych w 1998 roku zaobserwowano o 2,47 niższą wartość składowej W i o 2,26 niższą wartość składowej P oraz o 2,63 niższą wartość składowej U niż w cytowanych badaniach (9).
Mimo uzyskania w badaniu chorych na SM mniejszej liczby zębów z próchnicą i zębów z wypełnieniami niż w badaniach epidemiologicznych osób zdrowych, osoby chore na SM zaliczane są do osób o zwiększonym ryzyku rozwoju choroby próchnicowej zębów. Stwierdzenie obniżenia wartości niektórych jonów, w tym głównie jonu magnezu, w ślinie osób chorych na stwardnienie rozsiane, może również wpływać na wzrost ryzyka rozwoju choroby próchnicowej zębów (10). Z nielicznych badań dotyczących stanu zdrowia jamy ustnej osób chorych na SM wynika potrzeba zintensyfikowania opieki stomatologicznej i wprowadzenia programu profilaktycznego dla tej grupy chorych (9, 10).
Przeprowadzone badania stanu jamy ustnej u pacjentów chorych na SM są badaniami wstępnymi, które z uwagi na nieliczną grupę badanych mają charakter pilotażowy.
WNIOSKI
1. Pacjenci chorzy na SM, są osobami z grupy podwyższonego ryzyka rozwoju choroby próchnicowej i zapalenia przyzębia
2. Zaobserwowano wyraźne pogorszenie higieny jamy ustnej związane z nagromadzeniem płytki nazębnej i krwawieniem dziąseł u chorych na SM związane z wiekiem.
Piśmiennictwo
1. Stelmasiak Z: Problemy diagnostyczne stwardnienia rozsianego. Neurologia i Neurochirurgia Polska 2005; 39: 700-702. 2. Woszczak M: Postępowanie rehabilitacyjne w stwardnieniu rozsianym. Neurologia i Neurochirurgia Polska 2005; 39: 717-719. 3. Mycko M: Czy genetyka może wyjaśnić problemy stwardnienia rozsianego? Neurologia i Neurochirurgia Polska 2005; 39: 695-697. 4. Losy J: Immunopatogia stwardnienia rozsianego. Neurologia i Neurochirurgia Polska 2005; 39: 697-700 5. Muter J et al.: Amalgam risk assessment with coverage of references up to 2005. Gesundheitswessen 2006; 68: 6-15. 6. Iwanicka-Frankowska E i wsp.: Stan zdrowia jamy ustnej polskiej populacji osób dorosłych w wieku 35-44 lat w latach 1998-2002. Stomatologia Współczesna 2003; 10: 9-13. 7. Iwanicka-Frankowska E i wsp.: Stan zdrowia jamy ustnej polskiej populacji osób dorosłych w wieku 65-74 lat w ostatnim pięcioleciu. Stomatologia Współczesna 2003; 10: 9-13. 8. Iwanicka Frankowska E i wsp.: Stan przyzębia i potrzeby profilaktyczno-lecznicze grupy osób dorosłych z regionu Warszawy. Nowa Stomatologia 2003; 3: 148-153. 9. Bachanek T i wsp.: Stan uzębienia i potrzeby lecznicze pacjentów leczonych z powodu stwardnienia rozsianego. Czasopismo Stomatologiczne 1998; 51: 178-183. 10. Chałas R i wsp.: Poziom magnezu w ślinie osób chorych na stwardnienie rozsiane. Biuletyn Magnezologiczny 2001; 6: 5-10.
otrzymano: 2009-03-09
zaakceptowano do druku: 2009-03-20

Adres do korespondencji:
*Sylwia Chroma
Zakład Stomatologii Zachowawczej, Instytut Stomatologii WUM
ul. Miodowa 18, 00-246 Warszawa
tel.: 0(22) 502 20 32
e-mail: schroma@o2.pl

Nowa Stomatologia 1-2/2009
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
- reklama -
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies